Кіріспе

Сан-Марино Республикасының Конституциясы (сонымен қатар Сан-Марино Ең Серке Республикасының Конституциясы деп аталады) бірнеше заңнамалық құжаттарға таратылған, олардың ең маңыздылары – 1600 жылғы Ережелер мен 1974 жылғы Азаматтар құқықтары туралы Декларация, 2002 жылы өзгертілген. Конституциялық жүйе Corpus Juris Civilis пен римдік әдеттегі құқықтың ықпалында. Бұл әлемдегі тәуелсіз мемлекеттердің барлық конституцияларының арасындағы ең көнесі, Магна Картаны есептемегенде.

1600 жылғы жарғылар

Сан-Мариноның қазіргі заң жүйесі 1600 жылдың 8 қазанында басталды. Үкімет Камилло Бонелли жазған, сол кездегі Сан-Марино үкіметі мен әділет органдарының құрылымын және тәжірибесін қамтитын Статуттар жинағына заң күші берді. Ол латын тілінде жазылған және алты кітаптан тұрады. Латын тіліндегі атауы – Statuta Decreta ac Ordinamenta Illustris Reipublicae ac Perpetuae Libertatis Terrae Sancti Marini. Жаңа жүйе Сан-Мариноға шамамен 1300 жылдан бері қызмет еткен Статути Коммунали (қалалық жарғы) ережелерін жаңарту болды. Алтымыстық кеңес сияқты бұрынғы институттар осы кезеңнен сақталды. Бұл Статуттар бүгінгі күнгі барлық заңның негізін құрайды, сондықтан ол әлемдегі бар мемлекеттердің ең көне конституциясы болуы мүмкін.

Бірінші кітап

Бірінші кітапта 62 мақала бар. Ол конституциялық сипатта болып, Сан-Мариноның түрлі кеңестерін, соттарын, бірқатар әкімшілік лауазымдарды, оның ішінде Капитан-Регенттерді және оларға жүктелген өкілеттіктерді сипаттайды. Соңғы екі мақалада заңның қалай түсіндіріліп, өзгертілетіні, сондай-ақ заңның қалай жарияланатыны туралы мәлімет берілген.

Екінші кітап

Екінші кітабы "Civilium Causarum" деп аталады, онда 75 бап бар. Бірінші жартысы куәлік шақыру, дәлелдер, куәлерді тексеру және сот шығындарына қатысты азаматтық сот ісін жүргізу ережелерін қамтиды. Екінші жартысы кәмелетке толмағандар, білім беру, мемлекеттік қызметшілердің еңбекақысы және өсиеттер туралы мәліметтерді қамтиды. Дауларды бейбіт жолмен шешуге шақыратын бөлім де, адвокаттардың еңбекақысын реттейтін бөлім де бар.

Үшінші кітап

Үшінші кітап, Maleficiorum деп аталады, 74 баптан тұрады және қылмыстық құқық саласын қамтиды. Қылмыстық құқық бұзушылықтарды қудалау құқығы тек мемлекетке ғана тиесілі. Заңдарда жазаның жасалған қылмыстың ауырлығына және жағдайды жеңілдететін факторларға пропорционалды болуын анықтайтын формула қарастырылған. Мемлекеттік және шіркеу мүлкінің қорғалуына, сондай-ақ су көздерінің ластануының алдын алуға ерекше мән беріледі.

Төртінші кітап

Төртінші кітап, "De Appellationibus" деп аталады, 15 баптан тұрады. Бұл томда судьялардың қалай тағайындалатыны, сот үкімдерінің жіктелуі, шағымдар және шағым берушінің кепілдіктері түсіндіріледі.

Бесінші кітап

Бесінші кітабы, "Екстраординариум" деп аталады, 46 мақаладан тұрады және түрлі тақырыптарды қамтиды. Оларға ет сату, санитария және денсаулық, су резервтері және жолдар кіреді.

Алтыншы кітап

Алтыншы кітапта 42 мақала бар және өтемақы, салмақ өлшемдері және өсімдік өсіру туралы мәліметтер келтірілген. Атап айтқанда, отбасы басшылары өз ұлдарының және барлық қызметшілерінің іс-қимылдары үшін жауапты екені түсіндіріледі.

Азаматтық құқықтар декларациясы

1974 жылдың 12 шілдесінде капитан-регенттер Ұлы және Жалпы Кеңес қабылдаған (59/1974) Сан-Марино азаматтарының құқықтары мен құқықтық тәртіптің негізгі принциптерін жариялаған заңға қол қойды. Декларация соғыстың жоққа шығарылуымен басталады. Онда халықтың егемендігі жарияланып, билік бөлінісі принципі Сан-Мариноға қалай қатыстырылатыны түсіндіріледі. Азаматтарға теңдік, жеке басының қол сұғылмаушылығы, бостандық және жалпыға бірдей сайлау құқығы сияқты белгілі бір құқықтар кепілдік беріледі. Жорри Дюрсма 1974 жылғы заңды Республиканың негізгі заңы деп сипаттайды. 2002 жылы Декларацияға түзетулер енгізілді, оның нәтижесінде үкімет құрылымы туралы конституциялық егжей-тегжейлі мәліметтер берілді және Ережелердің Конституциялық сәйкестігін бағалауға жауапты сот органы – Гаранттар тобы құрылды, ол заңдардың Құқықтар декларациясына сәйкестігін тексерумен айналысады.