Лауро Либун Баха: Дипломат және даулы мансап тарихы

Кіріспе

Филиппиндік дипломат (1937–2024)
Лауро Либун Бажа-кіші (2 мамыр 1937 – 8 ақпан 2024) – Филиппин Республикасының Біріккен Ұлттар Ұйымындағы тұрақты өкілі және Филиппиннің Сыртқы істер министрлігінің орынбасары. Ол 2003 жылғы 21 мамырда Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысына сенім грамоталарын тапсырды, бұрынғы елші Альфонсо Т. Юченгконы алмастырды. 2006 жылы оның орнына бұрынғы бас судья Иларио Давиде тағайындалды. Бажа екі жылға Қауіпсіздік Кеңесіне кірген Филиппин делегациясын басқарды. Ол 2004 жылдың маусымында және 2005 жылдың қыркүйегінде Қауіпсіздік Кеңесінің төрағасы болды. 2003 және 2004 жылдар аралығында Бажа мырза Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының алтыншы комитетінің (Құқықтық мәселелер) төрағасы болды. 2003 жылы президент Арройо оған Филиппин Сыртқы істер қызметінің қызметкері ең жоғары деңгейде ала алатын «Сикатуна» орденін, «Дату» дәрежесімен марапаттады. 1999 жылы ол «Дакиланг Каманонг» дәрежесімен «Гавад Мабини» сыйлығын алды. Филиппиннің Джейси Сенаты Елші Бажаны екіжақты және көпжақты дипломатия саласындағы еңбегі үшін үздік филиппиндік (TOFIL) сыйлығының иегері деп атады. Бажа 2024 жылғы 8 ақпанда 86 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды.

Қызметші қызды қорлау туралы айыптар

2008 жылдың 24 маусымында Баха, оның әйелі Норма Кастро Баха және қызы Мария Элизабет Баха Факундо Адам саудасы, мәжбүрлі еңбек, жалдамалы қызмет және рэкетшілік қылмыстары бойынша Манхэттеннің Оңтүстік округіндегі АҚШ азаматтық сотына шағымда айыптаушылар ретінде тіркелді. Шағым беруші күніне 16 сағат, аптасына жеті күн жұмыс істегенін және Баджа отбасының ауызша және физикалық зорлық-зомбылығына ұшырағанын мәлімдеді. Баоанан ханым Баджа отбасының өзіне үш айлық жұмысы үшін 100 доллар, ал Факундоның ұлын бағу үшін тағы 100 доллар төлегенін айтты. Алайда Баджа, "өз есептеріміз бойынша" Баоанан айына 200 доллар алғанын және бұл сома оның Манила қаласындағы отбасына жіберілгенін мәлімдеді. Баджаның сөзінше, Баоанан 2006 жылдың қаңтар айында Нью-Йоркке келген, бірақ үш айдан кейін олардың білместен кетіп қалған. Нью-Йорк штатының ең төменгі жалақысы сағатына 7,15 доллар болса, Баджа өзінің қызметшісіне күніне орташа есеппен 6,60 доллар төлейтінін ашық мойындады. Норма Баха бұрынғы қызметшісіне қарсы жауап беру және моральдық зиянды өтеуге талап арыз беру үшін Нью-Йорк адвокаты Сальвадор Туйді жалдады. "Біз Нью-Йорктегі "Фил Ам" адвокатын шақырдық, ол оған қарсы зардапты өтеу ісін қозғасын деп өтіндік, өйткені сіздер білесіздер, менің күйеуім – көп мәрте марапатталған дипломат. Мүмкін, ол Нью-Йорк Оңтүстік округінің сотына азаматтық шағымдану арқылы өтемақы іздеп отыр, немесе АҚШ-та қалуын ұзартуға тырысып жатыр." Баджа бұрынғы қызметшісіне айына 1000 доллар төлегенін және оны растайтын құжаттары бар екенін айтты. Баоанан отбасымен үш ай бойы айына 200 доллар қалта ақшасы алған, ал 800 доллары Филиппиндегі отбасына жіберілген: "АҚШ елшілігі (Баоананның) визасын беру үшін 1000 доллар жалақы талап еткен." Баджа сондай-ақ Филиппиннің БҰҰ-дағы өкілі Иларио Давиденің үнсіздігіне таңырғандығын айтты: "Мен бір сөз де естімедім, ештеңе де болған жоқ." АҚШ билігі жүргізген қылмыстық тергеуден кейін оның АҚШ-тағы федералдық сот ісі қылмыс құрамы жоқ деп жабылды. Баоанан Баха мен оның әйелінің саяхат агенттігіне медбике болып жұмыс істеу үшін 5000 доллар төлегенін айтты. Азиялық америкалықтардың заңдық қорғаныс және білім беру қоры оған заңдық көмек көрсетті. 15-ші Шығыс көшесіндегі елшілік үйінде жұмыс істеген Маричу Суарес Баоанан былай деді: "Мен қашып құтылуға үміт артпадым. Мен өте депрессияға түскендіктен, өзімді өлтіруді ойладым. Олар маған қарғыс айтты, қорлады, құрметсіздік жасады. Олар маған адам ретінде қараған жоқ. Олар маған медбике болып жұмыс табуға көмектеседі деп ойлатты, бірақ оның орнына мені 3 ай бойы қорлық жағдайында қызметші болып жұмыс істеуге мәжбүр етті."

On June 24, 2008, Baja, his wife, Norma Castro Baja, and his daughter, Maria Elizabeth Baja Facundo, were named co defendants in a US civil complaint filed at Southern District of Manhattan, alleging trafficking, forced labor, peonage and racketeering. The complainant claimed that she worked 16 hour days for seven days a week at Mr. Baja's consular residence and was subjected to verbal and physical abuse from the Baja family. The plaintiff, Ms. Baoanan, accused the Baja family of paying her only $100 for three months' work and another $100 for looking after Facundo's son. Baja stated, however, that "as per our records" Baoanan received $200 a month, and the amount was remitted to her Manila family. Baja further said that Baoanan arrived in New York in January 2006 but left them three months later, without their knowledge. The New York state minimum wage was $7.15 per hour while Baja has openly admitted paying his maid an average of $6.60 per day. Norma Baja hired New York attorney Salvador Tuy to file answer and moral damage counter suit against their former maid. “We have called a lawyer in New York a Fil Am lawyer to file a case against her for damages because as you know, my husband is a multi awarded diplomat. It’s either because she’s looking for monetary considerations since she filed a civil suit before the New York Southern District court where she can seek back wages or she’s trying to prolong her stay there (in the United States)." Baja said he paid his former maid $1,000 a month and had papers to show it. In her three month stay with the family, Baoanan received $200 pocket money monthly and $800 went to her family in the Philippines: “The salary of $1,000 was required by the US Embassy before (Baoanan’s) visa was issued.” Baja stated he was also puzzled by silence of Hilario Davide, Jr., Philippine representative to the UN: "I have not [heard] a word, nothing." Her US federal lawsuit, which was filed after a criminal investigation by US authorities, was closed with no charges filed. Baoanan said she paid $5,000 to Baja and Baja's wife's travel agency for a promised nursing job. The Asian American Legal Defense and Education Fund provided her with legal representation. Marichu Suarez Baoanan, who worked in the ambassadorial townhouse on 15 East 66th Street, Upper East Side, stated: "I did not have hope of escape. I thought of committing suicide because I was so depressed. They paid me with curses, insults, disrespect. They didn’t treat me like a person. I was under the impression they would help me find work as a nurse, instead I was forced to work as a servant for 3 months under abusive conditions.”

Баджа 2008 жылдың 16 шілдесінде шақыру қағазын қабылдаудан бас тартып, шағымды қараудан тоқтату туралы өтініш берді. Баджа Вена дипломатиялық қатынастар конвенциясының ережелеріне сәйкес АҚШ-тың және оның штаттарының барлық соттарынан қылмыстық, азаматтық және әкімшілік талап-арыздардан дипломатиялық иммунитеті бар екенін мәлімдеді. Баджа "шағымда көрсетілген бұзушылықтар 2006 жылдың 13 қаңтары мен 13 сәуірі аралығында болған кезде ол Біріккен Ұлттар Ұйымында Филиппиннің тұрақты өкілі және Нью-Йоркте орналасқан Филиппин миссиясының басшысы болды" деп көрсетті.

Парақорлық және жемқорлық туралы істер

Президенттік сыбайлас жемқорлыққа қарсы комиссияның (ПАКК) төрағасы Констанция де Гузман және комиссар Джейме Якоб 12 наурызда Бажаға қарсы қылмыстық іс қозғады, ол мемлекеттік сатып алу туралы заңды, Сыбайлас жемқорлыққа және оның салдарына қарсы күрес заңын (3019 ж.), мемлекеттік қызметкерлер мен қызметкерлердің мінез-құлық және этикалық нормалары туралы кодексті, сондай-ақ қаражатты заңсыз жұмсауды бұзуға байланысты болды. Джейкоб дәлел ретінде Сыртқы істер министрлігінің фактілерді анықтау тобының есебінің көшірмелерін, жазбаша куәліктерді, қатысты құжаттарды және Аудит комиссиясының есебін ұсынды. 2011 жылдың 29 наурызында Арнайы прокурор кеңсесі Лауро Бажаға екі қылмыстық іс қозғады: мемлекеттік қаражатты малверсиялау және Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес заңын бұзу. Бұл қаржылық бұзылғандықтар Бажаның БҰҰ миссиясының басшысы болған кезеңде (2003–2007) екі рет орын алды. 2017 жылдың 20 наурызында Сандиганбаянның төртінші бөлімі дәлелдердің жеткіліксіздігіне байланысты айыптауды жойды.

Реакциялар

Migrante International ұйымының төрағасы Конни Брагас Регаладо Аройо әкімшілігінен Баяның Баоананды қанау ісіне қатысы бар-жоғын мұқият тергеуді сұрады: «Біздің дипломатиялық шенеуніктеріміздің филиппиншілдерді құлдыққа сатуының осы тәсілі тоқтатылуы керек. Баяның ісі Филиппин үшін сынақ болады, ол жақында Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі кеңесінің вице-президенті болып сайланды. Біз жаңадан сайланған вице-президент Эрлинда Базилиоға БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің бұрынғы төрағасына қатысты айыптауларды тергеуге жетекшілік етуге және Филиппиннің БҰҰ-да адам құқықтарын қорғауға бейілді екенін көрсету үшін ешқандай жасандылыққа жол бермеуді қамтамасыз етуге шақырамыз». Ол 2007 жылы Сан-Францискодағы филиппин консулдығының консулының анасы филиппин азаматшасын қанау ісінде кінәлі деп танылып, оған 78 000 доллар артта қалған жалақы төлегенін атап өтті. Гонконгта орналасқан Филиппин қауымдастығы және ақпараттық желісінің (Filcomsin) Эдна Акино «Бажалар үш айдан кейін жұмыстан кеткені үшін қызметкерлерінен себептерін сұрап, кінәны оларға таңу арқылы жауапкершіліктен жалтарып отыр; Филиппиннің шетелдегі жұмыспен қамту басқармасының (POEA) 2007 жылғы қаңтардағы директивасына сәйкес, үй шаруасындағы жұмысшының ең төменгі жалақысы 400 доллар; тіпті филиппин стандарттары бойынша, Бажа төлейтін 200 доллар өте қанаушылық; Бажа және Сыртқы істер министрлігі (DFA) Филиппиннің шетелдегі жұмыспен қамту басқармасымен (POEA) кеңеспеді» деді. Габриэла партиясының өкілі, 2003 жылғы Адам саудасына қарсы заңның негізгі авторы Лиза Маза, егер Баоанан филиппин сотына жүгінсе, Бая филиппин заңына сәйкес, білікті адам саудасы жасағаны үшін жауапкершілікке тартылуы мүмкін екенін айтты: «Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Филиппин миссиясының басшысы және БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің бұрынғы төрағасы болған Филиппин елшісінің қазір адам саудасы жасады деген айыптаулар алаңдатуда. Ол филиппин жұмысшыларына төленетін сыйақы мен қарым-қатынас стандарттарын белгілеуі керек. АҚШ-тағы ең төменгі сағаттық жалақы 5,85 доллар. Сонымен қатар, филиппин үй шаруасындағы жұмысшыларға орташа есеппен 300-500 доллар төленеді». 2003 жылы Метро Маниланың еңбек департаменті Норма Бажа, Элизабет Бажа және Бажаға тиесілі Labaire International Travel компаниясы бұрынғы қызметкерлерімен еңбек стандарттарын сақтамағаны үшін кінәлі деп тапты. Бұрынғы қызметкерлер ақшалай чектерге қол қоюға және олардың жалақысын алу үшін 298 481,15 песоға қол қоюға мәжбүр болды. 1995 жылы Манила аймақтық соты Лабаирді шағымданушылар жартылай төлеген Палаванға саяхат және тур пакетіне сәйкес келмегені үшін келісімшартты бұзғаны үшін кінәлі деп тапты. Кейіннен апелляциялық сот екі шешімді де жойды.

Migrante International per chair Connie Bragas Regalado asked the Arroyo administration for a thorough probe into Baja's involvement in maltreating Baoanan: “This modus operandi of our erring diplomatic officials trafficking Filipinos so they may take them as slaves has got to stop. Baja’s case would be a litmus test for the Philippines that recently won the vice presidency of the United Nations Human Rights Council. We challenge the newly elected Vice President to the UNHRC Erlinda Basilio to take the lead in investigating the charges against the former UN Security Council President and to ensure that no white wash takes place, if indeed the Philippines is bent on upholding human rights in the UN body." She noted that on 2007, a San Francisco Philippine Consulate consul's mother pleaded guilty of exploiting a Filipina and paid her $78,000 in back wages. Hong Kong based Filipino Community Services and Information Network (Filcomsin)'s Edna Aquino said that “the Bajas defensively divert the blame on their domestic worker by questioning and putting motives on leaving her employment after three months; the minimum wage for a household domestic worker based on Philippine Overseas Employment Administration (POEA) Directive of January 2007 is $400; Even by Philippine standards, this [$200] (paid by Baja) is already quite exploitative; Baja and the Department of Foreign Affairs (DFA) did not consult the Philippine Overseas Employment Administration (POEA)." Gabriela party list Rep. Liza Maza, main author of the Anti Trafficking in Persons Act of 2003, said Baja may be liable for qualified trafficking under Philippine law if Baoanan pursued the case in a Philippine court: “It is disturbing that a Philippine ambassador, no less than the head of the Philippine Mission to the United Nations and a former president of the UN Security Council, is now being accused of trafficking; (He) should be setting the standards for the compensation and treatment of Filipina workers; The minimum wage in the United States is actually $5.85 per hour. Moreover, the average Filipina domestic worker is paid $300 to $500.” In 2003, the labor department in Metro Manila ruled that Norma Baja, Elizabeth Baja and Baja owned Labaire International Travel, were guilty of non compliance with labor standards involving former employees who were forced to sign cash vouchers and quit claims in exchange for their salaries amounting to P 298,481.15. In 1995, the Manila Regional Trial Court found Labaire guilty of breach of contract for failure to comply with a travel and tour package to Palawan which had already been partially paid for by the complainants. The Court of Appeals later reversed both decisions.