Кіріспе

Нью-Мексико штатындағы Сандия Манцано тауларының ең биік нүктесі – Сандия Кресті, жергілікті тұрғындар арасында Сандия шыңы немесе жай ғана Крест деп аталады. Көптеген адамдардың пікірінше, бұл атау күн бату кезінде таулардың қызғылт түсіне байланысты туған. Сонымен қатар, батыстан қарағанда таулардың силуэті ұзын қырқаға ұқсайды, ал жоғарғы бөлігінде жасыл қылқан жапырақты ағаштар өседі, бұл қарбыздың қабығын еске түсіреді. Алайда Роберт Джульян мынадай пікір білдіреді: "Ең ықтимал түсіндірме – Сандия пуэблосының сенгені: испандықтар 1540 жылы Пуэбломен кездескен кезде оны Сандия деп атады, себебі олар онда өсетін өрік тәрізді жемістерді қарбыз деп қателесті, ал Сандия атауы көп ұзамай пуэблоның шығысындағы тауларға ауыстырылды." "Сандия шыңы" деген атауды алғаш рет 1936 жылы тауларда Ла Мадера шаңғы курортын құрған зейнеткер заңгер және шаңғышы Роберт Нордхаус қолданған. Нордхаус 1962 жылы Крестке алғашқы кресло-лифті орнатты және 1962-1963 жылғы шаңғы маусымында курортты Сандия Пик шаңғы курорты деп атап, осы атауды Кресттің оңтүстік бөлігіндегі шыңға берді. 1966 жылы Нордхаус трамвайды ашқанда, трамвай да "Сандия Пик" деп аталды.

Сипаттама

Сандия қырқасы – Сандия тауларының ең биік нүктесінде орналасқан ұзын қырқа. Қырқаның көп бөлігі орманмен жабылған, негізінен шырша және қарағай өседі. Жоғары жағында әртүрлі радио және теледидар станцияларының байланыс антенналары орналасқан. Сандия Крест жолының (NM 536) батыс соңында, қырқада Сандия Крест үйі орналасқан – көрмелі көрініс алаңы, онда сыйлық дүкені, кафе, келушілер орталығы, алаң, тұрақ, дәретханалар және ақпараттық тақталар бар. Қырқаның оңтүстік жағында Сандия Пик тау шаңғысы курортының шыңы орналасқан. Шаңғы шыңы "Сандия шыңы" деп аталады және онда 10|3 (TEN 3) аталатын жақсы қызмет көрсететін мейрамхана бар, ол орналасқан биіктігімен байланысты (10 300 фут, 3139 метр). №1 және №3 креслолифттер қырқаға жол ашады. Шаңғы курортында сондай-ақ Сандия Пик трамвайы бар, ол жолаушыларды Альбукеркидің шығыс шетінен Сандия шыңына 15 минуттық "ұшуға" алып барады. Бұл Америкадағы ең ұзын әуе трамвайы, ал 1966 жылдан 2010 жылға дейін әлемдегі ең ұзыны болды. Ол әлемдегі үшінші ең ұзын бір дистанциялы трамвай болып табылады. Киуанис кабинасы, Азаматтық консервациялық корпусқа қарасты Киуанис тобының қираған үйі, Сандия Крест үйі мен шаңғы курортының арасындағы қырқада орналасқан және саяхатшылар арасында танымал орын. 1927 жылы АҚШ Орман шаруашылығы Сандия қырқасына дейін топырақ жолды аяқтады. Жол 1960 жылы Ла Мадера шаңғы курортының кіруін жақсарту үшін асфальтталды, ол 1936 жылы Роберт Нордхаус (зейнеткер заңгер және Нобель сыйлығының лауреаты Уильям Нордхаустың әкесі) және белгілі ауа шаршысы Бен Абруццо салған. Жаңа жол "бірнеше сағаттық шұңқырлар мен саздан өтуді оңай 45 минуттық саяхатқа" айналдырды. 1962 жылы аймақтық орманшы Фред Х. Кеннеди Сандия тауларындағы жабайы табиғатты негізінен демалыс мақсатында пайдалану жоспарын жасады. Жоспарға Skyline Drive кірді – оңтүстіктегі Ла Мадера шаңғы курортынан Placitas батысындағы 85-ші АҚШ тас жолына дейін, шамамен 8 миль (13 км) созылатын көрмелі тас жол, қазіргі уақытта Капулин каньоны арқылы Нью-Мексиконың 165-ші мемлекеттік тас жолымен қызмет көрсетеді. Альбукеркидің жабайы табиғатты және табиғатты қорғау қауымдастығы, Нью-Мексиконың аңшылық және балық шаруашылығы департаменті және Нью-Мексиконың тау клубы 1965 жылы жоспарға қарсылық білдірді. "Бұл ұйымдар жолдың таулы қойлардың мекендеу ортасына зиян келтіруі мүмкін деп ойлады. Нәтижесінде жоба кейінге шегерілді". Жоспарға сонымен қатар жол бойындағы демалыс аймақтары мен үш әуе трамвайы кірді. Skyline Drive маршруты 1966 жылдың 8 тамызында өткен қоғамдық тыңдалымда екі рет түзетілді, ал 1969 жылдың күзіне қарай жаңа жол үшін қырқаның бойындағы орман тазартылды. Қауіптенген жергілікті тұрғындар науқан бастады, онда ашық хаттар мен өтініштер жиналды, нәтижесінде құрылыс тоқтатылды. Автор Джеймс А. Моррис жолдың құрылысы туралы былай деп жазды: "Жолды ашу, тау беткейін жарақаттағанымен, көптеген адамдардың санасы мен сезімталдығына үлкен әсер етті. Шығыс беткейіндегі ағаштар арасында, шамамен 200 фут ені бар, жыртылған жолақ зигзаг тәрізді өтті. Топырақ ашық қалды, тастар шашырап жатты, тамырлары жоғары көтерілген сабақтар Сандия құдайларынан мейірімділік тілегендей көрінді. Таулар өздері жерді қайтарып алып, жараны жазбақ, бірақ жол кез келген көкжиектің құрылысына қарсы болған наразылыққа төтеп бере алмады". 1964 жылы Нордхаус Еуропаға саяхат кезінде басқа трамвайларды көргеннен кейін Альбукеркиден қырқаға дейінгі әуе трамвайы салуға шабыттанды. Луцерн қаласындағы (Швейцария) Bell Engineering компаниясы трамвайды жобалау және салуға келісімшарт жасады. Құрылыс екі жылға созылды, оған 5000-нан астам тікұшақ рейсі көмектесті. Сынақ жүргізуге тағы 60 күн кетті. Трамвай 1966 жылдың 7 мамырында пайдалануға берілді. Бұл көрме 2005 жылдың 23 сәуірінен 2006 жылдың 6 қазанына дейін 18 ай бойы қырқада орналасқан. 2017 жылы АҚШ Орман шаруашылығы Сандия Пик Ски компаниясының 2016 жылғы бас жоспарында белгіленген жоспарларды қабылдады, онда 2022 жылдың жазында салынатын тамақ сервисі, екі зиплайн және тау шаңғысы (тректің бойымен сырғанау) бар "Төрт маусымдық белсенділік аймағы" қарастырылған. Аймақ аяқталғаннан кейін шаңғы курортында жыл бойы қосымша демалыс мүмкіндіктері пайда болады. Трамвай терминалына жақын жерде шаңғы шоғырының станциясы орналасады. Бұл сол кезде Нью-Мексикодағы алғашқы тау шаңғысы және АҚШ-тың ең оңтүстігіндегі шаңғы шоғыры болар еді. Жергілікті тұрғындардың қарсылығы және таудың қоршаған ортаға тигізетін әсерін бағалаудың жоғары құнына байланысты жоба тоқтатылды.

Геология

Сандия таулары – Рио-Гранде жарылыс аймағының шығыс жиегіндегі жарылыс блогынан құралған тау тізбегі. Сандиялар Рио-Гранде жарылыс аймағының қалыптасуымен бірге соңғы он миллион жылда көтерілді. Олар Альбукерки ойпатының шығыс шегарасын құрайды. Блоктың еңісуі ең жақсы Қабырғадан көрінеді, себебі ол шығысқа қарай бірте-бірте төмендейді, ал батысқа қарай тік құлдырайды. Үлкен үзіліс жақсы байқалады. Қабырға негізінен Сандия гранитінің үстіне жатқан әктастан тұрады, оның радиометриялық жасы 300±12 миллион жылды құрайды.

Экология

Сандия Крест Сибола ұлттық орманының Сандия рейнджер ауданында орналасқан. Хадсон өмір аймағының қылқан жапырақты орманды өсімдіктері жотаның флорасын құрайды. Жотада Энглманн шыршасы, ақ шырша және ponderosa қарағайы сияқты ағаш түрлері өседі. Жотаға жиі келетін жануарларға бұлан, құлақ қоян, Нью-Мексико қара аюлары, егерше, сақиналы мысық, бобкат және түрлі ақырлар жатады. Құстардың арасында ақбас бүркіт, Стеллердің сұңқары, пиньон сұңқары, түрлі қарғалар және каньондық торғайлар бар.

Үстірту

Сандия Крест - тауға өрмелеуге танымал орын. Аталған тау тіктеп тұрғандардың ішінде Қалқан, Ине және Бас бармақ бар.