Кіріспе

1955 жылы Рекс Стоуттың романы

"Түн жарымына дейін" - американдық автор Рекс Стоуттың 1955 жылы Viking Press баспасында жарық көрген романы. Бұл Арчи Гудвиннің баяндауымен Нерро Вольфтің 25-ші детективтік романы. Оқиға "Үш козыр" (Viking 1973) жинағына да енген. Роман парфюмерия компаниясының миллион долларлық сыйлық конкурсынан жоғалған құжаттарды іздеу үшін Вулфты жалдау туралы, ал атауы конкурстың жеңімпаздарды анықтау мерзіміне сілтеме жасайды: белгіленген күнге дейін түнгі жарымына дейін пошта таңбасы қойылған жазбалар. Тергеу кісі өлтіруге және одан да көп нәрсеге алып келеді. Конкурс аясында көптеген маңызды әдеби шығармалар айтылады. Нақты және ойдан шығарылған әйелдерді сипаттайтын төрт поэтикалық жұмбақ беріледі, олардың үшеуі шешіледі – екеуін Арчи, ал біреуін Вулф шешеді. Ал төртінші жұмбақ мәтінде шешілмей қалады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Неро Вольфке корпоративтік адвокат Рудольф Хансен және оның клиенттері Оливер Бафф, Вернон Асса және Патрик О'Гарро, Манхэттен жарнама агенттігі Липперт Бафф Ассаның (LBA) бас атқарушылары келеді. Топ Вулфты Луис Дальманның, фирманың перспективті жарнамашысының, өлімінен кейін оларды ұяттан және құлдыраудан сақтауды сұрайды. Дальманның әмияны да ұрланған, ішінде LBA клиенттерінің бірі жасаған «Pour Amour» парфюміне арналған жарнамалық акцияның бөлігі ретінде өткізілген, шифрланған поэтикалық жұмбақтардың соңғы жауаптары болған. Акцияның бірінші жүлдесі – 500 000 доллар. Өлімінен бір күн бұрын, соңғы бес қатысушымен кездесуде Дальман жауаптарды әмиянында сақтағанын айтқан, бұл полицияны қатысушылардың біріне күдік тудырған. Бірақ басшылар Вулфтың кісі өлтіруді тергеуін емес, конкурстың аяқталу мерзімі – сәуірдің 19-ы, яғни бір аптадан кейін түнгі жарты сағатқа дейін әмиянды кім ұрлағанын анықтауын қалайды. Осылайша процедураның адалдығын сақтап, беделін қалпына келтіру үшін. Жарнама агенттігі мен «Pour Amour» парфюмін шығаратын компанияның иесі Талбот Хири арасындағы керістікке қарамастан, Вулф олардың талаптарына келіседі. Вольф Арчи Гудвинді соңғы жұмбақтардың және олардың жауаптарының көшірмесін алуға жібереді, содан кейін әрбір қатысушымен сұхбаттасады: Гертруда Фрази, косметикаға қарсы әйелдер тобының жетекшісі, ол жұмбақтарға жауап табу үшін өз мүшелерін пайдаланып, косметика индустриясын ұятқа салуға тырысады; Карол Уилок, отбасына жақсы өмірді қамтамасыз ету үшін жүлде ақшасын қажет ететін үй шаруасындағы әйел; Гарольд Роллинс, зияткерлік жаттығу ретінде қатысқан жоғары білімді ғалым; Сьюзан Тешер, Вулф туралы мақала жазғысы келетін журнал редакторы; және Филип Янгнер, Ұлы депрессия кезінде жоғалтқан байлығын қайтаруға тырысатын зейнеткер. Инспектор Креймер Вулфтың тек ұрлықты тергеп жатқанына күдікпен қарап, кісі өлтіруді емес, полиция осы уақытқа дейін білгендерін бөліседі. Қаржылық себептен басқа, ешбір қатысушының Дальманды өлтіруге немесе жауаптарды ұрлауға нақты себебі немесе мүмкіндігі болған жоқ, және Арчидің алаңдауына қарай, Вулфтың тергеуі күшін жоғалтып, назары шашырап бара жатқандай көрінеді. Мерзім жақындаған сайын, LBA басшылары үрейленіп, шабуылдай бастайды, нәтижесінде Вулфты бірнеше минут ішінде жұмыстан босатып, қайта жұмысқа алады. Бірақ барлығы жоғалғандай болғанда, анонимді көз әрбір қатысушыға жауаптардың көшірмесін жібереді, осылайша конкурстың күшін жойып, LBA-ны құтқарады. Арчи, LBA басшылары және полиция Вулфты осының барлығын жасаған деп күдіктенсе де, ол өзінің кінәлі емес екенін айтады және жарнама басшыларының біреуін кем дегенде әмиянды ұрлаған, мүмкін Дальманды өлтірген деп күдіктенеді. Хаттар жіберілгеннен кейін Вернон Асса Вулфқа жақындап, оны істен бір жақты түрде босатуға тырысады, бірақ Вулф бас тартады. Күдігі оянған Вулф ірі ойыншыларды кеңсесіне шақырып, ол ұрының кім екенін ашатынын және осылайша полицияға кісі өлтірушіні анықтауға көмектесетін маңызды ақпарат беретінін мәлімдейді. Бірақ ол осыны істеуге үлкермей, Вернон Асса ішімдігіне жасырын қосылған цианидтен уланып, Вулфтың кеңсесінде қайтыс болады. Дальманның әмияны оның қалтасынан табылған, бұл оның ұры және кісі өлтіруші болғанын көрсетеді. Өзіне қонақжайлық көрсеткен адамның өлтірілуіне ашуланған және Ассаның кінәлі емес екеніне күмәнданып, Вулф нағыз кінәліні анықтауға бел буады. Ол Арчи және Сол Панзермен бірге LBA кеңсесіне барып, клиенттерінің өнімдерінің көрмесін қарап, Ассаны өлтіруге пайдаланған деп күдіктенетін цианидтің бөтелкесін табады; бұл Вулфтың ойынша басшылардың біреуінің кінәлі екенін растайды. Бафф, О'Гарро және Хансенмен бетпе-бет кездескен Вулф істің мән-жайын баяндайды және Баффты Дальман мен Ассаны өлтірген деп айыптайды. Бафф – бұл үшін нақты құралдары мен мүмкіндіктері бар жалғыз адам, және Вулф оның Дальманның қабілеттері оның орнын басып, қауіп төндіре бастағандықтан оны өлтіруге итермелегенін болжайды. Асса Дальманнан ұрлаған әмиянды тауып алады, ал Бафф оның ізін жасыру үшін оны өлтіреді. Бафф О'Гарроға күдік тастауға тырысқанда, О'Гарро Вулфтың дұрыс айтқанын мойындайды. Бафф кісі өлтіргені үшін сотталады, бірақ қалған LBA басшылары Вулфтың гонорарын даулап, ұры және кісі өлтіруші Бафф соңғы жауаптарды жіберген кезде өзін-өзі әшкерелегендіктен, олардың төлеуі керек емес деп мәлімдейді. Жауап ретінде Вулф құпия түрде өзінің есебіне Шығыс өзеніне тасталған ескі теңке машинасының құнын қосатынын айтады, осылайша оның әлдеқандай жағдайда олардың қорлығын сақтап қалғанын білдіреді.

Бейтаныс сөз

Вулф 1770 жылы британдық парламентке ұсынылған, әйелдерді макияж жасағаны және басқа да сәндік киімдер кигені үшін жазалайтын заң жобасын атап өтеді, соның ішінде Вулфқа беймәлім "испан жүні" деп аталатын нәрсе. Бұл – румянаның бір түрі болған.

Санаулар мен түсініктемелер

Жақсы, бірақ Арчи ерекше көзге түспейді". Терри Тейшут, About Last Night, "Неро Вулфпен қырық жыл" (2009 жылдың 12 қаңтары) — Рекс Стоуттың тапқыр, шапшаң прозасы ескірген жоқ, ал Вулфтың өзі халықтық әдебиеттегі ұлы эксцентриктердің бірі. Мен соңғы төрт онжылдықты Стоуттың романдарын ләззат үшін оқып, қайта оқып шықтым, және олар әлі де әсерін жойған жоқ. Осындай жазу өнеріне қайта-қайта оралуымның себебі – Стоуттың кітаптары, әсіресе "Қорқып жүрген ерлер лигасы", "Кейбір жерленген Цезарь", "Үнсіз сөйлеуші", "Тым көп әйелдер", "Кітап арқылы кісі өлтіру", "Түн ортасына дейін", "Өзіңіздің жоспарыңызды жасаңыз", "Тым көп клиенттер", "Есік қоңырауы соқты" және "Қыздаңқының өлімі" – мен үшін Вулфтың толыққанды романдарының ең жақсылары.