Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Муронг Си (385–407; билік еткен жылдары 401–407), әдепті аты Даовен (道文), сондай-ақ, қайтыс болғаннан кейін Кейінгі Янның Чжаовен императоры (後燕昭文帝) ретінде танымал, Қытайдың Сианьбей тайпасы басқарған Кейінгі Ян әулетінің императоры болды. Ол Муронг Чуйдің (Вучэн императорының) кіші ұлдарының бірі еді. Оның жүрегіндегі інісі Муронг Шенг (Чжаову императоры) қайтыс болғаннан кейін, Муронг Шенгтің анасы, император жесір Дингпен болған қарым-қатынасы салдарынан император атанды. Ол қатыгез және ерсілі-қарсылы билеуші ретінде танылды, өзінің және әйелі Фу Сюньин императрицасының қалауынша әрекет етіп, Кейінгі Ян мемлекетіне зор зиян келтірді. 407 жылы Фу императрицасы қайтыс болғаннан кейін, ол оны жерлеу үшін астана Лончжэннен (龍城, қазіргі Цзиньчжоу, Ляонин) кетіп қалды, сол сәтте Лончжэндегі әскерлер бүлік көтеріп, оның орнына Муронг Баоның асырап алған ұлы Муронг Юнды (Хуэйи императоры) тағайындады. Муронг Си желіп алынып, өлтірілді. (Муронг Юн асырап алынған бала болғандықтан, кейіннен тегін "Гао" деп өзгерткендіктен, кейбір тарихшылар Муронг Сиді Кейінгі Янның соңғы императоры, ал Гао Юнды Солтүстік Янның алғашқы императоры деп санайды, ал басқалары Гао Юнды Кейінгі Янның соңғы императоры, ал оның мұрагері Фэн Баны Солтүстік Янның бірінші императоры деп есептейді.)
Murong Xi (; 385–407; r. 401–407), courtesy name Daowen (道文), also known by his posthumous name as the Emperor Zhaowen of Later Yan (後燕昭文帝), was an emperor of the Xianbei led Later Yan dynasty of China. He was one of the youngest sons of Murong Chui (Emperor Wucheng), and after the death of his nephew Murong Sheng (Emperor Zhaowu) became emperor due to his affair with Murong Sheng's mother, Empress Dowager Ding. He was regarded as a cruel and capricious ruler, who acted at the whims of himself and his wife, Empress Fu Xunying, greatly damaging the Later Yan state. After Empress Fu died in 407, he left the capital Longcheng (龍城, in modern Jinzhou, Liaoning) to bury her, and the soldiers in Longcheng took this chance to rebel and replace him with Murong Bao's adopted son Murong Yun (Emperor Huiyi), and Murong Xi himself was captured and killed. (Because Murong Yun was an adopted son who later changed his surname back to "Gao", some historians regard Murong Xi as the last emperor of Later Yan and Gao Yun as the first emperor of Northern Yan, while others treat Gao Yun as the last emperor of Later Yan and his successor Feng Ba as the first emperor of Northern Yan.)
Ерте өмір
Муронг Си 385 жылы Муронг Чуй мен оның ішкі әйелі Дуаньдан туды, бұл Муронг Чуйдің Кейінгі Янь мемлекетін құрғаннан кейін болды. 393 жылы Муронг Чуй оны Хэцзянь патшасы етіп жариялады. Ол Муронг Чуйдің ең жақын ұлдарының бірі болды. Әкесі билік еткен кезде оның өмірі туралы көп мәлімет белгілі емес.
Murong Xi was born in 385, to Murong Chui and his concubine Consort Duan, soon after Murong Chui had established Later Yan. In 393, Murong Chui created him the Prince of Hejian. He was one of Murong Chui's favored sons. Little else is known about his life during his father's reign.
Муронг Бао мен Муронг Шенгтің тұсында
396 жылы Муронг Чуй қайтыс болғаннан кейін және Мюронг Сидің ағасы Муронг Бао (Хуймин императоры) мұрагерлікке ие болғаннан кейін, Кейінгі Ян Солтүстік Вэйдің ханзадасы Туоба Гуйдің күшті шабуылына ұшырады, ал астанасы Чжуншань (中山, қазіргі Баодин, Хэбэй) Солтүстік Вэй әскерлерінің қоршауында қалды. 397 жылы Муронг Бао Чжуншаньды тастап, елорданы бұрынғы Янь астанасы Лончжэнге (龍城, қазіргі Цзиньчжоу, Ляонин) көшіруге шешім қабылдады. Бастапқыда, жас болғандықтан Муронг Си мен оның бауырлары – Бохай ханзадасы Муронг Ланг (慕容朗) және Болинг ханзадасы Муронг Цзянь (慕容鑒) Муронг Бао тобының Чжуншаньнан қашуына жете алмады. Сондықтан оларды алу үшін үлкен ағасы Гаоян ханзадасы Муронг Лонг кері қайта оралуға мәжбүр болды, бірақ олар ақыры Муронг Баоға қосылып Лончжэнге көшті. 398 жылы Муронг Бао әскерлері үздірілген соғыстардан шаршап, Муронг Баоның Солтүстік Вэйге шабуыл үшін оңтүстіске баруға бұйрығына наразылық білдірді. Олар офицер Дуан Сугу (段速骨) басшылығымен көтеріліс жасады, ол Муронг Чонгты (慕容崇) марионеттік билеуші етіп тағайындады. Көтеріліс кезінде көптеген императорлық ханзадалар қаза тапты, бірақ Муронг Си мен Муронг Чонг дос болғандықтан, Муронг Чонг Муронг Сиді құтқару үшін ықпалын қолданды. Осы жылы Дуанды Лан Хан өлтірді, содан кейін ол Муронг Баоға тұзақ қойып, оны да өлтіріп, билікті басып алды. Лан Хан Муронг Сиді Ляодун герцогы етіп тағайындады, оның міндеті Муронгтардың ата-бабаларын құрметтеуді жалғастыру болды. Муронг Баоның ұлы Муронг Шенг 398 жылдың соңында Лан Ханды төңкеріспен өлтіріп, Кейінгі Янды қалпына келтірген кезде, бастапқыда тек ханзада титулын қолданды, сондықтан императорлық ханзадалардың титулдары герцог титулдарына дейін төмендетілді. Сәйкесінше, Муронг Сидің титулы Хецзянь герцогы болды. Муронг Шенг оны ірі генерал етіп тағайындады. 400 жылы Муронг Шенг Гогурёға шабуыл жасағанда, Муронг Си оның алдыңғы қатардағы генералы болып қызмет етті және жеңіске үлкен үлес қосты. Осы кезде Муронг Шенг былай деді:
After Murong Chui had died in 396 and been succeeded by Murong Xi's older brother Murong Bao (Emperor Huimin)), Later Yan came under heavy attack by Northern Wei's prince Tuoba Gui, and the capital Zhongshan (中山, in modern Baoding, Hebei) was sieged by Northern Wei forces. In 397, Murong Bao decided to abandon Zhongshan and move the capital to the old Former Yan capital Longcheng (龍城, in modern Jinzhou, Liaoning), and initially, due to their young ages, Murong Xi and his brothers Murong Lang (慕容朗) the Prince of Bohai and Murong Jian (慕容鑒) the Prince of Boling were unable to catch up with Murong Bao's group as it fled Zhongshan, requiring their older brother Murong Long the Prince of Gaoyang to return to fetch them, but they finally did catch up with Murong Bao and evacuate to Longcheng. In 398, as Murong Bao's troops were worn out by constant wars and apprehensive of Murong Bao's orders to head south to attack Northern Wei, they mutinied under the command of the officer Duan Sugu (段速骨), who supported Murong Long's son Murong Chong (慕容崇) as figurehead. In the rebellion, many imperial princes were killed, but because Murong Xi and Murong Chong were friends, Murong Chong exerted his influence to have Murong Xi spared. Later in the year, after Duan was killed by Lan Han, who then laid a trap for Murong Bao and had him killed as well and usurped power, Lan Han created Murong Xi the Duke of Liaodong, with the function of having him continue the worship of the Murongs' ancestors. When Murong Bao's son Murong Sheng subsequently killed Lan Han in a coup in late 398 and restored Later Yan, he used only a princely title initially, so imperial princes' titles were reduced to ducal titles. In accordance, Murong Xi's title became Duke of Hejian. Murong Sheng also made him a major general. In 400, when Murong Sheng attacked Goguryeo, Murong Xi served as his forward general, and contributed greatly to the victory. It was at this time that Murong Sheng commented:
"Ежең, сіздің батылдығыңыз Шидзудікіне (Муронг Чуйдің храмдық есімі) тең, бірақ сіздің стратегияларыңыз жеткілікті ойластырылмаған." Муронг Шенг билік құрған кезде Муронг Си Муронг Шенгтің анасы, императорлық жесір Диңмен қарым-қатынас бастады. 401 жылы Муронг Шенг төңкеріс кезінде қаза тапқанда, шенеуніктер негізінен Муронг Шенгтің мұрагер ханзадасы Муронг Дингтен (慕容定) үлкен мұрагерді қалаған, ал көпшілігі Муронг Шенгтің кіші інісі Муронг Юаньды (慕容元) Пингюань герцогы ретінде көргісі келді. Алайда, императорлық жесір Диңнің Муронг Симен болған қарым-қатынасының арқасында басқаша ойлары болды, және ол Муронг Сидің ұлын алмастыруын қалайтынын анық көрсетті. Шенеуніктер оның тілегіне мойынсұнуға мәжбүр болды, ал Муронг Си алғаш рет Муронг Юаньға тақты ұсынды, бірақ Муронг Юань қабылдауға батылы бармады, сондықтан Муронг Си тақты қабылдады. Ол "Аспандық ханзада" (Тянь Ванг) деген атақ алды.
Uncle, your bravery matched that of Shizu (Murong Chui's temple name), but your strategies are not as well thought out. Sometime during Murong Sheng's reign, Murong Xi began an affair with Murong Sheng's mother Empress Dowager Ding. When Murong Sheng was assassinated in a coup in 401, the officials largely wanted a successor older than Murong Sheng's crown prince Murong Ding (慕容定), and most wanted to see Murong Sheng's younger brother Murong Yuán (慕容元) the Duke of Pingyuan. However, Empress Dowager Ding, because of her affair with Murong Xi, had other ideas, and she made it clear that she wanted Murong Xi to succeed her son. The officials were forced to go along with her wishes, and while Murong Xi formally offered the throne to Murong Yuan first, Murong Yuan did not dare to accept, and so Murong Xi accepted the throne. He used the title "Heavenly Prince" (Tian Wang).
Билік
Муронг Си қатыгез және қасақана билеуші болды. Оның алғашқы құрбаны – Мюронг Юань, оған таққа отырғаннан кейін бірнеше күн өткен соң өзіне-өліміне бұйрық берді. Бір айдан аспайтын уақыттан кейін генералдар Мюронг Ти (慕容提) мен Чжан Фо (張佛) бұрынғы тәж мұрагері Мюронг Динды (慕容定) таққа отырғызуға тырысқандары анықталғанда, Муронг Си жас туысынан да өзін-өзі өлтіруді талап етті. 402 жылы Муронг Си қайтыс болған Фу Моның (苻謨) екі қызын – Фу Сунъэ (苻松娥) мен Фу Сюньинды (苻訓英) ұнатты. Ол екеуін де, әсіресе Фу Сюньинды қатты жақсы көріп, императорлық жесір Динге немқұрайлы қарады. Ол қызғанышпен және ашумен толғандықтан, күйеуі Динг Синьмен (丁信) Муронг Сиді құлатып, оның орнына Мюронг Баоның (慕容寶) ұлы Мюронг Юаньды (慕容淵, ағасынан тон жағынан өзгеше) Чжанву герцогы етіп алмастыруды жоспарлады. Сюжет ашылғаннан кейін Муронг Си Динг Синь мен Мюронг Юаньды өлімге кесті, ал императорлық жесір Динге өзін-өзі өлтіруге мәжбүр етті, бірақ оны императорға лайық құрметпен жерледі. Муронг Си көп ұзамай бірқатар ірі құрылыс жобаларын бастады. 403 жылы ол императорлық бағында Лонгтенг сарайын (龍騰苑) салғызды, оның ауданы екі шаршы километрден асып, 20 000 адамнан мәжбүрлі еңбек талап етті. Ол сондай-ақ сарай ішінде ені 500 қадам, биіктігі 57 метр болатын жасанды төбе салдырды. Сол жылы ол анасы Консорт Дуанды жесір император етіп құрметтеді, ал Консорт Фу Сюньинды императорлық дәрежеге көтерді. 404 жылы жазда Муронг Си Лонгтенг сарайында жүздеген бөлмелі Сяояо сарайын (逍遙宮) салғызды және жасанды көл жасады. Сарайды салуға жұмылдырылған сарбаздар демалуға мүмкіндік таппады, олардың жартысынан астамы ыстықтан және шаршаудан қайтыс болды. 404 жылдың күзінде Фу Сунъэ ханшайымы ауырып қалды. Дәрігер Ван Жун (王榮) оны емдей алатынын мәлімдеді, бірақ ақырында оны емдей алмады, ол қайтыс болды. Муронг Си Ванды сарай қақпасына байлап, оны сүйреп, төртке бөліп өлтірді, содан кейін денесін өртеп жіберді. Ол Фу ханшайымын Мин ханшайымы етіп құрметтеді. Фу ханшайымы қайтыс болғаннан кейін Муронг Си императорлық Фуға деген құштарлығы күшейді. Ол аң ауына және саяхаттауға бейім болды. 404 жылдың қысында олар Байлу тауына (白鹿山, қазіргі Тонглияо, Ішкі Моңғолия), шығысқа қарай Цинлинге (青嶺, астана Лонгченнен (龍城, қазіргі Цзиньчжоу, Ляонин) шығысқа қарай 100 шақырымдай жерде) және оңтүстікке қарай Хайянға (海陽, қазіргі Циньхуандао, Хэбэй) дейін созылған ұзақ аң ауы мен саяхатқа шықты, содан кейін Лонгченге оралды. Бұл қысқы саяхат барысында жолбарыстардың, қасқырлардың шабуылынан немесе суықтан 5000-нан астам сарбаз қаза тапты. Басқа белгілі оқиғаларда ол жазда желелі балық, ал қыста жаңа рехманния тамырын талап еткені айтылады, бірақ екеуі де қол жетімсіз болды. Муронг Си сарайды жабдықтаудан жауапты лауазымды адамдарды осы сәтсіздіктер үшін өлімге кесті. 405 жылдың көктемінде Муронг Си императорлық Фумен бірге Гогурёнің (高句麗) ірі қаласы Ляодонға (遼東, қазіргі Ляоян, Ляонин) шабуыл жасап, оны жақында басып алуға жақын болды. Алайда ол әскерлеріне қабырғаны қиратып, императорлық вагонмен Фумен бірге қалаға кіруге бұйырды. Бұл кешігу Гогурё әскерлеріне қаланы қайта нығайтуға мүмкіндік берді, сондықтан ол оны басып ала алмады. 406 жылдың басында Муронг Си императорлық Фумен бірге хитан тайпаларына күтпеген шабуыл жасады, бірақ хитан тайпаларының тым күшті екенін түсініп, шегінуді шешті. Алайда императорлық Фу шайқасты көргісі келетінін қысым жасағандықтан, ол ауыр күзетін тастап, жылдам атты әскерін алып Гогурёға шабуыл жасады. Шабуыл сәтсіз аяқталып, ол кері шегінуге мәжбүр болды. Генерал Мюронг Юн (慕容雲), Сиян герцогы (Мюронг Баоның асырап алған ұлы, алғашқы аты Гао Юн (高雲) болған), шайқаста жебеден жарақат алды және Муронг Сидің қатыгездігінен қорқып, осы мүмкіндікті пайдаланып, лауазымынан кетіп, үйіне қайтты. 407 жылы Муронг Си императорлық Фу үшін жаңа сарай, Ченхуа сарайын (承華殿) салғызды, құрылысқа жұмсалған топырақтың көптігіне байланысты топырақ астықтан да қымбатқа түсті. 407 жылдың жазында императорлық Фу қайтыс болды. Муронг Си оны қатты жоқтады, тіпті оның мәйітімен жыныстық қатынасқа түсіп, оған керемет қабір салғызды және қарындасын, Гаоян ханшайымы Чжанды (慕容龍ның әйелі) императорлық Фумен бірге жерленуі үшін өзін-өзі өлтіруге мәжбүр етті. Барлық шенеуніктер императорлық Фу үшін жылап, көз жасын төкпегендер қатаң жазаланды, сондықтан олар көз жасын шығару үшін аузына ащы тағамдар салды. Ақырында Муронг Си императорлық Фудың жерлеу процессиясын Лонгченнен шығарып жіберді. Муронг Си Лонгченнен кеткеннен кейін генерал Фэн Ба (馮跋) және оның інісі Фэн Суфу (馮素弗), Муронг Си оларды өлтіруді қалағандықтан жасырынған, олардың туысы Фэн Ванимен (馮萬泥) бүлік бастау үшін сөз байласты. Олар бұрынғы генерал Фу Цзиньдің (苻進) сәтсіз төңкеріс әрекетіне қатысқандардың көмегімен осыны істеді. Фэн Ба Мюронг Юнмен (慕容雲) достық қарым-қатынаста болғандықтан, оны олардың жетекшісі болуға көндірді және олар тез сарайды басып алып, қала қақпаларын жапты. Мюронг Юн аспаннан келген ханзада деп жарияланды. Муронг Си Лонгченге оралып, қалаға шабуылға дайындалып, Лонгтенг сарайында орналасты. Осы кезде императорлық сақшы Чу Тоу (褚頭) оған қашып келіп, императорлық сақшылар Муронг Си шабуыл жасағанда Мюронг Юнға қарсы көтерілуге дайын екенін хабарлады. Алайда себепсіз Муронг Си осы жаңалықтан қорқып, қашқанға дейін үрейленді. Оның генералы Мюронг Ба (慕容拔) Лонгченге шабуылды жалғастыруға тырысты және бастапқыда сәтті болды, бірақ әскерлер Муронг Си қашқанын білгеннен кейін, олар ыдырады және Мюронг Ба Фэн Баның әскерлерінен өлтірілді. Кейінірек сол күні Муронг Си қарапайым киіммен орманнан табылған, оны тұтқынға алып Мюронг Юнға жеткізді. Мюронг Юн оның қылмыстарын оқып, содан кейін оны және оның ұлдарын өлімге кесті.
Murong Xi was cruel and arbitrary as a ruler, willing to strike out at anyone who disobeyed him or whom he viewed as a potential threat. The first victim was Murong Yuán, whom he ordered to commit suicide just a few days after he took the throne. When a plot involving the generals Murong Ti (慕容提) and Zhang Fo (張佛)'s attempt to put the former crown prince Murong Ding on the throne was discovered less a month later, Murong Xi ordered his young grandnephew to commit suicide as well. In 402, Murong Xi took two daughters of the deceased official Fu Mo (苻謨) as concubines—Fu Song'e and Fu Xunying. He favored both greatly, and particularly Fu Xunying. He therefore neglected Empress Dowager Ding, who became jealous and angry, and she plotted with her nephew Ding Xin (丁信) to overthrow Murong Xi and replace him with Murong Bao's son Murong Yuān (慕容淵, note different tone from his brother) the Duke of Zhangwu. The plot was discovered, and Murong Xi executed Ding Xin and Murong Yuān and forced Empress Dowager Ding to commit suicide, although he still buried her with honors due an empress. Murong Xi soon started a number of heavy construction projects. In 403, he built Longteng Chateau (龍騰苑) within his imperial garden, described as occupying over two square kilometers and requiring forced labor from 20,000 men. He further built an artificial hill within the chateau that was described as 500 steps wide and 57 meters high. Later that year, he honored his mother Consort Duan as empress dowager, and he created Consort Fu Xunying as empress. In summer 404, Murong Xi built Xiaoyao Palace (逍遙宮) at Longteng Chateau, with hundreds of rooms, and also constructed an artificial lake. The soldiers used as labor could not get any rest, and it was described that more than half of them died from the heat and the exhaustion. In fall 404, Consort Fu Song'e grew ill. The physician Wang Rong (王榮) claimed that he could cure her, but ultimately he could not, and she died. Murong Xi tied Wang to a palace gate and executed him by drawing and quartering, and then burned his body. He posthumously honored Consort Fu as Empress Min. After Consort Fu's death, Murong Xi grew even more doting of Empress Fu, who favored huntings and journeys. In winter 404, they went on a long hunt and tour that took them as north as Bailu Mountain (白鹿山, in modern Tongliao, Inner Mongolia), as east as Qingling (青嶺, described as about 100 kilometers east of the capital Longcheng (龍城, in modern Jinzhou, Liaoning)), and as south as Haiyang (海陽, in modern Qinhuangdao, Hebei) before returning to Longcheng. On this winter journey, it was described that more than 5,000 escorting soldiers died from attacks by tigers or wolves or exposure to the cold. In other known events, she was described to be demanding to have jellied fish in the summer and fresh Rehmannia roots in the winter—neither of which could be obtainable—and Murong Xi executed officials in charge of supplying the palace for their failures. In spring 405, Murong Xi, with Empress Fu with him, attacked Goguryeo's major city Liaodong (遼東, in modern Liaoyang, Liaoning), and had almost captured it. However, he ordered his soldiers to flatten the wall so that he could enter with Empress Fu on an imperial wagon. The delay allowed the Goguryeo forces to refortify the city, and he was unable to capture it. Around the new year 406, Murong Xi, with Empress Fu with him, was making a surprise attack on Khitan tribes when he decided that the Khitan were too strong to be attacked and wanted to withdraw. However, at Empress Fu's insistence that she wanted to observe a battle, he abandoned his heavy guard and took his faster cavalry to attack Goguryeo. The attack was unsuccessful, and he was forced to withdraw. The general Murong Yun the Duke of Xiyang (Murong Bao's adopted son, whose original name was Gao Yun) suffered an arrow wound during the battle, and, because he feared Murong Xi's cruelty, used this opportunity to resign his post and remain in his home. In 407, Murong Xi built a new palace for Empress Fu, Chenghua Palace (承華殿), using so much dirt in the project that dirt was described to become as expensive as grain. In summer 407, Empress Fu died. Murong Xi mourned her so much that, after having sex with her corpse, he ordered that a magnificent tomb be built for her, and also forced his sister in law, Princess Zhang of Gaoyang (Murong Long's wife) to commit suicide so that she could be buried with Empress Fu. The officials were all forced to weep for Empress Fu, with those who could not shed tears punished severely, so they put spicy food in their mouths to stimulate tear production. Eventually, Murong Xi accompanied Empress Fu's funeral procession out of Longcheng. After Murong Xi left Longcheng, the general Feng Ba and his brother Feng Sufu (馮素弗), who had hidden themselves since Murong Xi had previously wanted to have them executed, conspired with their cousin Feng Wani (馮萬泥) to start a rebellion. They did so with the help with the general Zhang Xing (張興) and those who had previously conspired with the general Fu Jin (苻進) in a failed coup attempt earlier that year. Because Feng Ba was friendly with Murong Yun, he persuaded Murong Yun to become their leader, and they quickly captured the palace and closed the city gates. Murong Yun was declared the Heavenly Prince. Murong Xi returned to Longcheng and settled in outside, at Longteng Chateau, preparing an assault on the city. At this time, the imperial guard soldier Chu Tou (褚頭) fled to him and informed him that the imperial guards were ready to turn against Murong Yun as soon as Murong Xi attacked. However, for reasons unknown, Murong Xi panicked at this news and fled. His general Murong Ba (慕容拔) tried to maintain the assault against Longcheng and was initially successful, but as the troops began to realize that Murong Xi had fled, they collapsed, and Murong Ba was killed by Feng Ba's soldiers. Later that day, Murong Xi was found, wearing civilian clothes, in a forest, and he was captured and delivered to Murong Yun. Murong Yun personally read him his crimes, and then beheaded him and his sons.