Кіріспе

Ежелгі Рим заңы
Lex Caecilia Didia – б.з.д. 98 жылы консулдар Q. Caecilius Metellus Nepos және Titus Didius қолға алған заң. Бұл заңда екі талап болды. Біріншісі – римдік заңды ұсыну мен оған дауыс беру арасындағы ең кем мерзім, ал екіншісі – бір римдік заңға түрлі шараларды қосуға тыйым салу. Бұл заң б.з.д. 62 жылы Луций Лициний Мурена мен Децимус Юний Силан ұсынған lex Junia Licinia заңымен күшейтілді.

Қаулылар

Боббионың бір зерттеушісі бірінші ереже туралы былай дейді: "Кецилиан мен Дидиан заңдары заң шығару үшін тринунд кезеңін сақтау керектігін бұйырды". Осылайша, lex Caecilia Didia заңның жариялануы мен оның ассамблеяда дауысқа салынуы арасында қанша уақыт болу керектігін анықтады. Тринундьюмен белгіленген мерзім үш римдік сегіз күндік апта (яғни 24 күн) немесе үшінші жәрмеңке күні (17 күн) – tertiae nundinae деп түсіндірілді. Lex Caecilia Didia-ның екінші ережесі leges saturae, "толтырылған" заңдарды, әртүрлі мәселелерді қамтитын заңдарды тыйым салды. Бұл, бір римдік заң жобасында өзара байланысы жоқ шаралар жиынтығы болмауы керек екенін білдіреді, қазіргі терминдермен айтқанда, омнибус заңдары. Lex Caecilia Didia күшке енуіне көп уақыт өтпеді. Ең маңыздысы, б.з.д. 91 жылы консул Луций Марций Филипп, өзінің агур лауазымында, трибун Марк Ливий Друз кішінің заңдарын lex Caecilia Didia-ның екінші ережесіне қайшы келгендігі үшін жойды. Бұл әрекет көбінесе Әлеуметтік соғыстың (б.з.д. 91–88 жж.) басталуына ықпал еткен маңызды фактор ретінде қарастырылады.

Саяси ахуал

Lex Caecilia Didia – бұл б.з.д. 100 жылғы оқиғаларға тікелей жауап және комицияларда қабылданған асығыс заңнаманы азайтуға жасалған әрекет. Сол жылы Гай Мариус алтыншы рет консул болып сайланды. Мариус билігінде популист трибуны Сатурнин мен претор Глаукия Африка провинциясындағы жерді Мариус ардагерлеріне бөлу туралы либералды жер заңдарын ұсынды және қабылдады. Бірақ, осы заңдардың радикалды сипаты және Сатурнин мен Глаукияның оларды қабылдау үшін қолданған зорлық әдістері римдік халықтың көп бөлігін, тіпті соңында Мариусты да наразылыққа толтырды. Осының салдарынан Сатурниннің заңдары күштен шығарылып, Lex Caecilia Didia енгізілді. Бұл заңның мақсаты – радикалды заңдардың қабылдануын шектеу болды, себебі үштен бір кезең (trinundium) азаматтарға ұсынылып отырған заңды түсінуге немесе оған қарсы дауыс беруге уақыт береді деп есептелді.