Кіріспе

Өрмек шағуы, сонымен қатар арахиднизм деп те аталады, – бұл өрмек шағуынан туындаған жарақат. Көптеген шағулардың әсері ауыр болмайды. Көптеген шағулар шағылған жердің айналасында жеңіл симптомдарға әкеледі. Көптеген өрмектер маңызды шағулар жасамайды. Симптомдарға шағу орнында немесе кеуде мен іш қуысында болатын ауырсыну, терлеу, бұлшық еттердің құрысуы және құсу және тағы басқалар жатуы мүмкін. Бас ауруы, құсу және жеңіл қызба да пайда болуы мүмкін. Сонымен қатар Оңтүстік Американың саяхатшы өрмегі де бар. Өрмек шағулары жиі дұрыс диагноз қойылмайды немесе қате диагноз қойылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, көптеген жағдайлар өрмек шағуымен байланысты болған. Орта ғасырларда өрмек шағуынан туындаған деп есептелген жағдай – тарантизм, онда адамдар құлқыра билейтін. Некроз көптеген өрмектердің шағуымен байланысты болғанымен, нақты дәлелдер тек құрғақ өрмектерге қатысты. Шағу кезінде қан кету де болуы мүмкін. Өрмек шағуынан туындаған бактериялық инфекцияның белгілері сирек кездеседі (0,9%). Симпатикалық жүйке жүйесінің белсенділігі терлеуге, жоғары қан қысымына және қаз теріге әкелуі мүмкін. Құрғақ өрмек шағуларының көпшілігі жеңіл болады және некроз байқалмайды. Дегенмен, шағулардың аз бөлігі теріде некроздық зақымдануларға әкеледі. Бірінші кезде ауырсыну мен сезімталдық пайда болады. Қызыл түс екі-үш күн ішінде көкшіл түске айналып, өлі терінің батып кеткен аймағына айналады – бұл некроздың белгісі. Жара айлар бойы баяу жазылады, бірақ әдетте толыққанды жазылады. Сирек жағдайларда шағулар кең таралған симптомдарға және кейде өлімге әкелуі мүмкін. Адам терісін шағып, тері реакциясын тудыратын бірнеше өрмектер бар, бірақ өрмектер көптеген реакцияларға кінәлі деп есептеледі. Атап айтқанда, инфекциялар мен басқа тері ауруларын дұрыс диагноз қоймау жиі қоңыр құрғақ өрмектерге байланысты болады. + Тері реакцияларымен байланысты өрмектер Ғылыми атауы Жалпы атауы Уыт Реакциясы Lampona spp Ақ құйрықты Өрмек торы Loxosceles spp Hobo Қызыл Lycosidae spp Жүгіргіш Қызыл, қышыну.

Себеп

Аралықтар адамдармен қоректенбейді және тістеу көбінесе қорғаныс механизмі ретінде болады. Бұл жәндіктің кездейсоқ тиюінен немесе тұзаққа түсіп қалуынан туындауы мүмкін. Медициналық тұрғыдан маңызды аралық уларының құрамында некроздық заттар, нейротоксиндер және серотонин сияқты фармакологиялық белсенді қосылыстардың әртүрлі комбинациялары мен концентрациялары бар. Әлем бойынша адамға әсер ететін аралық уларының тек екі түрі бар – қара жесір мен шұбар аралықтардың улары. Жылан мен шаян уларынан айырмашылығы, қара жесір мен шұбар аралықтардың шағуы көбінесе өлімге соқтырмайды. Қара жесір мен шұбар аралықтардан басқа, тропикалық аймақтарда ғана кездесетін кейбір аралық тұқымдастарының уында қауіпті нейротоксин болады: Бразилиядағы саяхатшы аралық және Австралиядағы шоғырлы торы аралық. Дегенмен, осы аралықтар мен адамдардың байланысы шектеулі болғандықтан, өлім жағдайлары сирек кездеседі, ал Австралияда антиуыз енгізілгеннен бері шоғырлы торы аралықтан туындаған өлім жағдайлары тіркелген жоқ.

Патофизиология

Өрмек шағуының басты мәселесі – оның уының әсері. Өрмек уының теріге енуі – осы шағудың салдары. Барлық өрмек шағуында удың енуі болмайды, ал енген удың мөлшері өрмектің түріне және оқиғаның жағдайларына байланысты өзгеруі мүмкін. Адам үшін өрмек шағуынан туындайтын механикалық зақым ауыр қауіп тудырмайды. Дегенмен, көбінесе өрмек уының улылығы адамдарға ең көп қауіп төндіреді; кейбір өрмектердің уы адамға зиян келтіруі мүмкін, тіпті олар шаққанда осы зиянды мөлшерде уды енгізе алады. Улар өздерінің мәні бойынша улы заттар болғамен, көптеген өрмектердің уы тікелей улағыш емес (жеткізілген мөлшері бойынша), сондықтан медициналық көмек қажет емес, ал қажет болған жағдайларда да ауырлығы көбінесе жеңіл болады. Өрмек улары екі негізгі принцип бойынша әрекет етеді: олар нейротоксикалық (нерв жүйесіне шабуылдайды) немесе некротикалық (шағудың орнындағы тіндерді зақымдайды). Кейбір жағдайларда у өмірлік маңызы бар ағзалар мен жүйелерге әсер етеді. Қара жесір өрмегінің, Бразилия серкесінің және Австралия воронкалы өрмегінің улары нейротоксикалық болып табылады. Жүрек бұлшық етінің зақымдануы – қара жесір уының сирек кездесетін асқынуы, ол өлімге әкелуі мүмкін. Өкпеде сұйықтық жиналуы – өкпе ісігі, воронкалы өрмек уының сирек кездесетін, бірақ қауіпті асқынуы болып табылады.

Диагностика

Өрмек шағуларының сенімді диагнозы үш шартты қажет етеді: біріншіден, шағу кезінде немесе одан кейін дереу клиникалық белгілер болуы керек, бірақ өрмек шағуын нақты анықтайтын жалпы белгілер жоқ, және кейбір өрмектердің, мысалы Loxosceles түрлерінің шағулары бастапқыда ауыртпайтын болуы мүмкін; екіншіден, өрмек шағу кезінде немесе одан кейін дереу ұсталып алынуы керек; үшіншіден, өрмек тәжірибелі арахнологпен анықталуы керек. Көптеген жағдайларда осы шарттар жиірек кездеседі және некроздық жаралардың себебі болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда өрмек шағу туралы жалған хабарламалар қате диагнозға және дұрыс емеуге алып келген, бұл өмірге қауіпті салдарларға әкелуі мүмкін.

Алдын алу

Шабуды болдырмау үшін, қалыптасқан қоқысты жою және пестицидтерді қолдану шаралары қолданылады.

Менеджмент

Көптеген өрмек шағуы зиянсыз және ешқандай арнайы емдеуді қажет етпейді. Шағуды емдеу өрмек түріне байланысты болуы мүмкін, сондықтан өрмекті тірі немесе жақсы сақталған күйде ұстап алу пайдалы. Өрмек шағуын емдеуге жараны сабынмен және сумен жуу, сондай-ақ қабынуды азайту үшін мұз қою кіреді. Ауырсынуды басады және антигистаминдік препараттар қолданылуы мүмкін, бірақ бактериялық инфекция болмаса, антибиотиктер ұсынылмайды. Қара жесірдің және шоғырлы торының уының әсеріне қарсы у қолдануға болады. Дапсон, антибиотик, көбінесе АҚШ және Бразилияда некрозды емдеу үшін қолданылады. Оның тиімділігін қолдайтындар да, оны енді жүйелі түрде қолданбау керек деп санайтындар да бар.

Уытқа қарсы

Ауыр өрмек шаққан кезде, әсіресе нейротоксикалық у болған жағдайда, уға қарсы сарысу қолдану қажет болуы мүмкін. Латродект, Атракс және Фонеутрия уына қарсы тиімді сарысулар бар. Америка Құрама Штаттарында уға қарсы сарысу көктамырға енгізіледі, бірақ оны сирек қолданады, себебі сарысуға анафилактикалық реакция салдарынан өлім жағдайлары болған. Австралияда бұлшық етке енгізілетін уға қарсы сарысу бұрын кеңінен қолданылған, бірақ қолданылуы азайды. 2014 жылы уға қарсы сарысудың тиімділігіне қатысты күмәндер туды.

Эпидемиология

Өрмек шағудың қанша рет болатынын бағалау қиын, себебі шағуға өрмек қатысы расталмауы немесе анықталмауы мүмкін. Көптеген зерттеушілер тек расталған шағуларды бағалауды ұсынады: шағуға куәгер болған адам болғанда, өрмек әкелініп, сарапшылармен анықталған жағдайларда. "Күдікті өрмек шағуы" деген диагноз өрмек анықталмайынша қойылмайды.

Австралия

Жыл сайын бүкіл елде қызыл арқалы жәндіктердің (Latrodectus hasselti) шағуының саны бірнеше мыңға жетеді. Уға қарсы сарысу қолданылуы жиі, бірақ азайып келеді. Балалар шағудан туындаған асқынулардың аз болуы мүмкін. Түтік тоқушы өрмекшінің шағуы жылына 30-40 рет тіркеледі, соның 10%-ы араласуды қажет етеді. Сидней түтік тоқушысы және оған жақын түрлері тек Австралияның шығыс жағалауында ғана таралған. Еуропалық қара жесірден туындаған латродектизм эпидемиясы кезінде жылына 150-ден астам шағу дерегі тіркелді.

Солтүстік Америка

Америкалық Улануды Бақылау Орталықтары қауымдастығы 1994 жылы шамамен 10 000 құрлы қағысқа қатысты қоңырау алғанын хабарлады, соның ішінде қара жесір құрлы қағысы 1800 жағдайды құрады.

Оңтүстік Америка

Бразилияда жыл сайын 5000-нан астам сарышаңның шағуы тіркеледі. Көптеген жағдайлар Loxosceles түрлеріне байланысты. Оқиғалардың көп бөлігі оңтүстік Парана штатында болады, мұнда 1000 адамға шамамен 1 жағдай тіркеледі. Phoneutria (бразилиялық серке шаңғыры) шағуының саны мыңдаған, көбінесе олар жеңіл болады. Ауыр салдары жағдайлардың 0,5% - нда байқалады, көбінесе балаларда.

Тарих

1890 жылдардан бастап сарқырама шаққанда, әдетте, шағылған жерге темекі шырынын ысу болған, бұл Орталық және Оңтүстік Америкада темекі өсімдігін түрлі шағулар мен уыстауларға қолданудың дәстүрлі тәсілдеріне ұқсас. Тарантизмге қарсы ем – жабайы би және музыка еді, себебі бұл қызудың сарқырама шағуынан туындайды деп есептелген. Бразилияда қасқыр сарқырамасына қарсы у жасалып, ондаған жылдар бойы қолданылды. Бірақ кейін қасқыр сарқырамасының ауру туғызбайтыны анықталды.