Кіріспе

Құрып кеткен динозаврлар туысы

Лаозавр (мағынасы "тас немесе қазба кесірткесі") – неоорнитисхиялық динозаврлар туысы. Тірек түрі, Лаозавр шапшаң, алғаш рет 1878 жылы О.К. Марш Вайоминг штатының Жоғарғы Юра қабатындағы Моррисон формациясының Оксфорд-Титония дәуірінен табылған қалдықтары бойынша сипаттады. Бұл туыстың жарамдылығы күмәнді, себебі ол фрагментті қазбаларға негізделген. Моррисон формациясынан табылған екінші түр, L. gracilis, сондай-ақ Канаданың Альберта провинциясындағы Кейінгі Бор дәуірінің Эллисон формациясынан табылған Лаозавр ең кішкентай түрі де күмәнді деп саналады.

Тарих және таксономия

Марш (1878а) өзінің жаңа туысын омыртқалардан (YPM 1874) атады, оларды Сэмюэл Венделл Уиллистон Вайоминг штатының Комо Блафф аймағында Моррисон формациясының тау жыныстарынан тапқан. Типтік материалға тоғыз жартылай және екі толық құйрық омыртқасының денелері кіреді, ол олардың "түлкідей өлшемдегі" жануарға тиесілі деген қорытындыға келді. Осы жылы ол тағы екі түрге ат қойды: L. gracilis, бастапқыда артқы омыртқаның денесіне, құйрық омыртқасының денесіне және жақ сүйегінің бөлігіне негізделген; және L. altus, бастапқыда жамбас сүйегіне, артқы аяқтарына және тіске негізделген (YPM 1876). Питер Гальтонның 1983 жылғы шолуы L. gracilis түрінің он үш арқалық және сегіз құйрық омыртқасының денелерінен және екі артқы аяқтың бөліктерінен тұратынын анықтады. Чарльз Гилмор өлшемдеріне сәйкес келуіне байланысты қосымша қалдықтарды, соның ішінде ішінара қаңқаны (CM 11340) L. gracilis-ке жатқызған, бірақ Гальтон қалдықтарды басқа таксондарға көшіріп, қаңқаны Dryosaurus-қа жатқызды. 1895 жылы ол өзінің туысы үшін Laosauridae тұқымдастығын құрды, бірақ ол Hypsilophodontidae тұқымдастығымен синоним деп есептелді. Чарльз Гилмор 1909 жылы L. gracilis-ке жас жамбас сүйегін (USNM 5808) жатқызды. Алайда, сол кезде осы жердің табылған орны Эрте Крестацеу дәуіріндегі Блэрмор тобында деп есептелген, бірақ 1930 жылдардың басында L. minimus түрінің табылған орнындағы далалық жұмыстар оның Белли-Ривер тобында екенін көрсетті. Лорис Рассел 1949 жылы осы жаңа геологиялық мәліметтерді мойындап, оны Лаозаврдан ерекшеленетін түр деп жариялады. Рассел бұл таксонды Оңтүстік Англияның Эрте Крестацеу дәуіріндегі Уэссекс формациясынан табылған Гипсилофодонға ең ұқсас деп тапты және 1983 жылы жоғарыда айтылғандай, материалдың көп бөлігін қайта сипаттап, оның бір бөлігін қайта жатқызды. L. celer Гальтон тарапынан күмәнді деп бағаланды және ол осы мәртебені соңғы маңызды шолуларда сақтап келді. Тағы екі жағдай болды. Біріншіден, L. minimus Orodromeus-тің екінші түрі немесе үлгісі болуы мүмкін (Sues and Norman, 1990), бірақ қалдықтардың жеткіліксіздігіне байланысты нақты айту қиын.

Таксономиялық қысқаша мазмұны

L. celer (типтік түрі) = күмәнді орнитошиан
L. altus = Dryosaurus altus
L. consors = Othnielosaurus consors, қазір Nanosaurus agilis кіші синонимі деп есептеледі
L. gracilis = күмәнді орнитошиан
L. minimus = күмәнді орнитошиан, ықтимал ордромин