Калифорнияның жергілікті халықтары: Серрано тайпасы
Serrano people
Калифорнияның жергілікті халықтары: Серрано тайпасы – тарихы, мәдениеті, топтары (Таақтам, Маарренгаям, Юхавиатам). Бүгінгі күні миссиялық тайпалар құрамында.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Калифорнияның американдық түпкілікті халықтары
Native American people of California
Серанолар – Калифорнияның түпкілік халқы. Олар өздерін "адамдар" деген мағынаны білдіретін Таактам, "Моронгодан келген адамдар" деген мағынаны білдіретін Маарренгаям және "қайынды орманның халқы" деген мағынаны білдіретін Юхаавиатам деп атайды. Бүгінде Маарренгаямдар Моронго миссиялық үндістер тобында, ал Юхаавиатамдар Сан-Мануэль миссиялық үндістер тобында тіркелген. Сонымен қатар, кейбір Серано халқы Луисено үндістерінің Собоба тобында тіркелген.
The Serrano are an indigenous people of California. They use the autonyms of Taaqtam, meaning "people"; Maarrênga’yam, "people from Morongo"; and Yuhaaviatam, "people of the pines." Today the Maarrênga'yam are enrolled in the Morongo Band of Mission Indians, and the Yuhaviatam are enrolled in the San Manuel Band of Mission Indians. Additionally, some Serrano people are enrolled in the Soboba Band of Luiseno Indians.
Жалпы
Серранолар әдетте Тау серраносы және Шөл серраносы болып екіге бөлінеді. Шөл серраносы тарихи тұрғыдан Мохаве өзені бойындағы Батыс және Орталық Мохаве шөлінде қоныстанды. Мохаве өзені аймағы Сан-Бернардино тауларынан басталып, серранолар мен Мохаве сияқты басқа да жергілікті тайпалар арасында сауда жасауға қолайлы жағдай жасады. Олар Оңтүстік Калифорнияға шамамен 2500 жыл бұрын келген Такик тілдері тобына жататын халықтың бір тармағы еді. "Серрано" сөзі испан тілінде "тау тұрғыны" немесе "таушы" деген мағынаны білдіреді. 18-ші ғасырдың соңында аймаққа келген испан миссионерлері осы тайпаның атын қалыптастыруға көмектесті, серраноларды оңтүстік-батыстағы Тонгва (Габриелено-Фернандено) және солтүстік-батыстағы Китанемук және Татавиам тайпаларынан ерекшеледі.
The Serrano are typically divided into the Mountain Serrano and the Desert Serrano. The Desert Serrano historically occupied the Western and Central Mojave Desert along the Mojave River. The Mojave River Region begins in the San Bernardino Mountains and provided ease of trading access between the Serrano and other Indigenous groups, including the Mojave. They were a branch of the Takic languages speaking people who arrived in Southern California around 2,500 years ago. Serrano means "highlander" or "mountaineer" in Spanish. When the Spanish missionaries came into the region, in the late 18th century they helped create the tribal name Serrano, distinguishing the people from neighboring tribes who were designated as the Tongva (Gabrileño—Fernandeño) to the southwest, and Kitanemuk and Tataviam to the northwest.
"Тарихқа дейінгі кезең" [Археология колониялық кезеңге дейінгі кезең]
Луи Лики Серрано аумағындағы "Калико" сияқты жерлердің Америкада қазіргі уақыттан 50 000 жыл бұрын адамдар қоныстанғанының дәлелі екенін айтады. Заманауи және қазіргі ғалымдар бұл талаптарды күмәнді деп санайды, бірақ бұл жерде плейстоцен дәуіріне жатпайтын маңызды артефакттар мен ерекшеліктер табылды. Көптеген ғалымдар мойындайтын осы жердегі ең ерте кезең – Мохаве көлі кезеңі, ол шамамен 12 000 – 7 000 жыл бұрынғы мерзімді қамтиды. Осы кезеңге жататын жерлерде күміс көл және Мохаве көлінің жебе ұштары кездеседі, ал Оңтүстік-Батыстағы ұқсас жерлерде көбінесе Кловис жебе ұштары табылған. Орталық Мохаведе табылған тас құралдары тас карьерлерінің кеңінен пайдаланылғанын көрсетеді. Гипс кезеңінде тіршілік ету стратегиясы аң аулауға көбірек назар аударуға өтті, ал ертедегі Desert Serrano тайлы жебелерді қолдана бастады. Ауа райының салқынырақ және ылғалды болуы осы аймақтың тығыз қоныстануына әкелді. Жағалау Калифорниясының топтары керамика мен тоқыма бұйымдары үшін Серрано сияқты Оңтүстік-Батыс топтарына қабық мүсіндерін және асфальтты саудаластырды. Жағалау қабық мүсіндері мен қабықтан жасалған зергерлік бұйымдар қазіргі заманға дейінгі Оңтүстік-Батыс жерлеу орындарында жиі кездеседі. Археологтар мен басқа зерттеушілердің табатын бай мақамдарға байланысты сауда материалдары "престижді тауарлар" ретінде қарастырылады, бұл дамыған сауда экономикасын көрсетеді. Жергілікті сауда қатынастарының күші испан отаршылдық күштеріне "жаңа дінге өткендерді" және ішкі аймақтардағы халықты бақылауға кедергі келтірді. Оңтүстік-Батыс топтары тоқыған маталар Жағалау топтары үшін өте құнды болды, ал тарихи жазбаларда осы маталардың Мохаве шөлі арқылы алысқа саудалануы сипатталған. 1819 жылы Серрано халқы Оңтүстік Калифорниядағы эстансияларға, мысалы Калифорнияның Редлендс қаласындағы Ассистенсияға көшірілді.
Louis Leakey claims that sites within the Serrano territory, such as the "Calico" site, are proof of human occupation in the Americas as far as 50,000 years before present. Both contemporary and modern scholars find these claims to be dubious at best, although the site does hold promising artifacts and features which have been dated to the Pleistocene. The earliest period of occupation at this site accepted by most scholars is known as the Lake Mojave period, which dates 12,000 bp 7,000 bp. Sites from this period are marked by the presence of Silver Lake projectile points and Lake Mojave projectile points, compared to similar sites in the Southwest, which are often marked by the presence of Clovis Points. Lithic artifacts found in the Central Mojave suggest high exploitation of stone quarries. During the Gypsum period, subsistence strategies shifted to rely more on hunting, and early Desert Serrano adapted the bow and arrow. A much cooler and moister environment meant intensified occupation of the area. Coastal California groups traded shell beads and asphaltum to Southwestern groups, such as and including the Serrano, for ceramics and textiles. Coastal shell beads and shell jewelry are frequently found in pre modern Southwestern burial sites. The traded materials are treated as “prestige goods” due to the wealthy contexts in which they are currently found by archaeologists and other researchers, indicating a healthy trade economy. The power of Indigenous trade relations hindered Spanish Colonial forces from regulating [taxing] “neophytes” and hinterland natives. Textiles woven by Southwestern groups were extremely valuable to Coastal groups, and historical accounts describe the long distance trade of these textiles through Mojave desert traders. In 1819, Serrano were relocated to estancia throughout southern California, such as the Asistencia in Redlands, California.
Американы отарлау
1867 жылы Серрано тайпасының Юхавиатам тобы Сан-Бернардино аймағының американдық қоныс салушылары жасаған 32 күндік науқан барысында Chimney Rock-та болған қырғынның құрбаны болды. Бұл қырғынның себебі, Ароухед көліндегі ақ қонысқа Чемехуэви Оңтүстік Пайуттары жасаған шабуыл болуы мүмкін, сол шабуылда ғимараттар өртелген. Қазіргі Хесперияға жақын Саммит аңғарындағы Лос-Флорес шаруа қожалығында үш американдық жұмысшы қаза тапты. Тайпа басшысы Сантос Мануэль аман қалғандарды таудан алып, қазіргі Хайленд қаласының жанындағы ыстық суларға жақын жерге қоныстандырды. 1891 жылы АҚШ Серрано халқы үшін Сан-Мануэль резервациясын құрды, ол резервацияның аты бас Сантос Мануэльдің құрметіне берілді. Серрано ауылдары: Аксауиет, Кукамонга, Хомхоабит, Джурумпа, Джуюбит, Мускупиабит, Топапабит (Викторвилл), Гуапиабит (Гесперия), Пасо-дель-Кахон, Сан-Бенито, Сан-Горгонио, Сан-Паскуаль, (Ранчо) Сан-Тимотео, Темеку (Ранчерия), Толокаби және Юкайпа.
In 1867 the Yuhaviatam band of Serrano were the victims of a massacre conducted by American settlers of the San Bernardino Valley, during a 32 day campaign at Chimney Rock. The massacre was a response to a raid, probably carried out by Chemehuevi Southern Paiutes, on a white settlement at Lake Arrowhead, during which buildings were burned. Three American ranch hands were killed at a ranch called Los Flores in Summit Valley, near present day Hesperia. Tribal leader Santos Manuel led the survivors from the mountains to the valley, where they established permanent residence adjacent to the hot springs near present day Highland. In 1891 the United States established the San Manuel Reservation for the Serrano people, which took its name to honor of Chief Santos Manuel. Serrano villages included Akxawiet, Cucamonga, Homhoabit, Jurumpa, Juyubit, Muscupiabit, Topapaibit (Victorville), Guapiabit (Hesperia), Paso del Cajon, San Benito, San Gorgonio, San Pascual, (Rancho) San Timoteo, Temeku (Rancheria), Tolocabi, and Yucaipa.
Дәстүрлі білімнің қазіргі заманғы қолданылуы
Қазіргі Mission Band of Indians жергілікті калифорниялық топтармен, мысалы, Юроктармен ежелгі сауда қатынастарын сақтап келеді. Сан-Мануэльдің қоғамдық байланыстар басқарушысы Дженна Брейди осы ежелгі сауда қатынастарын мәдени дамуды және жергілікті калифорниялық топтардың экономикалық тұрақтылығын арттыру үшін сақтау қажет деп есептейді. Қазіргі уақытта тайпа тарихи сауда қатынастары негізінде жаңа және жалғасып келе жатқан тайпааралық қарым-қатынастар мүмкіндіктерін талдап жатыр.
The modern Band of Mission Indians is maintaining ancient trade relations with local Californian groups such as the Yurok. San Manuel Public Relations Manager, Jenna Brady, believes that these ancient trade relations should be maintained to both stimulate cultural growth and to stimulate economic security for indigenous Californian groups. The tribe is currently analysing prospects of new and ongoing inter tribal relations, based on historic trade relations.
Халық саны
Ғалымдар Калифорниядағы көптеген жергілікті тайпалардың байланысқа дейінгі санына анық цифр беруге тырысқандықтан, бағалаулар әртүрлі болды. (Калифорнияның жергілікті халқының санына қараңыз). Альфред Л. Кройбер 1770 жылы Серрано, Китанемук және Татавиам тайпаларының жалпы саны 3500 адамға жетеді деп есептеген, ал Серрано тайпасының өзі (Ванюме тайпасын қоспағанда) – 1500 адамды құрады. Лоуэлл Джон Бин Серрано тайпасының түпкі халқының саны шамамен 2500 адам болған деп санайды. Белгілі болғандай, шешек эпидемиялары және әлеуметтік дүрбелең халық санын азайтты. 1880 жылғы халық санауы бойынша тек 381 Серрано тіркелген, бірақ Хелен Хант Джексон бұл көрсеткіштің тым төмен деп есептеді, себебі ол шалғайдағы ауылдарда тұратын адамдарды ескермеген. Кройбер 1910 жылы Серрано, Китанемук және Татавиам тайпаларының жалпы санын 150 адам деп бағалаған.
Estimates have varied as scholars struggle to determine the pre contact populations of most native groups in California. (See Population of Native California.) Alfred L. Kroeber put the combined 1770 population of the Serrano, Kitanemuk, and Tataviam at 3,500 and the Serrano proper (excluding the Vanyume) at 1,500. Lowell John Bean suggested an aboriginal Serrano population of about 2,500. As noted, smallpox epidemics and social disruption reduced the population. The 1880 census reported only 381 Serranos, a number Helen Hunt Jackson thought was too low as it did not account for those who were living in remote areas. Kroeber estimated the combined population of the Serrano, Kitanemuk, and Tataviam in 1910 as 150.
Қорытындылар
Калифорния штатының Баннинг қаласындағы Моронго резервациясы және Сан-Бернардино қаласының жанындағы Сан-Мануэль резервациясы – серрано халқына тиесілі, федералды үкімет тарапынан мойындалған үнді резервациялары.
The Morongo Reservation in Banning, California, and the San Manuel Reservation near San Bernardino, California, are both federally recognized Indian reservations belonging to the Serrano people.