Кіріспе
Теннис матчтарының түрлеріне шолу. Дәстүрлі түрде теннис екі адам арасында жекелей матч, немесе екі жұптан құралған қос матч түрінде өтеді. Теннис түрлі корттарда ойнатылуы мүмкін, оның ішінде шөп корттарда, топырақ корттарда, қатты корттарда және жасанды шөп корттарда.
Traditionally, tennis is played between two people in a singles match, or two pairs in a doubles match. Tennis can also be played on different courts, including grass courts, clay courts, hard courts, and artificial grass courts.
Сәйкестіктің стандартты түрлері
Жеке ойын екі ойыншының арасында өтеді, әдетте екі ер немесе екі әйел, бірақ ер және әйел арасындағы матчтар бейресми немесе көрмелік сипатта болуы мүмкін. Ойын бір ойыншының алаңның оң жағынан, негізгі сызықтың артынан допты беруімен басталады. Екінші ойыншы негізгі сызықтың артында немесе жанында, алаңның сол жағында тұруы керек. Доп беруші допты тордан көлденең қарсы сервистік алапқа соғады. Допты қабылдаушы оны тордан қайтару алдында бір рет секіріп түсуіне рұқсат етіледі. Егер қабылдаушы допты бір рет секіргенге дейін немесе екі рет секіргеннен кейін соқса, ол "қате" деп есептеледі. Ойын ойыншылардың бірі допты тордан асыра алмағанша немесе алаң шегінен шығарғанша жалғасады. Жұптық ойын екі ойыншыдан тұратын екі команда арасында өтеді, көбінесе барлығы ерлер немесе барлығы әйелдер. Ол жеке ойынға қарағанда кең алаңды пайдаланады: ол аллеядағы (британ терминологиясында – трамвай жолдары) аумақты қамтиды, ал жеке ойында ол кірмейді. Допты қабылдаушы жақтағы екі ойыншы әр ұпайдан кейін орындарын ауыстырады (біреуі торда, екіншісі негізгі сызыққа жақын, қайтаруға дайындалады). Көптеген жеке ойын ережелері жұптық ойынға да қолданылады, бірақ кейбір ерекшеліктер бар. Біріншіден, алаң жағы кеңірек. Шекаралар жұптық ойынның бүйірлік сызықтарына дейін кеңейтілген. Бұл жеке және жұптық ойын арасындағы аллеяларды қамтиды. Жұптық теннис алаңының шекаралары тек доп берілгеннен кейін ғана қолданылады. Ойыншылар бір ойынға доп береді, содан кейін доп беру құқығы екінші командаға ауысады. Допты қабылдаушылар сет бойы сервер әр ұпайдан кейін жағын ауыстырғандықтан, соттың бір жағында – екілік немесе жарнамалық жақта қалуы керек. Аралас жұптық ойын жұптық ойын сияқты ойналады, бірақ әр командада бір ер және бір әйел болады. Бұл теннис түрі кәсіби деңгейде сирек кездеседі, өйткені ерлер және әйелдер турнирлері бөлек ұйымдастырылады (ATP және WTA арқылы). Алайда, барлық төрт Үлкен Дулыға турнирінде ерлер мен әйелдер жұптық ойындарымен қатар аралас жұптық ойындар да өткізіледі, онда көптеген ойыншылар қатысады. Сонымен қатар, ұлттық командалар арасында жыл сайынғы аралас турнир – Хопман кубогында да аралас жұптық матчтар бар. Бұған қоса, жазғы Олимпиада ойындарында әр түрлі жылдары аралас жұптық турнирлер өткізілді (1900 жылы, 1912 жылдан 1920 жылға дейін және 2012 жылдан бастап). Ойыншылар 20 жастан асса да және 30 жасқа жетсе де жеке ойында бәсекелесуге азайғанмен, олар жұптық және аралас жұптық ойындарда бәсекелесе беруге қабілетті (мысалы, Мартина Навратилова мен Джон МакЭнроу 40 жасында жұптық титулдарды жеңіп алды).
Канадалық қос
Үш ойыншы болған жағдайда, түзетілген ережелер теңсіздікті реттеуге мүмкіндік береді, сонда жалғыз ойыншы екі ойыншыдан әлдеқайда жақсы болуы қажет емес. Жалғыз ойыншы қос ойын алаңына соққы жасайды, ал екі ойыншысы бар команда жеке ойын алаңына соққы жасайды.
Австралиялық / Америкалық қос
Теннистің бейресми және санкцияланбаған түрі, бұл Канадалық жұптық ойынға ұқсас ережелермен ойналады, бірақ осы нұсқада ойыншылар әр ойыннан кейін корттағы орнын ауыстырады. Осылайша, әр ойыншы матч барысында жұптық және жекелей ойынды ойнайды, ал жекелей ойыншы әрқашан бастайды. Есептесу әдістері әртүрлі, бірақ танымал әдіс – әр ойынға 2 ұпайдан беріп, бастаушы ұпайды сақтап қалса екі ұпайды да алады, ал жұптық команда әрқайсысы бір ұпай алады. Ұлыбританияда (әсіресе Англияда) және Австралияда бұл форматты әдетте "Америкалық жұптық" деп атайды, ал Оңтүстік Африкада оны "Америкалық жекелей" немесе "қатал теннис" деп атайды. Кариб аймағында да кездеседі.
Инвалидтік арбадағы теннис
Мүгедектер арасында жеке және жұптық форматта ойналады. Басты ерекшелік – допты соққыға дейін екі рет секіруге рұқсат етіледі, тіпті екінші секіру корттан тыс жерде болуы мүмкін. Барлық төрт Grand Slam турнирінде коляскадағы теннис өтеді.
Көру қабілеті нашар теннис
Көзі нашар көргендердің теннисі (жапонияда "соқыр теннисі" деп, ал әлемнің кейбір аймақтарында "дыбыстық теннисі" деп аталады) 4 түрлі санат бойынша өтеді. B1 ("толық соқыр") санатындағы ойыншылар міндетті түрде көздерін жауып, ерекше дыбыс шығаратын доптарды пайдаланады, олар кортқа тиген кезде дыбыс естіледі. Әдетте, стандартты теннистен кіші корт пен төмен тор қолданылады; допты қайтармас бұрын оған дейін үш рет секіруге рұқсат етіледі. Дыбыстық теннисі ITF, ATP және WTA турнирлеріне кірмейді, бірақ жыл сайын халықаралық турнир өткізіледі және түрлі дәрежедегі мүмкіндігі шектеулі ер және әйел ойыншылардың әлемдік рейтингтері жарияланады.
Мини-теннис
Теннис жаттығуларында төмен қысымды доптарды және кейбір жағдайларда өзгертілген корт өлшемдерін пайдалануға қатысты эволюция байқалады. Әлемдік ұйымдар тенниске қызығушылық танытқан жас ойыншыларға қол жеткізу мақсатында төмен қысымды доптар мен өзгертілген корт өлшемдерін қолдана бастады. Төмен қысымды доптарды және өзгертілген корт өлшемдерін пайдалану, бәсекеге қабілетті немесе әуесқой теннисші болу жолын жеңілдетуге бағытталған. Төмен қысымды доптардың қысым деңгейін көрсету үшін әртүрлі түстер қолданылады. Жас ойыншылар мен бастаушылар үшін ойынды үйрену оңайырақ болады, себебі бұл доптар "қалыпты" доптар сияқты биікке секірмейді және жылдам қозгалмайды. Өзгертілген кіші корттар кортты жабуды немесе қарсыластың соққысына жете алуды жеңілдетеді.