Кіріспе

Ағаш түрі. Ақ сапота, ғылыми атауы Casimiroa edulis, сондай-ақ казимироа және мексикалық алма деп аталады, ал науатль тілінде cochitzapotl деп аталады ("ұйқы сапотасы"), – Рутасеялар тұқымдасына жататын тропикалық жеміс ағашының түрі. Бұл ағаш Мексиканың шығысы мен Орталық Америкада, оңтүстікке қарай Коста-Рикаға дейін таралған. Туқым "Мексиканың тәуелсіздік соғысында қаза тапқан, Мексиканың Идальго штатындағы Кардональ қаласынан шыққан Казимиро Гомес атты отоми үндісінің" құрметіне аталған.

Сипаттама

Ересек C. edulis ағаштары биік болып өседі және мәңгі жасыл. Жапырақтары кезектесіп орналасқан, үштен бес жапырақшадан құралған күрделі жапырақтар, жапырақшалардың ұзындығы 6–13 см, ені 2,5–5 см, жиектері бүтін және жапырақ сабағының ұзындығы 10–15 см. Жемісі – жұқа, жеуге жарамсыз қабығы піскенде жасылдан сары түске өтетін, диаметрі 5–10 см овал тәрізді дәнек. Ішкі қабығының дәмі жұмсақтан бастап, банан, шабдалы, алмұрт, ваниль десерті сияқты әртүрлі болуы мүмкін. Қабығының түсі жасыл болса, ішкі қабығы кремі түсті ақ, ал сары болса – бежевый сары болады және піскен авокадо сияқты тегіс текстураға ие. Оның құрамында бірден беске дейін тұқымдары бар, олардың есірткілік қасиеттері бар деген қауесет бар.

Химиялық құрамдас бөліктер

Соңғы 40 жыл ішінде ақ сапота тұқымдарында жүргізілген тәжірибелер көптеген фармакологиялық белсенді заттарды анықтады, оның ішінде: N метилгистамин, N,N диметилгистамин және гистамин. Сонымен қатар, құрамында 2,5,6 триметоксифлавон, 2,6',5,6 тетраметоксифлавон (запотин) және 5-гидрокси-2,6,7 триметоксифлавон (запотинин) бар.

Денсаулыққа әсері

Бірнеше in vitro зерттеулер запотиннің оқшауланған ішек қатерлі жасушаларына қарсы қатерлі ісікке қарсы әсер ететінін көрсетті. Бұл жеміс ұзақ жылдар бойы ұйқы келтіретінін айтқан, 16 ғасырда Франсиско Эрнандес де Толедо да осыны мәлімдеген. Бірақ, бұл өсімдіктің науатль тіліндегі атауының – cochitzapotl ("ұйқы сапоты") – қате түсіндірілуі болуы мүмкін, себебі ацтектер оның тұқымдарын у ретінде пайдаланған, ал тұқымдары мен жапырақтарында, бірақ жемісінде ұйқыға шақыратын заттар кездеспейді.

Таксономия

Мамей сапотынан айырмашылығы, ақ сапота цитрустарға жататын Rutaceae тұқымдасына кіреді. Қара сапота да туыс емес, ол шындығында бадамның бір түрі. Бұл шатасудың себебі "сапоте" сөзінің науатль (ацтек) тіліндегі "цáпотл" сөзінен шыққан болуы мүмкін, ол барлық жұмсақ, тәтті жемістерді сипаттау үшін қолданылған. Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының солтүстігінде кеңінен өсірілетін және көбінесе бадам деп қате түсінілетін бұл екі жеміс бір-бірімен байланысты емес.