Кіріспе

Рим империясындағы 193 жыл – бес император жылы. 193 жылы бес адам Рим императоры атағын таласты: Пертинакс, Дидиус Юлиан, Песценний Нигер, Клодиус Альбин және Септимий Север. Осы жыл азамат соғысының басталуын белгіледі, онда бірнеше билеушілер император болу мүмкіндігі үшін күресті. Саяси көтеріліс 192 жылғы Жаңа жыл қарсаңында император Коммодтың қазасымен басталды. Коммод өлтірілгеннен кейін Пертинакс император болып тағайындалды, бірақ реформалар жасауға тырысқанда Преториан гвардиясының наразылығын тудырды. Олар Пертинакс өлтіруді жоспарлады, және ол көтерілісшілермен келісуге тырысқанда қаза тапты. Ол император тағына үш ай ғана отырды. Пертинакс кейін Преториан гвардиясынан лауазым сатып алған Дидиус Юлианмен ауыстырылды, бірақ Септимий Север оны 1 маусымда өлтірді. Северий Сенат тарапынан Цезарь деп жарияланды, бірақ Песценний Нигер оған қарсы болды және өзін император деп жариялады. Жаңа жыл қарсаңындағы қанағатсыздықтан көптеген ақсүйектер қаза тапқандықтан, Пертинакс жаңа император болуға лайық бірнеше жоғары лауазымды шенеуніктердің бірі болды. Ол империяның нашарлаған қаржылық жағдайына және Коммодты өлтіруге қатысы бар деген айыптауларға байланысты қиындықтарға тап болды. Коммодтың параноясын тудырған Коммодтың серігі Клеандердің өлтірілуіне де кінәлі болуы мүмкін. Пертинакс тәртіптілігі Коммодтан өзгеше болды, бірақ ол Преториан гвардиясының құрметін жоғалтты, өйткені оларға донатив төлеуден бас тартты және Коммод кезіндегі олардың жеңілдіктерін жойды. Ол Преториандықтармен келіссөздер жүргізе алмады және қаза тапты. Оның өлімінен кейін Преториан гвардиясы "Күміс" лауазымын ең көп ақша төлегенге сатуға шешім қабылдады.

Дидиус Юлиан

Дидиус Юлиан Африка проконсулы болып, Пертинакс осы лауазымда қайтыс болғаннан кейін билікке келді. Юлиан Пертинакс өлген соң императорлық таққа отыру үшін ғана тағайындалмады. Ол Пертинакстың күйеуі Сулпицианмен бәсекелесті, бірақ Юлиан Преториандық гвардияға одан да жоғары жалақы ұсынып, оны озып кетті. Юлианның Пертинакс өлтіруге қатысы бар деген күдік туды. Екі танымал тұлға осы дағдарысты пайдаланып, халықтың қорқынышын өз мүддесіне қадауға тырысты: Сирияның әкімі Песценний Нигер және Пертинакс қайтыс болғаннан кейін он екі күн өткен соң өзін император деп жариялаған Септимий Север. Юлианға қарсы наразылық білдірген халық Песценний Нигерден көмек сұрады, бірақ Панониядағы Северус Римге жақын болды. Ол әскерімен бірге астанаға бірінші болып жетіп, Пертинакс қайтыс болғаннан екі ай өткен соң, 1 маусымда Юлианды өлімге жіберді.

Клодий Альбинус

Клодий Альбин 193 жылы императорлық таққа талас жасады, Коммодтың өлімінен кейін оған император болу ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты. Ақырында ол Севернустың екіншісі ретінде Цезарь атағын алды, Севернус Нигерге қарсы жорықта болған кезде империяны басқарды. Севернус пен Альбин бұл кезде жау саналды, бірақ олар Альбинге әкімшілік билік пен Цезарь атағын берген келісімге келді. Альбин Британияны бақылады, ал келісім оған Галлия мен Испанияны берді. Кейбір дереккөздер бұл келісім Севернустың толық бақылауында болды дейді, ол императорлық билікті өз қолында сақтап қалды. Альбин үш жыл бойы Цезарь ретінде қызмет етті, содан кейін олардың арасында азаматтық соғыс басталды, нәтижесінде Севернус жалғыз император атанды. Екі жауын жеңгеннен кейін, Севернус олардың ізбасарларын тазарта отырып, жалғыз Цезарь ретіндегі өзінің билігін бекітті және Северан әулетін құрды.