Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рим католик шіркеуінің бір бөлігі
Part of the Roman Catholic Church
Гаитидегі католик шіркеуі – Рим папасының, Римдегі Курияның және Гаити епископтары конференциясының рухани жетекшілігімен әлемдік католик шіркеуінің құрамына кіреді. Оған екі архиепархияны қоса алғанда, он епархия бар. Гаитидің ұлттық қамқоршысы – Мәңгілік жәрдем Анамыз.
The Catholic Church in Haiti is part of the worldwide Catholic Church, under the spiritual leadership of the pope, the Curia in Rome and the Conference of Haitian Bishops. There are ten dioceses including two archdioceses. The national patron saint of Haiti is Our Mother of Perpetual Help.
Колонизация және евангелизацияның алғашқы толқыны (15111806)
Санто-Доминго және Консепсьон-де-ла-Вега епархиялары 1511 жылы құрылды, ал Гаити Доминикан Республикасымен бөлісетін Испаньола аралы осы епархиялар арасында бөлінді. 1527 жылы Консепсьон Санто-Домингоға қосылды, ол 1862 жылға дейін жалғыз епархия болып қалды. Француздармен бірге француз аумағына көптеген тұрақты дін қызметкерлері келді, әсіресе доминикандықтар мен капуциндер. Доминикандықтар колонияның батыс бөлігіндегі миссионерлік қызметке ерекше көңіл бөлді, және бір уақыт бойы басқа ордендер мен дін қызметкерлері оларға қолдау көрсетті. Доминикандықтар аралдың оңтүстік бөлігінде миссионер болып тағайындалды. Аралдың солтүстік бөлігін қарастыратын Капуциндер, сондай-ақ басқа да ордендер мен дін қызметкерлерінің көмегімен, көп ұзамай миссионерлерді жеткілікті мөлшерде қамтамасыз ете алмады. Сол себепті олар бұл миссиядан 1704 жылы бас тартып, оның орнына иезуиттер келді, олар 1763 жылдың соңында қуылғанға дейін жұмыс істеді. Кейін діни қызметкерлер де кірді, бірақ бес жылдан кейін олардың орнын капуциндер басты. Ұлтшылдар мен басқалар католик шіркеуінің еуропалық бағыт алуына және мулаттар элитасымен одақтасқанына ренжіді. Франсуа Дювалье шіркеуге басқа гаитилік президенттерден гөрі күштірек қарсы болды. Ол 1959 және 1961 жылдар аралығында Порт-о-Пренс архиепискобын, иезуиттер орденін және көптеген дін қызметкерлерін қуғынға түсірді. Осы әрекеттерге жауап ретінде Ватикан Дювальеді анафемаға ұшыратты. 1966 жылы шіркеумен қарым-қатынас қалпына келтірілгенде, алғаш рет гаитилік архиепископ тағайындалды, ал президент епископтарды тағайындау құқығын алды. Жан-Клод Дювалье кеткеннен кейін шіркеу Гаити саясатында бұрынғыдай белсенділік танытпады. Шіркеу басшылығы 1987 жылғы басылған Конституцияны қатты қолдады, ол креол тіліне ресми мәртебе берді және негізгі адам құқықтарын, соның ішінде воду практикалау құқығын кепілдеді. Төменгі таптармен одақтасу Католик шіркеуін 1980 жылдардың соңында екі шешілмеген мәселемен қалдырды: водумен және оның қолдаған саяси қозғалыстың радикалды элементтерімен қарым-қатынасы.
"The Dioceses of Santo Domingo and Concepción de la Vega were founded in 1511, and the island of Hispaniola that Haiti shares with the Dominican Republic, was divided between these bishoprics. In 1527 Concepción was incorporated into Santo Domingo, which remained the only diocese until 1862. Many regular clergy came with the French into the French territory, especially the Dominicans and the Capuchins. The Dominicans devoted themselves especially to the mission in the western part of the colony, and were for a time supported therein by other orders and secular priests." "The Dominicans were also designated as missionaries to the southern part of the island. The Capuchins, who looked after the northern part of the island, and were likewise assisted by other orders and secular priests, soon were unable to supply enough missionaries. On that account they gave up this mission in 1704, and were replaced by the Jesuits, who worked there until their expulsion at the end of 1763. Secular priests followed, but after five years they were superseded by Capuchins." Nationalists and others came to resent the Catholic Church because of its European orientation and its alliance with the mulatto elite. François Duvalier opposed the church more than any other Haitian president. He expelled the archbishop of Port au Prince, the Jesuit order, and numerous priests between 1959 and 1961. In response to these moves, the Vatican excommunicated Duvalier. When relations with the church were restored in 1966, a Haitian archbishop was named for the first time, and the president gained the right to nominate bishops. In the aftermath of Jean Claude Duvalier's departure, the church took a less active role in Haiti's politics. The church hierarchy strongly supported the suppressed 1987 Constitution, which granted official status to Creole and guaranteed basic human rights, including the right to practice vodou. The alliance with the lower classes left the Catholic Church with two unresolved problems in the late 1980s: its uneasy relationship with vodou and its relationship to the more radical elements of the political movement that it had supported.
Кедейшілікке қарсы күрес және азаттық теологиясы (1990-2004)
1980 жылдардың ортасында шіркеудің шаруалар мен қала кедейлеріне қатысты ұстанымы түбегейлі өзгерді. Бұл өзгерісті 1983 жылы Гаитиге сапары барысында Рим папасы Иоанн Павел II-нің «Мұнда өзгерістер болуы керек» деген мәлімдемесі көрсетті. Ватиканның алаңдаушылығынан күш алып, католик дін қызметкерлері мен миссионерлер адам құқықтарын жақсартуға шақырды. Миссионерлер шаруалардың қоғамдық қозғалысын дамытуға көмектесті, әсіресе Орталық платодағы орталықта. Католик радиостанциясы «Радио Солей» 1985-86 жылдардағы дағдарыс кезінде үкімет әрекеттері туралы ақпарат таратуда және Дювалье үкіметінің қарсыластарын қолдауға ықпал етуде маңызды рөл атқарды. Епископтар, әсіресе Жереми мен Кап-Айтиенде, Дювалье режимінің репрессиясын және адам құқықтарын бұзуын ашық айыптады. 1990 жылы Порт-о-Пренс қаласының кедей аудандарынан шыққан дін қызметкері, халықтың 67 пайызының дауысымен сайланды: Жан Бертран Аристид, ол 1804 жылдан бері халықтың алғашқы жетекшісі деп есептеледі. Кардинал Ратцингер зорлықты жоққа шығаратын теологияның интеллектуалдық негізін мақтады және «христиандардың кедейлер мен құғынға ұшырағандарға жауапкершілігін қажетті түрде мойындауын» атап көрсетті, бірақ сенім туралы доктрина жөніндегі Конгрегация арқылы және Ватикан екі рет (1984, 1986) бостандық теологиясының марксизмді және қарулы күш қолдануын ресми түрде айыптады. Осыдан бері Гаитидегі католик шіркеуі кедейлерге көмек көрсету және әділдік орнатуда дұғаға, бейбітшілікке және адамгершілікке басымдық беретін тәсілді қабылдады, бұл әке Жерар Жан Жюстің іс-әрекеттерінде көрінеді.
The mid 1980s marked a profound change in the church's stance on issues related to peasants and the urban poor. Reflecting this change was the statement by Pope John Paul II, during a visit to Haiti in 1983, that "Things must change here". Galvanized by the Vatican's concern, Catholic clergy and lay workers called for improved human rights. Lay workers helped develop a peasant community movement, especially at a center in the Plateau Central. The Catholic radio station, Radio Soleil, played a key role in disseminating news about government actions during the 1985 86 crisis and encouraging opponents of the Duvalier government. The bishops, particularly in Jérémie and Cap Haïtien, actively denounced Duvalierist repression and human rights violations. In 1990, a priest from the slums of Port au Prince was elected by 67% of the people: Jean Bertrand Aristide, seen as the first leader of the people since 1804. Though Cardinal Ratzinger did praise the theology's intellectual underpinnings that reject violence, and, instead, "[stress] the responsibility which Christians necessarily bear for the poor and oppressed", he strongly opposed certain elements of liberation theology, through the Congregation for the Doctrine of the Faith and the Vatican twice (1984, 1986) officially condemned its acceptance of Marxism and armed violence. Since then, the Catholic Church in Haiti has adopted a more prayerful, pacifist and human approach in providing help and justice for the poor, as can be shown in the conduct of Father Gérard Jean Juste.
21 ғасыр
Шіркеу кедейлікте өмір сүретін гаитиліктерге, олардың денсаулығы мен тұру жағдайларына көмектесуге тырысады. Католик әлеуметтік іліміне сәйкес, серіктестік және туыстық қарым-қатынас арқылы Гаитидегі барлық адамдардың өмір сүру құқығын қорғауға ұмтылады. Гаитидегі Католик шіркеуінің мәліметінше, Гаитидегі екі шіркеу провинциясының он епархиясында 251 приход және шамамен 1500 христиандық ауылдық қауымдар бар. Жергілікті дін қызметкерлерінің қатарында 400 епархиялық діни қызметкер және 300 семинарист бар. Діни қызметке шақыру жеткілікті деп есептеледі. Сонымен қатар, 70-тен астам діни қауымға жататын 1300 діни миссионер қызмет етеді. 2010 жылғы Гаитидегі жер сілкінісі кезінде шіркеу басшылары мен мүлікке зиян келтірілді. Қаза тапқандардың арасында Порт-о-Пренс архиепискобы Жозеф Серж Миот, оның канцелярия бастығы, көптеген семинаристтер мен діни қызметкерлер, сондай-ақ Бразилия кардиналы Пауло Эваристо Арнстың қарындасы болды. Порт-о-Пренс соборы, Порт-о-Пренс және көршілес қалалардағы басқа шіркеулер, оның ішінде Леогане және Петит-Гоаведегілер; Нотр-Дам Гранд семинариясы; және кейбір архиепископтық кеңселер ауыр зақымдарға ұшырады немесе қирады. 2014 жылы Папа Франциск Чибли Ланглоисты, Лес-Кейс епископы және Гаити епископтық конференциясының президентін шіркеудің алғашқы гаитилік кардиналы етіп тағайындады. 2021 жылы Гаитиде президент Жовенель Моиздің қазасынан кейін туған қырқыстар кезінде Гаити католик епископтары біртүлікке шақырып, «Біз өмір сүріп жатқан сәт өте қиын және тарихымыздың бұл қайтарымсыз бұрылыс нүктесінде ерекше шешуші. Біздің қазіргі және болашақ өміріміз, яғни халық, ұлт және мемлекет ретіндегі өмір сүруіміз қауіпте. Біз батыл және тиімді шешімдер қабылдауымыз керек» деді.
The Church is attempting to assist Haitians who are in poverty, and with their health and living conditions. In accordance with Catholic social teaching, it strives to vindicate the right to life of all people in Haiti, through partnerships and twinnings. According to the Catholic Church in Haiti, the ten dioceses of the two ecclesiastical provinces of Haiti include 251 parishes and about 1,500 Christian rural communities. The indigenous clergy has 400 diocesan priests and 300 seminarians. Vocations to the priesthood are considered sufficient. There are also 1,300 religious missionary priests belonging to more than 70 religious congregations. Church leaders and property sustained damage as the result of the 2010 Haitian earthquake. Killed included Port au Prince's Archbishop Joseph Serge Miot, his chancellor, many seminarians and religious, and the sister of Cardinal Paulo Evaristo Arns of Brazil. The Port au Prince Cathedral, other churches in Port au Prince and neighboring cities, including those of Léogâne and Petit Goave; the Notre Dame Grand Seminary; and some archdiocesan offices sustained major damage or destruction. In 2014 the pope named the first Haitian to become a cardinal of the Church: Chibly Langlois, Bishop of Les Cayes and president of the Haitian Episcopal Conference. Following the turmoil in which Haiti was embroiled in 2021, with the murder of President Jovenel Moïse, the Haitian Catholic Bishops launched an appeal for unity, saying "the moment in which we are living is extremely serious and particularly decisive at this irreversible turning point of our history. What is at stake is our present and our future, and therefore our existence itself as a people, as a nation, as a state. We must make courageous and effective decisions.”
Епископтар «Біздің сүйікті Гаити тарихында қиын кезеңнен өтіп жатыр», - деп жазды. «Оның тозаққа құлауын кім тоқтатады? Гаити халқы енді мұны көтере алмайды. Олар шаршады, құлдырады, әлсіреп қалды». Бөлінуге, біртүліксіздікке, келіспеушілікке, дау-жанжалға және билік үшін бауырластық күреске, жеке, өзімшіл және ұсақ мүдделерді тежеусіз және ұятсыз іздеуге соңғы нүкте қоюға шақырып, епископтар саясаткерлерді «дағдарыстан шығу үшін мүмкіндігінше кең консенсусқа келуге» шақырды. 2022 жылы Гаитиде католиктерге қарсы зорлық-зомбылық оқиғалары болды, атап айтқанда, кейін босатылған Фр. Уотнер Аупонның ұрлануы, әпке Луиза Делл’Ортоның қазасы, Порт-о-Пренстегі соборға өрт қойылды, сондай-ақ елдің басқа аймақтарындағы Каритас кеңселер тоналды. 2023 жылы қиындықтар сақталды, бірақ 2024 жылы жағдай нашарлады, діни қызметкерлерді ұрлау, католик мекемелеріне және мүліктеріне шабуылдар көбейді. Епископ Пьер Андре Дюма ақпан айында бомбалау салдарынан жарақат алды, бірақ шабуылдың себебі белгісіз болды және ол мақсатты нысана болмаған болуы мүмкін. Наурыз айында елдегі епископтар бейбітшілік пен ұлттық келісімге шақырып, шұғыл үндеу жасады. 2017 жылғы Гаити үкіметінің сауалнамасына сәйкес, халықтың 52% католиктерді құрады. 2020 жылғы тәуелсіз деректер бойынша бұл көрсеткіш 65,9% құрады.
“Our dear Haiti is crossing a difficult stage in its history,” wrote the bishops. “Who is going to finally stop her descent into hell? The Haitian people really cannot do it anymore. They are tired, worn out, exhausted." Calling for an end to for division, disunity, disagreement, discord and fratricidal struggles for power, for the unchecked and shameless pursuit of personal, egoistic and petty interests", the bishops called on politicians to "come to the widest possible consensus so as to enable a definitive exit from the crisis." in 2022 there were several cases of anti Catholic violence in Haiti, namely the kidnapping of Fr Whatner Aupont, who was later released, the murder of Sister Luisa Dell’Orto, and the arson attack on the Cathedral in Port au Prince, as well as the looting of Caritas offices in other parts of the country. Difficulties remained in 2023, but 2024 saw an aggravation of the situation with a spate of kidnappings of priests and religious and attacks on Catholic institutions and property. Bishop Pierre André Dumas was injured in a bombing in February, although the motive of the attack was unclear, and he may not have been the intended target. In March the country's bishops launched an urgent plea for peace and national reconciliation. According to the 2017 Haitian Government Survey (2017), Catholics made up 52% of the population. Independent figures in 2020 put this at 65.9%.