Кіріспе

Ляонингозавр (мағынасы "Ляонин кесірткесі") – Қытайдың Ляонин провинциясынан табылған базальдық анкилозаврид динозаврының ерекше туысы. Ол ерте креда кезеңінде (барремьянның соңғы және аптидің алғашқы қабаттары, шамамен 125,4 – 118,9 млн жыл бұрын) қазіргі Йисян және Цзюфотан формацияларында өмір сүрген. Туысының және жалғыз түрі – Liaoningosaurus paradoxus, 20-дан астам үлгі бойынша белгілі, олардың кейбіреуі жас жануарларға жатады. Оны 2001 жылы Сю, Ван және Ю ашқан. L. paradoxus орнитосхий динозаврларының арасында ерекше болып, ол аң аулаған немесе өлексе жеген болуы мүмкін деп болжанады, сақталған ішек қысымы оның балық жегенін көрсетеді. Сонымен қатар, оның қаңқасының кейбір ерекшеліктері оның жартылай су ортасында өмір сүргенін көрсетеді. Дегенмен, барлық палеонтологтар осы пікірмен келіспейді. Бұл – құйрық клубына ие болған ең көне анкилозаврид және Батыс Ляонинде кең палеогеографиялық және стратиграфиялық таралуға ие. Ляонингозавр мен Чуанкилонг өте ұқсас, соңғысы кейінгі өсу кезеңі болуы мүмкін.

Ашылуы және атауы

Жас анкилозаврдың қалдықтарын Қытайдың Ляонин провинциясындағы Байкайгу локалитетінен Омыртқалы жануарлар палеонтологиясы және палеоантропология институтының (IVPP) Батыс Ляонин экспедициясының мүшелері жинады. Ол ерте креда кезеңінің соңғы Барремьян және ерте Аптиян қабаттарына жататын Исянь формациясының Даванчжанцзы төсегінен табылды. 2001 жылы үлгіні Синь Сюй, Сяо Лин Ван және Хай Лу Ю сипаттап, атады. Туыс атауы Ляонингозавр, Ляонин провинциясының атынан және грек тіліндегі "саврос" ("кесіртке") сөзінен шығарылған. Есімдік атауы латын тіліндегі "paradoxus" сөзінен алынған, ол анкилозавр үшін өте ерекше белгілер жиынтығына сілтеме жасайды. IVPP V12560 типтік үлгісі шамамен 34 сантиметр (1 фут 1 дюйм) ұзындығындағы дерлік толық, байланысқан қаңқадан тұрады және жамбас беті плитада ашық күйде сақталған.

Қосымша үлгілер

2016 жылы Лионингозаврдың толыққанды дерлік қаңқасын Цзи Цян, Ву Сяочун, Ченг Йенньен, Тен Фанфанг, Ван Сюри және Цзи Яннан сипаттады. XHPM 1206 нөмірімен белгіленген үлгі Йисиан формациясының Цзяншангоу төсегінен, голотиптік орналасқан жерінен батысқа қарай 160 шақырым жерден жиналды. Авторлар бұл үлгінің голотипке қарағанда сәл ірілеу екенін және бұрын белгісіз немесе голотипте дәл сипатталмаған ерекшеліктерді көрсеткенін атап өтті, мысалы, жамбас сүйегі мен тізе сүйегіне шамалас ұзындықтағы иық сүйегі және қолдың төрт емес, бес саусағының болуы. Қазіргі уақытта бұл үлгі Синхай палеонтология музейінде сақтаулы. Арбор және Кьюри (2015) екі үлгіні атады: CYGYB 208 – арқалық (жоғарғы) беті ашық тақтада сақталған толыққанды дерлік қаңқа; және CYGYB 237 – қарындық (төменгі) беті ашық тақтада сақталған толыққанды дерлік қаңқа. 2022 жылы Чан Фу Чжоу, Цин Лю, Синьюэ Ванг және Хонгган Чжан Қытайдың Ляонин провинциясының Цзюфотан формациясынан табылған Лионингозаврдың толыққанды дерлік, байланысты қаңқасын (PMOL AD00105) сипаттады. Авторлар Лионингозаврдың Цзюфотан формациясында кездесуінің батыс Ляонинде кең палеогеографиялық және стратиграфиялық таралу мүмкіндігін қолдайтынын мәлімдеді. 2019 жылы жарияланған Канада омыртқалы палеонтология қоғамының аннотациялар жинағында Йисиан формациясының төрт әртүрлі орнынан және жақын орналасқан Цзюфотан формациясынан шамамен 20 үлгі жиналғандығы айтылды.

Өлшемі

Лионингозаврдың типтік үлгісінің ұзындығы шамамен 34 сантиметр (1 фут 1 дюйм) болып бағаланады. Оның бас сүйегінің сакральдық ұзындығы 17,2 сантиметр (6,77 дюйм), ал екінші үлгі, XHPM 1206, бас сүйегінің сакральдық ұзындығы 19,3 сантиметр (7,6 дюйм) құрайды. Ең ірі үлгі, GPMA 12 045, дененің жалпы ұзындығы 45 сантиметрден кем (1 фут 5 дюйм) және бас сүйегінің сакральдық ұзындығы 21 сантиметр (8 дюйм), ал ең кішкентай үлгі, NGMC 98 003, 22 сантиметр (8,66 дюйм) сақталған ұзындығында, бас сүйегінің сакральдық ұзындығы шамамен 16 сантиметр (6,299 дюйм) тең. Тістерінің тамырында цингулумға ұқсас сөресі және шеттік тістер арасындағы ойықтармен сәйкес келетін тік жолақтары бар, тіс беті дөңгелек келген.

Теріден алынған іздер және остеодермалар

Денесінде, мойын және көкірек аймағына жақын жерде табылған бірнеше үшбұрышты пластиналардан басқа, остеодермдер мүлдем жоқ. Сю және авторлар (2001) оң жамбас белдеуінің құрсақ жағында орналасқан үлкен сүйекті пластинаны анықтады және оның кішкентай түйіршіктермен жабылғанын байқады. Бұл түйіршіктер алтыбұрышты және ромб пішіндес, диаметрі шамамен 0,5 мм. Бұл "қабық сияқты" құрсақ жағындағы сүйекті пластина басқа ешқандай анкилозаврларда кездеспеді.

Онтогенез

Арбур мен Кьюри (2015) типтік үлгіні жас дараққа жататындығын, нейрондық доғалардың бірікпегендігі, кішкентай мөлшері және мойын остеодермаларының болмауы негізінде қарастырды. Бұл өзендер мен дельталарды қамтымайтын, тұщы судың басқа да өзгермелі ерекшеліктерінен айырылған, тұщы сулы көлдік ортаны көрсетеді. Мұндай ерекшеліктері жоқ орталарға шалшық көлдер жатады. Жылдық орташа температура шамамен 10 °C (50 °F) құрады және анық ылғалды және құрғақ маусымдармен қоңыржай болды. Климаттағы ауытқулар орбиталық әсерге байланысты. Қазіргі субтропикалық және қоңыржай жоталы орманды аймақтарда кездесетін түрлерге жақын шоқпарлар ландшафтқа басымдық жасады, сонымен қатар папоротниктер, цикадтар, атқуйрықтар және аздаған гүлді өсімдіктер де болды. Жанар тоғандардың жарылуы, орман өрттері және көлдерден шығатын зиянды газдар сияқты жаппай өлім-жітім оқиғаларының салдарынан биотикалық компоненттердің бұзылуы мен қайта құрылуы жиі жүрді. Исиан формациясынан гастроподтар, екі жақтаулылар, шоқбалықтар, жәндіктер, қосмекенділер, птерозаврлар, динозаврлар, құстар және сүтқоректілердің қазба қалдықтары табылды. Формациядағы орнитохистерді хадрозауроидтер Болонг және Джинжузавр; кератопсиялық Пситтакозавр; және базальды неоорнитохист Джехолозаврлар білдіреді. Саурискилерге сауроподтар Донгбейтитан және Ляонинготитан; дромаеозавридтер Синорнитозавр және Тианиураптор; троодонтидтер Мей және Синовентор; теризинозавр Беипиаозавр; овираптозаврлар Каудиптерикс және Инцививозавр; орнитомимозаврлар Хексинг және Шендзоузавр; комсогнатид Синозавроптерикс; тираннозаврлар Дилонг және Ютираннус кіреді.

Цюйфутоң құрылымы

Лионингозаврдың бір данасы Джехол тобының Цзюфотанг формациясынан алынды. Ол Исянь формациясының үстінде орналасқан және саз тастардан, құмды саз тастардан, тақтатастардан, құмтастардан және туфтардан тұрады. Исянь формациясына ұқсас, ол өзендер мен дельталар жоқ көлдік ортаны көрсетеді. Цзюфотанг формациясы негізгі формациясына қарағанда аз вулканизмді бастан өткерді және жартылай құрғақ және ылғалды жағдайлар арасында маусымдық ауытқулар болды. Чжоу және авторлар (2022) ересек үлгілердің аздығы және жас үлгілердің көптігіне байланысты Джехол экожүйесінің (Исянь және Цзюфотанг формациялары) жас анкилозаврлардың тіршілік етуіне ыңғайлы болуы мүмкін деген болжам жасады. Цзюфотанг формациясы базальдық анкилозаврид Чуаньцилун, кератопсиялық Пситтакозавр, дромеозаврид Микрораптор, овираптозавр Симиликаудиптерикс, жехолорнитиформы Jeholornis және Компсорнис, сондай-ақ тираннозавр Синотиранн үлгілерін табыстырды. Формацияда табылған басқа омыртқалылардың қазбаларына балықтар, Fossiomanus және Liaoconodon сияқты сүтқоректілерге ұқсас жануарлар, хористодерлер Philydrosaurus және Ikechosaurus, Liaoningopterus, Sinopterus және Guidraco сияқты птерозаврлар, Longipteryx, Sinornis және Yuanchuavis сияқты энантиорнитидтер және Yanornis және Yixianornis сияқты ерте құстардың түрлері кірді.