Кіріспе

Klavarskribo (кейде klavar деп қысқартылады) — 1931 жылы голландиялық Корнелис Пот (1885–1977) ұсынған музыкалық нотация жүйесі. Бұл атау эсперанто тілінде «пернетақта жазу» дегенді білдіреді. Ол дәстүрлі музыкалық нотациядан бірнеше ерекшеліктерімен ажыратылады және оңай оқылуы үшін жасалған.

Тарих

Корнелис Пот кеме жасаушылар отбасынан шыққан және кемелерге динамолар шығаратын Смит Сликкервер фабрикасының бас директоры болған. Ол музыкаға үлкен құштарлықпен қатар, басқалар да музыка ойнап, ән салып қуанышқа бөленсін деген ниетте болған. Ол әртүрлі музыкалық нотацияларды зерттеді және олардың негізінде Klavarskribo идеясын жасады. Ол музыка әлемінің өзінің өнертабысын құшақтайтынына үміттенген, бірақ оның орнына көңілі қалды. Поттың қаржылық мүмкіндіктері болғандықтан, ол өз күшімен жазбаша курстарды ұйымдастырып, жариялап, музыканы транскрипциялауға қол жеткізді. 1930 жылдары клавар қолданушылардың саны күрт өсті, көптеген ноталар клавар нотациясымен көшіріліп, жарияланды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл іс тоқтап қалды, бірақ содан кейін Пот жаңа күшпен жұмысты қайта бастады. Оның Klavarskribo институты бір кезде елу адамды жұмысқа алды. Курстар ағылшын, француз және неміс тілдерінде жүргізілді. 1977 жылы Риддеркеркте (Роттердамның жанында) Пот қайтыс болғаннан кейін Klavarskribo қоры шектеулі қаржымен құрылды. Қордың негізгі қызметі – шіркеу органдарының музыканттарына арналған музыканы транскрипциялау және жариялау, олар маңызды қолдаушылар тобы болып табылады. Сондай-ақ, гитара, аккордеон, флейта және әсіресе фортепиано сияқты бірнеше аспаптарға арналған жазбаша курстар да қолжетімді. Нидерландыда және шетелде 10 000-нан астам клавар нотациясын пайдаланушы бар.

Нөмірлік

Клавар нотациясы бірнеше жағынан дәстүрлі нотациядан ерекшеленеді. Ноталар жазылатын таяқ тік орналасқан, сондықтан музыка жоғарыдан төменге қарай оқылады. Әр нотаның жеке орны бар, төменгі ноталар сол жақта, ал жоғары ноталар оң жақта, пианинодағыдай. Бұл таяқ фортепианоның қара пернелеріне (ноталарына) сәйкес келетін екі және үш сызықтардан тұрады. Ақ ноталар сызықтар арасындағы жеті бос орынға жазылады. Сондықтан, әр нотаның октавадағы өз орны болғандықтан, диездер мен бемольдерге қажеттілік туындамайды. Таяқтың фортепианоға ұқсастығы Потты Klavarskribo деп атауға итермеледі. Клавар нотациясы – барлық аспаптар мен ән салу үшін қолданыла алатын әмбебап нотация болғанымен, оның ең үлкен артықшылығы бірнеше нотаны бір уақытта ойнату қажет болатын аспаптарда: клавиатуралық аспаптарда пайдалы. Ұзақтығы мен ырғағы графикалық түрде көрсетіледі. Музыкалық шығармалар бірдей ұзындықтағы тақтарға бөлінеді, олар өз кезегінде «сандарға» немесе соққыларға бөлінеді. Қысқа көлденең сызықтар тақтардың арасын көрсетеді, ал нүктелі сызықтар – сандарды көрсетеді. Барлық ноталар сабақтармен жабдықталған: оңға қарай сабақ – оң қолмен ойнау, солға қарай сабақ – сол қолмен. Бұл сабақтар нотаның өлшеу жүйесінде нақты қашан ойналуы немесе айтылуы керектігін көрсету үшін орналастырылады. Егер тоқтату белгісі немесе жалғастыру нүктесі қолданылмаса, нота әрқашан сол қолдың немесе бөлімнің келесі нотасына дейін созылады. Сондықтан нотаның пішіні мен түсі мен оның ұзақтығы арасында байланыс жоқ. Осылайша, түрлі «тынығу» белгілері, әртүрлі ноталардың пішіндері, байланыстар мен түрлі кілттер қажетсіз болады. Клавар нотациясы бір кілтті қолданады: пернетақтаның ортасы C және D әріптерін көрсететін нүктелі сызықтармен белгіленеді, сондықтан ортаңғы C-ны оңай табуға болады. Сол және оң қол үшін ерекше кілттер жоқ. Бұл дизайн оқушыға қысқаша түсіндірмеден кейін нотацияның қалай «жұмыс істейтінін» анық көруге мүмкіндік береді, сондықтан жаңадан бастағандар бірден ойнауға кірісе алады. Оқушы ойнауға тиіс нотаны немесе аккордты және қай қолды қолдану керектігін нақты көре алады. Клавар тек жаңадан бастаушылар үшін ғана емес; тіпті Шопен мен Листтің қиын шығармалары да клавар нотациясында қолжетімді. Klavarskribo қоры 25 000-нан астам шығарманы транскрипциялап, фортепиано, саз орган, аккордеон, оркестр, электронды орган, клавиатура және гитараға арналған каталогтар ұсынады. Транскрипциядан басқа, KlavarScript компьютерлік бағдарламасы дәстүрлі нотациядағы музыканы MIDI файлдары, сканерлеу немесе MIDI пернетақтасы арқылы ойнату арқылы клавар нотациясына транскрипциялауға мүмкіндік береді.

Ұйымдар

Нидерландыда Klavarskribo қоры және Klavar Vereniging Nederland (Нидерландтық клавар одағы) екі негізгі ұйым болып табылады. 1978 жылдан бері қызмет ететін одақтың 800 мүшесі бар, және оның мақсаты – Қормен бірлесіп клавар нотациясын насихаттау және сақтау. Одақ Нидерландта клавар жүйесін оқытуға дайын мұғалімдердің тізімін жүргізеді. Ол клавар қолданушыларын осы мұғалімдерден сабақ алып, ойнау деңгейлерін жақсартуға ынталандыруға тырысады. Klavarskribo қоры мен Нидерландтық клавар одағы музыка жасағысы келетін немесе жаңа бастағандарға клавар нотациясын пайдаланудың артықшылықтарын көрсетуді өздерінің міндеттері деп санайды. Ұлыбританияда Klavar Music Foundation клавар нотациясын қолдануды ілгерілетеді және 1976 жылдан бері білім беру тресті және Қайырымдылық комиссиясында тіркелген қайырымдылық ұйымы ретінде жұмыс істейді, тіркеу нөмірі 272510. 2018 жылдың мамыр айында Ұлыбританияның қайырымдылық комиссиясы оны таратып жіберді.