Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Май шайқасы, сондай-ақ Май схемасы (馬邑之謀) немесе Майды қоршау (馬邑之圍) деп те аталады. Бұл Хан әулетінің Чжунь Чанью бастаған шапқыншы Сионну күштеріне қарсы жасаған сәтсіз тықсыру операциясы болды, екі тараптан да аз шығын болды. Нақты шайқас болмаса да, бұл Хан әулеті мен Сионну арасындағы заң жүзіндегі бейбітшілік аяқталғанын және одан кейін Хан-Сионну соғысының басталуына себеп болды. Операцияның сәтсіз аяқталуы Хан сарайын тиімді атты әскер құруға және шабуылдық әскери экспедициялық саясатты қолдануға басты себеп болды.
The Battle of Mayi , also known as the Scheme of Mayi (馬邑之謀) or the Encirclement at Mayi (馬邑之圍), was an abortive ambush operation by the Han dynasty against the invading Xiongnu forces led by Junchen Chanyu, with minimal casualties from both sides. Although no fighting actually took place, it marked the end of de jure peace between the Han dynasty and Xiongnu, and led to the beginning of the subsequent Han Xiongnu War. The failure of the operation also motivated the Han court to develop effective cavalry forces and the use of offensive expeditionary military policies.
Өмірбаян
Май шайқасынан бұрын хан қытайлары мен шионнулар арасында екі маңызды кездесу болған. Соғысқан мемлекеттер дәуірінде Чжао мемлекетінің генералы Ли Му шионнуларды Чжао жерінің тереңіне шақырып, оларға тұзақ құрып жеңіске жеткен. Осыған ұқсас тактиканы қолданып, Цинь әулетінің генералы Мэнь Тянь шионнуларды 750 км солтүстікке ығыстырып, болашақ шабуылдардан қорғану үшін Лосс жазығының шетінде Ұлы қабырғаны тұрғызды. Бірақ Цинь әулетінің құлауы және одан кейінгі Чу-Хань таласының салдарынан билікке талас туып, шионнулар Моду Шанюдың басшылығымен бірігіп, күшті көшпелі конфедерация құрды. Б.з.д. 200 жылы Моду император Гаодан Байденг шайқасында жеңіске жеткеннен кейін, жаңадан құрылған Хан әулеті шионнулардың жаушылдығын азайту үшін татуласу саясатын қабылдауға мәжбүр болды, себебі ел әлі де Чу-Хань таласының салдарынан толыққанды қалпына келмеген еді. Дегенмен, үнемі сыйлықтар мен «ерлі-зайыптылық арқылы бейбітшілік» (хексин) жасалғанына қарамастан, шекаралық қалалар мен ауылдар көшпелілердің маусымдық шабуылдарына ұшырауын тоқтата алмады, өйткені гүлденген хан қытай жерлері шионнулар үшін тартымды болып қала берді. Жеті он жылдықтан кейін Хан әулеті әскери күшін арттырды. Император У билігінің басында бейбітшілік пен татуласу саясатын ұстанды, бірақ шионнуларға қарсы күшті соққы беру туралы ойларға келді. Хан қытайларының дәстүрлі стратегиясы консервативті және қорғаныстық болды, мақсаты – шионну атты әскерін хан қытай жеріне шақырып, қытай армиясының, негізінен жаяу әскер мен күймешілерден тұратын, қарсы шабуыл жасауға қолайлы жағдайға түсіру болды.
Before the Battle of Mayi, there had been two main encounters between the Han Chinese and the Xiongnu. During the Warring States period, General Li Mu of the State of Zhao defeated the Xiongnu by luring them deep inside Zhao territory and ambushing them. With similar tactics, General Meng Tian of the Qin dynasty drove the Xiongnu north for 750 km and built the Great Wall at the edge of the Loess Plateau to guard against future raids. However the collapse of the Qin dynasty and the subsequent chaos of the Chu Han contention created a power vacuum and allowed the Xiongnu to unite under Modu Shanyu and became a powerful nomadic confederacy. After Emperor Gao's humiliating defeat at Baideng by Modu in 200 BC, the newly established Han dynasty was forced to resort to an appeasement policy in order to decrease the scale of Xiongnu hostility, as the nation had yet to fully recover from the attrition of the Chu Han contention. However, despite the periodic gifts and heqin ("peace through marriage"), border townships and villages were still seasonally ravaged by nomads, as the prosperous Han Chinese lands remained attractive to Xiongnu raids. After seven decades, the Han dynasty had built up its military strength. Emperor Wu initially maintained a policy of peace and appeasement in his early reign, but began to formulate ideas of striking a major blow back against the Xiongnu. The traditional Han Chinese strategy was more conservative and defensive, aiming to lure the Xiongnu cavalry into Han Chinese territory, on terrains where the Chinese army, composed almost entirely of infantry and charioteers, would be at a counteroffensive advantage.
Ұрын салу
133 жылға дейін біздің заманымыздан бұрын, Ваң Хуйдің ұсынысымен император Ву Маяу қаласында Сяньби Шанюына қарсы тұзақ құрды. Не Вэньги, сондай-ақ Не И деп те аталатын, жергілікті ықпалды саудагер-контрабандист, Джунчен Шанюға жергілікті билікті өлтіргенін және қаланы Сяньбиге беруге дайын екенін жалған мәлімдеді. Жоспар – Шанюдың әскерін Маяуға шабуыл жасауға итермелеу, содан кейін аймақта тығырылған 300 мыңдық Хан әскері оларды қоршап, талқандауға тиіс болды. Бірақ жоспар күлкілі жағдайға байланысты сәтсіз аяқталды, себебі Хан тарапынан жасалған ұсыныс тым тартымды болды. Шаню жемге қызығып, Маяуға шабуылға көшкенде, ол малға толы далаларды көрді, бірақ малшылардың ешқайсысы болған жоқ. Күдікке толып, Шаню әскеріне алға жылжуды тоқтатуға бұйырды. Сяньби тыңшылары жергілікті бекіністен Хан әскерін ұстап алып, жоспардың барлығын Шанюға жеткізді. Осы жаңалықтан қорқып, Шаню шабуылдан бас тартып, Хан әскері қимылға келгенге дейін жылдам шегінді. Хан әскері сол кезде шашырап, Сяньбиді ұстау үшін уақытында жиналып үлкермеді. Хан операциясының бас қолбасшысы Ваң Хуйдің тікелей бағынысында 30 мың ғана әскер болды, ол Сяньбидің далаға шегінуін тоқтатуға жеткіліксіз болды, сондықтан ол шешім қабылдаудан тартынды және Хан әскеріне қуып жете бермеуді бұйырды. Нәтижесінде, екі тарап та ешқандай шығынға ұшырамады.
In 133 BC, at the suggestion of Wang Hui, the minister of vassal affairs, Emperor Wu had his army set a trap for the Xiongnu Shanyu at the city of Mayi. A powerful local trader/smuggler, Nie Wengyi, also known as Nie Yi, deceptively claimed to Junchen Shanyu that he had killed the local magistrate and was willing to offer the city to the Xiongnu. The plan was to entice the Shanyu's forces into advancing on Mayi, so that a 300,000 strong Han force hidden around the area could encircle and ambush them. The plan failed, ironically, because the Han arrangement was made excessively attractive. When the Shanyu took the bait and moved in for a raid on Mayi, he saw fields full of cattle but with no herders. Feeling increasingly suspicious, the Shanyu ordered his men to halt their advance. Xiongnu scouts then captured a Han soldier from a local outpost, who disclosed the entire plan to the Shanyu. Shaken with shock, the Shanyu then abandoned the raid and withdrew quickly before the Han forces could act. The Han forces were scattered at this point, and unable to concentrate in time to catch the Xiongnu. Wang Hui, the commander of the entire Han operation, had only 30,000 troops under his direct command, too few to stop the Xiongnu from retreating to the steppe, so he hesitated and ordered the Han forces not to pursue. As a result, neither side suffered any casualties.
Салдары
Император сарайында Ван Хуэйдің саяси жаулары оны жоспардың сәтсіздігіне және Сионғу әскерін қууға асықпағаны үшін кінәлады, соның салдарынан оны сотқа тартып берді. Сот күтіп тұрғанда, ол император Удың анасының інісі болған канцлер Тянь Фенге пара беру үшін адамдар жіберді, осылайша шартты түрде босатылуға үміттенді. Бірақ император У Ванды кешіруден бас тартты (мүмкін, Тянь Феннің күшінің артуынан сақтанғандықтан), сол себепті ол түрмеде өз-өзіне қол жұмсады. Екі тарап арасындағы шекаралық әскери қақтығыстар ондаған жылдар бойы жалғасып келгенімен, бұл "шайқас" Хан мен Сионғу арасындағы заң жүзіндегі "бейбітшілікті" тоқтатты. Осы шабуыл операциясы Хан әулетінің соғысқа бейімдігін көрсетті және "бітім үшін неке/сыйлық" саясаты ресми түрде тоқтатылды. Келесі бірнеше жыл ішінде Сионғулар шекаралық шабуылдарын күшейтті, соғыс жақтастарының ықпалын арттырып, Хан сарайындағы билігін нығайтты. Бұл шайқастың нәтижесі император Уға дәстүрлі түрде күйме және жаяу әскерге бағытталған Хан армиясының, Сионғудың жылдам атты әскеріне қарсы тактикалық басымдыққа қол жеткізудің қыңыр екенін түсірді. Бұл Хан стратегиясында өзгерістерге алып келді және тиімді атты әскер тактикасын дамытуды жеделдетті. Келесі жорықтарда Хан әулеті қорғанысқа қарсы шабуылдан Сионғу территориясына терең экспедициялық соғыс жүргізуге көшті. Май операциясының сәтсіздігінен кейін император У қолбасшыларды қайта қарастыруға мәжбүр болды. Қолдағы генералдардың тиімсіздігіне көңілі толмаған император У, атты әскерге қарсы шабуылға қабілетті жас әскери таланттарды іздеуді бастады. Осының нәтижесінде Вэй Цин және Хуо Кубин сияқты жаңа буынның белгілі тактиктері пайда болды, ал Ли Гуан және Хан Ангуо сияқты ескі мектептің командирлері маңыздылығын жоғалта бастады.
Back at the imperial court, Wang Hui's political enemies blamed him for the plan's failure and his reluctance to pursue the retreating Xiongnu army, and had him impeached. While awaiting trial, he sent men to bribe the chancellor Tian Fen, who was Emperor Wu's maternal uncle, in the hope of obtaining a parole. When Emperor Wu still refused to spare Wang (possibly because the emperor was wary of Tian Fen's growing power), he committed suicide in prison. Though border military clashes had already continued for decades between the two sides, this "battle" ended the de jure "peace" between the Han and Xiongnu. The ambush operation revealed the Han dynasty's hawkish stance, and the "marriage/gift for peace" policy was officially abandoned. For the next few years, Xiongnu would increase their border attacks, further solidifying the cause of pro war factions and their control in the Han court. The result of the battle made Emperor Wu realize the difficulty for the traditionally chariot/infantry orientated Han army to achieve tactical superiority against the more mobile Xiongnu cavalry. This led to a change in Han strategy and hastened the development of an effective cavalry doctrine. In later campaigns, the Han dynasty went from a defensive counteroffensive stance to an offensive strategy of launching expeditionary warfare deep into Xiongnu territory. The failure of the Mayi operation also prompted Emperor Wu to reconsider his choice of commanders. Disappointed at the ineffectiveness of existing generals, Emperor Wu began to look for younger generations of military hopefuls capable of offensive anti cavalry warfare. That led to the rise of famous new generation tacticians like Wei Qing and Huo Qubing, and old school commanders like Li Guang and Han Anguo began to fall out of favor.