Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1954 жылы Рекс Стоуттың "Қара тау" романы – Рекс Стоуттың Неро Вулф детективтік романы, алғаш рет 1954 жылы Viking Press баспасында жарық көрді. Бұл оқиға "Үш козыр" (Viking 1955) жинағына да енген. Осы кітап пен соғысқа дейінгі "Менің өлігімнің үстінен" романы екеуі де Черногория төңірегіндегі халықаралық құпия әрекеттерді қамтиды, бірақ мүлдем басқа жағдайларда – біріншіден, Балқандағы нацистік жоспарларға байланысты, ал кейіннен Иосип Броз Титоның Югославиясы тұсында.
1954 novel by Rex Stout
The Black Mountain is a Nero Wolfe detective novel by Rex Stout, first published by Viking Press in 1954. The story was also collected in the omnibus volume Three Trumps (Viking 1955). This book and the pre war novel Over My Dead Body both involve international intrigue over Montenegro, but under very different circumstances, first concerning Nazi designs on the Balkans, and later in the context of Josip Broz Tito's Yugoslavia.
Сюжетке кіріспе
"Қара тау" романында Неро Вольфтің ең жақын досы және сондай-ақ черногориялық Марко Вукчичті Югославиялық агент өлтіреді, ол Нью-Йорктен қашқаннан кейін. Вольф Марконың өлімінен кек алу және оны американдық әділет алдына келтіру үшін туған жеріне қайтуға күдіксіз мәжбүр болады; осы ниеті Вольфтің асырап алған қызы Карла Бриттеннің де қаза тапқаны туралы хабармен одан да күшейеді. Олар ең қауіпті аймақтардың бірі арқылы құпия жолмен өтетін кезінде Арчи Вольфты бұрынғыдай белсенді адам ретінде көреді және мәдени шокқа ұшырайды: осы бейтаныс жерлерде Неро Арчидің орнын шебер оператор ретінде басады. "Менің үстімнен өтіп кетсе" (1940) романында Вольф Босния мен Хорватияны нацистік Германияның бақылауына өткізбеуге қатысады. "Қара тау" романында Марконың жүрегі туған інісі Черногорияның Югославиядан тәуелсіздік алуы үшін жұмыс істейтін бүлікшіл топтың мүшесі. 1953 жылы мұндай идея орынсыз болды, бірақ оны комитет және Зеленаши партизандық жасақтары қолдады. Черногория 2006 жылы тәуелсіз республика атанды.
In The Black Mountain, Nero Wolfe's oldest friend and fellow Montenegrin Marko Vukcic is murdered by a Yugoslavian agent who has already made his escape from New York. Without hesitation, Wolfe is compelled to go back to his homeland to avenge Marko's death and bring the killer back to American justice; this desire is intensified by the news that Carla Britten, Wolfe's adopted daughter, has also been killed. As they covertly negotiate through one of the most dangerous places on earth, Archie sees Wolfe as the man of action he used to be, and gets a little culture shock: In these strange lands, Nero replaces Archie as the expert operator. In Over My Dead Body (1940), Wolfe plays a part in impeding the control of Bosnia and Croatia by Nazi Germany. In The Black Mountain, Marko's nephew is part of a subversive group to gain Montenegro's independence from Yugoslavia. In 1953, such a concept was unrealistic, but supported by the guerrilla formations of komite and Zelenaši. Montenegro became an independent republic in 2006.
Сюжет
Арчи баскетбол ойынына шығуға дайын тұрғанда, сержант Пурли Стеббинс қоңырау шалып, Уолфтың ескі досы Марко Вукчичтің атып өлтірілгенін хабарлайды. Арчи денесін танығаннан кейін, Уолф оған моргқа барады және алдымен қылмыс орнына, содан кейін Маркоға тиесілі Растерман мейрамханасына апаруды талап етеді. Уолф пен инспектор Крамер ондағы қызметкерлерді сұраққа алады, ал Уолф пен Арчи үйге келгенде күтпеген қонақ күтіп тұрады: Уолфтың асырап алған қызы Карла. Ол Маркомен бірге Черногорияның Югославиядан тәуелсіздік алу үшін күреске қатысқан, және Уолфтың осы күреске қолдау көрсетуден бас тартуына ашуланыпты. Уолф оны сұраққа тырысады, бірақ ол Югославия немесе Кеңес Одағы үкіметтерімен байланыста болуы мүмкін деп ойлағандықтан, ешқандай ақпарат беруге құлықсыз. Қылмыстан кейінгі үш апта ішінде Уолф түрлі бағыттарда тергеу жұмыстарын жүргізеді және Карладан екінші рет келіп, полиция қозғалыстың тарихын зерттеп жатқанына ашуланады. Осы кездесуден кейін ол Италияның Бари қаласындағы құпия агент Пауло Телезиодан үш хабарлама алады. Біріншісі Карланың Бариге оралғанын және Адриатика теңізі арқылы Черногорияға өтіп кеткенін хабарлайды; екіншісі – өлтірушінің орналасқан жері туралы шифрлы хабарлама: «Сіз іздеген адам таудың көрінісінде»; үшіншісі Карланың қаза тапқанын мәлімдейді. «Таудың» Черногориядағы Ловчен тауы болуы керек екенін түсінген Уолф Арчимен бірге Марконың кісі өлтірушісін табу үшін дереу сапарға шығуды жоспарлайды. Екеуі Еуропаға ұшып, Бариге жетеді және Телезионың досының үйінде уақытша жатақ табады. Телезио оларды Адриатика арқылы жеткізу үшін қайықшыны ұйымдастырады; содан кейін екеуі Ловчен тауының етегімен өрлеп, Риека Крноевицаға, содан кейін Подгорицаға жетеді. Колледж студенті Юбе Билич оларды Подгорицаға апарып, жергілікті полиция бастығы Госпо Стритардың кеңсесіне жеткізеді. Уолф жалған есім айтады және өзін көп жылдар бойы шетелде тұрып, енді Югославияның болашағы үшін күресте қай жаққа қосылуға шешім қабылдау үшін отанына оралған черногориялық ретінде таныстырады, ал Арчиді – өзінің америкалық туған ұлы ретінде көрсетеді (серб-хорват тілін білмейтіндігін түсіндіру үшін). Стритар Уолфтың түсіндірмесіне күмәнмен қараса да, оларға өз істерін жасауға рұқсат береді, бірақ оларды бақылау үшін Юбені жібереді. Уолф пен Арчи Марконың туысы Данилоның үйіне барады, ол хабарламаларды Телезиоға жеткізген және Марко мен Карлаға АҚШ-тан қару-жарақ пен жабдықтарды контрабандалық жолмен әкелуге көмектескен. Данило Юбенің бақылауын біліп, оны өлтіреді, содан кейін Уолф пен Арчиді тәуелсіздік қозғалысындағы партизан тобының мүшесі Йосип Пасичпен кездесу үшін тауларға алып кетуге келіседі. Пасичтен Уолф Карланың топқа тыңшы кіргенін күдіктенгенін біледі; ол Ресейліктер бақылап отырған бекініс туралы ақпарат жинау үшін Албанияға кірген, бірақ оның орнына қаза тапқан. Уолф пен Арчи бекініске кіріп, бір бөлмеден шыққан дауыстарды естиді. Олар Стритардың кеңсесінде көрген Питер Зовты үш ресейлік әскердің азаптап жатқанын көреді. Олардың басшысы Зовты Стритардың бұйрығымен Нью-Йоркке барып Марконы өлтіргені үшін айыптайды, бұл Тито режимі құлаған жағдайда Ресейдің Югославияны басып алу жоспарына кедергі келтіреді. Карла қалған екі ресейлік әскердің құрметіне ие болған, бірақ олар оның кім екенін білгенде, оны өлтіреді. Уолф пен Арчи бөлмеге шабуыл жасайды, Арчи ресейліктерді өлтіріп, Зовты босатады. Марконы өлтірген тапанша бекіністің басқа жерінен табылады, және Уолф оны Нью-Йоркке алып кетуге шешім қабылдайды. Үшеуі Подгорицаға оралғаннан кейін, Уолф Тито режиміне адал болуға шешім қабылдағанын айтады және оны қолдау үшін Стритарға үлкен пара ұсынады. Стритар Телезионың жіберген жалған хатын (Уолфтың Нью-Йоркте қалатынын және тәуелсіздік қозғалысын қолдау үшін қаржы жіберетінін мәлімдейтін) ұсынады. Зов Марконың серіктесі ретінде оны өлтіруге жіберіледі. Үшеуі Италияға оралады, онда Уолф пен Арчи өздерінің жалған есімдерімен Атлантикалық мұхиты арқылы кеме сапарына билет алады, ал Зов кемеде стюард болып жұмыс істейді. Уолф Зовты үйіне әкелуді талап етеді, сонда ол өзін ашып бере алады. Бірақ кеме Нью-Йорк портына келгенде, фотограф Уолфты палубада көріп, оның атын айқайлайды. Зов тапаншасын шығарып, Уолфты атып, аяғына жара береді, бірақ қалған қызметкерлер оны ұстап алады. Екі кісі өлтіру ісі де ашылғанына риза болған Уолф Арчиге Крамерді шақыруды бұйырады.
As Archie is about to leave the brownstone for a basketball game, Sergeant Purley Stebbins calls with news that Wolfe's old friend Marko Vukcic has been shot and killed. After Archie identifies the body, Wolfe joins him at the morgue and insists on being taken first to the crime scene and then Rusterman's Restaurant, owned by Marko. Wolfe and Inspector Cramer question the employees there, and Wolfe and Archie return to the brownstone to find a surprise visitor: Wolfe's adopted daughter Carla. She and Marko have been involved in a movement to secure Montenegro's independence from Yugoslavia, and she is furious at Wolfe's refusal to support the effort. Wolfe tries to question her, but she is reluctant to give any information, since she believes that he may be in league with the government of Yugoslavia or the Soviet Union. During the three weeks following the murder, Wolfe pursues various lines of investigation and gets a second visit from Carla, enraged that the police are now looking into the movement's background. Following this meeting, he gets three updates from Paolo Telesio, an informant in Bari, Italy. The first states that Carla has returned to Bari and crossed the Adriatic Sea into Montenegro; the second is a cryptic message on the killer's location — "the man you seek is within sight of the mountain"; the last states that Carla has been killed. Realizing that "the mountain" must be Lovćen in Montenegro, Wolfe makes immediate plans to go there and find Marko's killer, accompanied by Archie. The two fly to Europe, making their way to Bari and taking temporary shelter in a house owned by one of Telesio's friends. Telesio arranges for a guide to ferry them across the Adriatic; from there, the two hike through the foothills of Lovćen and eventually secure a ride to Rijeka Crnojevića and then Podgorica. Jubé Bilic, a college student, drives them to Podgorica and drops them off at the office of Gospo Stritar, the local police chief. Wolfe gives a fake name and passes himself off as a Montenegro native who has lived abroad for many years and is now returning to decide which side to support in the struggle over Yugoslavia's future, and Archie as his American born son (to explain his inability to speak Serbo Croat). Although Stritar is skeptical of Wolfe's explanation, he allows the two to go about their business, but dispatches Jubé to follow them. Wolfe and Archie travel to the home of Marko's nephew Danilo, who had passed the messages on to Telesio and who has been helping Marko and Carla smuggle weapons and supplies in from the United States. Danilo learns of Jubé's surveillance and has him killed, then reluctantly agrees to take Wolfe and Archie into the mountains for a meeting with Josip Pasic, one member of a guerrilla team in the independence movement. From Pasic, Wolfe learns that Carla had begun to suspect that a spy had infiltrated the group; she slipped into Albania to infiltrate a Russian controlled fort and gather information, only to be killed instead. Wolfe and Archie sneak into the fort, where they hear screams coming from one room. Inside, they discover Peter Zov, a man they had previously seen in Stritar's office, being tortured by three Russians. Their leader berates Zov for going to New York and killing Marko on Stritar's orders, hampering Russia's goal of taking over Yugoslavia if the Tito regime is overthrown. Carla had gained the favor of the other two Russians; when they realized who she was, they killed her. Wolfe and Archie storm the room, and Archie kills the Russians and frees Zov. The gun he used to kill Marko is found elsewhere in the fort, and Wolfe makes up his mind to take him back to New York to face justice rather than exact revenge immediately. Once the three have returned to Podgorica, Wolfe pretends to have decided to commit himself to the Tito regime and offers Stritar a large bribe in support of it. Stritar produces a letter (a fake sent by Telesio as a red herring) which states that "Nero Wolfe" will be remaining in New York and sending funds to support the independence movement. Zov is dispatched to assassinate him as an associate of Marko. The three return to Italy, where Wolfe and Archie arrange a trans Atlantic ship voyage under their assumed names and Zov comes aboard as a steward. Wolfe insists on having Zov brought to the brownstone so that he can reveal himself on the spot. When the ship pulls into the New York harbor, though, a news photographer spots Wolfe on the deck and calls his name. Zov draws his gun and shoots Wolfe, wounding him in the leg before being tackled by the rest of the staff. Satisfied that both murders can now be closed, Wolfe tells Archie to call Cramer.
Санаулар мен түсініктемелер
Энтони Бучер, The New York Times Book Review (24 қазан 1954) — Рекс Стоут сияқты тәжірибелі маманның жаңа салаларға бейімделе алатынын көру жақсы. «Қара тау» романында ол Неро Вольф туындыларында бұрын-соңды болмаған жаңа тәсілді қолданып, Вольфты 35-ші көшеден алып, Черногория таулы даласына жібереді. Бернард Девотоның «Харперс» журналындағы «35-ші көшедегі бұзықшылықтар» туралы зерттеуіне қызыққандар Вольфтың Балқан тарихына қатысты жаңа мәліметтерді қуана қарсы алады. Детективтік — Вольф жаман ниетті халықаралық интригалармен күресу үшін және кісі өлтіруді жеңіл санаған қарсыласқа қарсы тұру үшін жасырын күйінде әрекет етеді. Сержант Кафф, Saturday Review of Literature (27 қараша 1954) — Неро Вольф Нью-Йоркте болған қылмысты шешу үшін Черногорияға (әрине) ұшады; Арчи онымен бірге барады. Қалыпты жолдан радикалды түрде кету қызықты оқиғаға айналады. Әбден жақсы. Джеймс Сандоу, New York Herald Tribune (24 қазан 1954) — Арчидің баяндамасы әдеттегідей қызықты, ал оқиғалар өте қызыл да, көбінесе өте күлкілі, әсіресе өзін-өзі бағалайтын Неро ауырған аяқтары бар тау ешкісі сияқты мінез-құлық танытқанда.
Anthony Boucher, The New York Times Book Review (October 24, 1954) — It's good to see that so well established a professional as Rex Stout can still venture into new fields In The Black Mountain he tries something completely new in the Nero Wolfe canon by routing Wolfe out of West 35th Street and sending him into the mountainous wilderness of Montenegro. All who were fascinated by Bernard DeVoto's searching venture into 35th Street Irregularity in the July Harper's will welcome the flood of new data on Wolfe's ambiguous Balkan background. Detectionary — Wolfe adopts a disguise to deal with sinister international intriguers and to cope with an enemy to whom murder is trivial. Sergeant Cuff, Saturday Review of Literature (November 27, 1954) — Nero Wolfe flies to Montenegro (that's right) to solve NY killing; Archie tags along. Radical departure from tested routine develops into swell yarn. OK all the way. James Sandoe, New York Herald Tribune (October 24, 1954) — Archie's reporting is entertaining (it always is) and the goings on are something fierce and often pretty funny, especially when the self indulgent Nero is behaving like a mountain goat with sore feet.