Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Биологиядағы ілгекшелерге ұқсас құрылым.
Hooklet like structure in biology
Амус немесе гамул – ілгектерге немесе ілгекшелерге ұқсас, сондай қызмет атқаратын құрылым.
A hamus or hamulus is a structure functioning as, or in the form of, hooks or hooklets.
Этимология
Терминдер тікелей латын тілінен алынған, онда *hamus* сөзі "ілгек" дегенді білдіреді. Көпше түрі – *hami*. *Hamulus* – кішкентай ілгек немесе ілмекше. Көпше түрі – *hamuli*. Сын есімдері – *hamate* және *hamulate*, мысалы, "hamulate қанатты жұптастыру" дегенде, ұшу кезіндегі кейбір жәндіктердің қанаттары бір қанаттағы *hamuli*-ді екінші қанаттағы бүктемелерге іліп қосып біріктіріледі. *Hamulate* сөзі "hamuli-і бар" деген мағынаны да білдіреді. *Hamose*, *hamular*, *hamous* және *hamiform* терминдері де "ілгекті" немесе "ілгек пішіндес" мағынасында қолданылады. *Hamate* сияқты кішірейтетін түрін білдірмейтін терминдер көбінесе ұшындағы ілгекке қатысты, ал *hamulose* сияқты кішірейтетін терминдер бір нәрсенің көптеген кішкентай ілгектермен жабылғандығын білдіреді.
The terms are directly from Latin, in which hamus means "hook". The plural is hami. Hamulus is the diminutive – hooklet or little hook. The plural is hamuli. Adjectives are hamate and hamulate, as in "a hamulate wing coupling", in which the wings of certain insects in flight are joined by hooking hamuli on one wing into folds on a matching wing. Hamulate can also mean "having hamuli". The terms hamose, hamular, hamous and hamiform also have been used to mean "hooked", or "hook shaped". Terms such as hamate that do not indicate a diminutive usually refer particularly to a hook at the tip, whereas diminutive terms such as hamulose tend to imply that something is beset with small hooks.
Артроподалар
Бунақденелер морфологиясында, гамули – әдетте экзоскелет бетінен шығып тұратын, ілгекшелер. Гамилер экзоскелеттің толық қалыңдығынан түзілген шығыңқылар болуы мүмкін. Ең белгілі мысалдар – бал арасы сияқты гименоптералардың метаторакалық (артқы) қанаттарының алдыңғы шетіндегі гамули қатары. Ілгектер мезоторакалық (алдыңғы) қанаттардың артқы шетіндегі бүктемеге бекітіледі. Стерноринхалар, яғни құтылар мен қалқанша жәндіктердің қанаттарын жұптастыруда да ұқсас, бірақ көбінесе аз гамулилер қолданылатыны аз белгілі. Стерноринхаларда мұндай қанат жұптасуы кейбір түрлердің аталықтарында байқалады. Бұл топтағы артқы қанаттар көбінесе кішірейіп немесе жоғалып кетеді, ал көптеген түрлерде артқы қанаттың соңғы қалдығы – үлкен алдыңғы қанаттардың бүктемесіне ілінген, гамулиді ұстап тұрған әлсіз жолақ болып табылады. Функционалдық қамытқа ие секіргіштерде (колембола) үшінші құрсақ сегментінің астыңғы жағында ретинакулум немесе гамула деп аталатын ілгек тәрізді құрылым болады. Ол төтенше жағдайларда босатуға дайын қамытты ұстап тұрады. Бұл терминдер кейбір жәндіктердің жыныс мүшелерінің сипаттамалық анатомиясында да қолданылады, мысалы, түрлі одонаталарда гамули, ал еркек лепидоптераларда ункустың ілгектелген бөлігі үшін "хамус".
In arthropod morphology, hamuli are hooklets, usually in the form of projections of the surface of the exoskeleton. Hami might be actual evaginations of the whole thickness of the exoskeleton. The best known examples are probably the row of hamuli on the anterior edge of the metathoracic (rear) wings of Hymenoptera such as the honeybee. The hooks attach to a fold on the posterior edge of the mesothoracic (front) wings. It is less widely realised that similar hamuli, though usually fewer, are used in wing coupling in the Sternorrhyncha, the suborder of aphids and scale insects. In the Sternorrhyncha such wing coupling occurs particularly in the males of some species. The rear wings of that suborder frequently are reduced or absent, and in many species the last vestige of the rear wing to persist is a futile little strap holding the hamuli, still hooking into the fold of the large front wings. In those springtails (Collembola) that have a functional furcula, the underside of the third abdominal segment bears a hooked structure, variously called the retinaculum or hamula. It holds the furcula ready for release in times of emergency. The terms also are used in descriptive anatomy of some insect genitalia, such as hamuli in various Odonata and "hamus" for the hooked part of the uncus in male Lepidoptera.
Ботаника
Ботаникада мұндай терминдер көбінесе тікенді қылшықтарды, мысалы, Uncinia өсімдігінің рахилласындағы тігізгіштерді (ілмектерді) – олар жемісті өтетін жануарларға ілдіреді, немесе Velcro-ның пайда болуына себеп болған деп есептелетін тасқынды (Burdocks) сияқты, ұқсас қызмет атқаратын тігізгіштерді білдіреді.
In botany, such words largely refer to hooked bristles such as the hooks on the rachilla of Uncinia, which attach the fruit to passing animals, or the similarly functioning hooks on Burdocks, well known as the alleged inspiration for Velcro.