Кіріспе

Шығыс У мемлекетінің министрі және канцлері (168–243)
Үш патшалық дәуіріндегі Шығыс У мемлекетінің канцлері

Гу Ён (168 – қараша немесе желтоқсан 243), әдептік аты Юантан, қытай каллиграфы, музыканты және саясаткері. Ол Қытайдың Үш патшалық дәуірінде Шығыс У мемлекетінің министрі және екінші императорлық канцлері қызметін атқарды. Шығыс Хан әулетінің соңында Цзяндун аймағында туған Гу Ён, жас кезінде Цай Ённан тәрбие алды және ұстазынан жоғары баға алды. Ол мансабын округ басшысы ретінде бастады және Цзяндунның түрлі округтерінде қызмет етті. Шамамен 200 жылы Цзяндун аймағын бақылаған әскери қолбасшы Сунь Куанға қызметке келді және командалық басшы ретінде жақсы жұмыс істеді. 222 жылы Сунь Куан тәуелсіз Шығыс У мемлекетінің билеушісі болғаннан кейін Гу Ён министр ретінде жоғарылап, ақырында Императорлық канцлер болды. Ол 225 жылдан 243 жылы қайтыс болғанға дейін шамамен 19 жыл қызмет етті.

Түпбасқасы және ерте өмір

Гу Ён Шығыс Хан әулетінің соңында, қазіргі Сучжоу, Цзянсу провинциясындағы Ву округінде, Ву командирлігінде дүниеге келді. Оның арғы атасы Гу Фэн (顧奉) – Инчуань командирлігінің (潁川郡; қазіргі Сюйчан, Хэнань) бұрынғы әкімшісі (太守) болған. Ол тегі бойынша Гу кланы сол кезде Ву командирлігінде және Цзяндун аймағындағы ең беделді кландардың бірі еді. 180-ші жылдар шамасында, Цай Ён Ву командирлігінде тұрғанда, Гу Ён онымен танысып, одан каллиграфия мен музыканы үйренді. Цай Ённың жетекшілігімен оқығанда Гу Ён еңбекқор ғана емес, сонымен қатар зейінді және жылдам үйренетін екенін көрсетті. Осының нәтижесінде Цай Ён оны жоғары бағалап: «Сен сөзсіз жетістіктің шыңына жетесің. Саған жаңа есім сыйлаймын – менікімен бірдей», – деді. Сөйтіп Гу Ён өзінің есімін «Ён» (雍) деп өзгертті, ол Цай Ённың «Ён» (邕) есіміне ұқсас болды. Сонымен қатар, ол «Юантан» (元歎) атты әдепті есімді қабылдады, ол сөзбе-сөз «жоғарғы мақтау» дегенді білдіреді, бұл оның ұстазынан алған жоғары бағасын көрсетеді. Ву командирлігінің әкімшісі Гу Ённың даңқы туралы естіп, оны мемлекеттік қызметке қабылдауға ұсынды. Ересек болғаннан кейін көп ұзамай ол Хефэй округінің басшысы болып тағайындалды, содан кейін Лу округіне (婁縣; қазіргі Куньшаның солтүстігінде, Цзянсу), Кве округіне (曲阿縣; қазіргі Даньян, Цзянсу) және одан кейін Шангю округіне (上虞縣; қазіргі Шаосин, Чжэцзян) ауыстырылды.

Сун Кванның ертедегі мансабы

Хан орталық үкіметі қолбасшы Сунь Куанға 200 немесе 201 жылдары Куайджи әкімшілігінің (қазіргі Шаосин, Чжэцзян) әкімшісі лауазымын бергенде, Сунь Куан өз кезегінде Гу Ёнді өзінің орынбасары және Куайджи әкімшілігін басқаруға көмектесетін әкімші етіп тағайындады, себебі ол сол кезде У әкімшілігінде орналасқан болатын. Гу Ён қызмет еткен жылдары өзінің билігіндегі бүлікшілер мен азшылықтарды бағындырып, біріктірді және бейбітшілікті сақтады. Жақсы қызметі үшін ол қол астындағы қызметкерлері мен халықтың құрметіне бөенді. Көп жылдық қызметтен кейін, ол Сунь Куанның сол жақ майоры (左司馬) болып тағайындалды. 222 жылы Сунь Куан У (吳) патшасы болғаннан кейін, Гу Ёнді өзінің мемлекетінде Императорлық шежірелер министрі (大理奉常) және Жазу шеберлерінің префекті (尚書令) лауазымдарына көтерді. Ол сондай-ақ Гу Ёнді Янсуй округінің маркизі (陽遂鄉侯) етіп тағайындады. Гу Ён тағайындалғаннан кейін бірден кеңсесіне оралғандықтан, оның отбасы оның маркиз болғанын білмеді, сондықтан кейіннен хабардар болғанда қатты таң қалды. 225 жылы Гу Ён анасын Ву округінен (吳縣; қазіргі Сучжоу, Цзянсу) алып, Шығыс Вудың императорлық астанасы Вучанға (武昌; қазіргі Эчжоу, Хубэй) бірге тұруға келді. Ол келгенде Сунь Куан жеке өзі қарсы алып, құттықтады, кейіннен барлық қарамағының алдында императорлық сарайында оған құрмет көрсетті. Сунь Куанның мұрагері Сунь Денг те оған сәлем берді. Сол жылы Гу Ён рәсімдер министрі (太常) болып тағайындалды және "Лилинг маркизі" (醴陵侯) атағымен округтен графқа көтерілді. Кейін сол жылы ол Сунь Шаоның орнын басып, Шығыс Вудың императорлық канцлері болды және императорлық хатшылықты басқарды. И Чжунтянь Гу Ён мен кейіннен Лу Сюньді канцлер етіп тағайындаудың себебін жергілікті Цзяндун аристократиясы мен Шығыс Вудың билеуші тобының (көбінесе басқа аймақтардан келгендер) арасындағы келісім деп түсіндірді, өйткені Гу мен Лу екеуі де танымал және күшті Цзяндун руларынан шыққан. Сунь Куан Цзяндун аристократиясына билік үлесін көбейтуге мүміндік танытты, егер ол Сунь әулетінің жалпы бақылауын сақтауға мүмкіндік берсе.

Шығыс Ву империясының императорлық канцлері ретінде

Императорлық канцлер лауазымында қызмет еткен Гу Ён әкімшілік жұмысын тиімді жүргізді. Ол өзінің қол астындағыларды олардың тілектеріне сай, сонымен қатар олардың қабілеттерін толыққанды пайдалануға мүмкіндік беретін етіп тағайындады. Ол сондай-ақ, жергілікті жағдайды бағалау және халықтың тұрмысын жақсарту үшін саясатта өзгерістер жасау мүмкіндігін қарастыру мақсатында жиі сапарлар жасады. Жаңа ойлары туғанда, ол оларды Сунь Куанға сырлы түрде ұсынды. Егер оның ұсынысы қабылданса және іске асырылса, ол оның еңбегін өзіне емес, Сунь Куанға жатқызды. Ал егер ұсынысы қабылданбаса, ол үнсіздік сақтап, ештеңе айтпады. Осының нәтижесінде Сунь Куан оған сенім артып, жоғары бағалады.

Жасалма тұлға

Гю Йонг патша сарайындағы мәселелерді көтергенде әрқашан сыпайы және құрметті тонды сақтап, бірақ өз принциптеріне берік тұрып, қажет болған жағдайда өз ұстанымын қатайтынымен де белгілі болды. Бір күні Сунь Куан саяси мәселелер бойынша өз халқынан пікір сұрағанда, Чжан Чжао бұл мүмкіндікті заңдарды қайта қарау туралы өтініш жасауға пайдаланды. Ол белгілі бір уақыт бойы жинаған зерттеулерін ұсынды және заңдардың тым қатаң, ал қылмыстарға берілетін жазалардың тым ауыр екенін көрсетті. Сунь Куан Чжан Чжаоға жауап бермей, орнына Гю Йонға бұрылып: "Мырза, сіздің пікіріңіз қандай?" деді. Гю Йон: "Менің байқауларым Чжан Чжао айтқанмен толық сәйкес келеді" деп жауап берді. Осылайша Сунь Куан Чжан Чжаоның заңдарды қайта қарау туралы өтінішін мақұлдады. Сунь Куан Гю Йонға саяси мәселелер бойынша кеңес алу үшін сарай хатшыларын жиі жіберетін. Егер Гю Йон келіссе, онда ол хатшыларға тамақ-су дайындап, олармен бірге пікір алмасып, идеяларын жетілдіретін. Егер ол келіспесе, онда ол қабақты көрініп, үнсіз отырып, оларға тамақ-су дайындамайтын. Сонда хатшылар өз идеяларын тастап қайта оралатын. Сунь Куан бірде былай деді: "Гу мырза қуанса, онда ол сіздің идеяңызды мақұлдағанын білдіреді. Егер ол ештеңе демесе, онда сіздің идеяңызды жақсартуға болатынын ойлайды. Мен осыны еске алып, қайтадан мұқият ойланамын". Бұл сөз Сунь Куанның Гю Йонға деген сенімі мен құрметінің жоғары екенін көрсетті.

Шекаралық рейдтерді жүргізу ұсыныстарына жауап

Сол шақта Янцзы өзенінің оңтүстік жағалауындағы шекараны қорғауға жауапты Ву әскери шенеуніктерінің көптегені шайқаста көзге түсіп, құрметке ие болғысы келді. Сондықтан олар императорлық сарайға жиі хат жазып, Вудың солтүстіктегі қарсыласы Вэй мемлекетіне шағын шабуылдар жасауды ұсынды. Сунь Куан бұл мәселеде Гу Ённың пікірін сұрағанда, ол былай деді: "Соғыста ұсақ пайдаға ұмтылудан сақтану керек деп естідім. Осы шенеуніктер мұндай ұсыныстар жасағанда, мемлекетіміздің мүддесі үшін емес, тек өздерінің құрметі мен даңқы үшін әрекет етеді. Сіздің мәртебеңіз оларға мұндай ұсыныстар жасауға тыйым салуы керек. Егер ұсыныс жауға елеулі зиян келтірмесе және біздің әскери күшімізді көрсетуге жеткіліксіз болса, онда оны қарастырудың қажеті жоқ". Сунь Куан оның кеңесін тыңдады. Гу Ён императорлық канцлер қызметін атқаратын кезеңде саяси мәселелер бойынша өз пікірін тек Сунь Куанмен жеке кездескенде ғана білдірді.

Лю И қақтығысы

230 жылдардың шамасында Сунь Куан өзіне қатты сенген Лю Иді орталық және аймақтық үкіметтердегі барлық шенеуніктердің жұмысын тексеруге және бағалауға жауапты бюроның басшысы етіп тағайындады. Әріптесі Цин Бомен бірге Лю И өкілеттігін жеміссіз пайдаланып, ұсақ-түйектерге жабысып, көптеген шенеуніктерді ауыр қылмыстар жасады деп жалған айыптады. Осының салдарынан кейбір шенеуніктер негізсіз тұтқындалып, түрмеге қамалып, тергеу кезінде қиындықтарға ұшырады. Гу Ён Лю Идің мақсатына айналды. Алғашқыда ол оған қарсы тиімсіздігі үшін іс қозғап, Сунь Куаннан оны қызметтен босатуды сұрауға дайындалды. Бірақ, ресми Ши Гонг (謝) Гу Ён қызметтен алынса, салтанаттар министрі Пан Цзюнь, ең болмаса, келесі Императорлық канцлер болатынын көрсеткеннен кейін, Лю И Гу Ёнға қарсы істі дереу тоқтатты, себебі Пан Цзюнь оны жек көретінін және егер ол Императорлық канцлер болса, оған қарсы шаралар қолданатынын білген. Лю Идің өкілеттігін жеміссіз пайдалануы 238 жылы Сунь Куан оның шындығын біліп, жағдайдың ауырлығын түсінгенде аяқталды. Лю Иді қызметтен босатып, Сунь Куан оны Әділет министрлігінің бақылауында ұстап, содан кейін Гу Ёнға тергеу жүргізуді тапсырды. Гу Ён Лю Иді тергегенде, өзін ұстап, кәсіби шеберлігін көрсетті. Лю Иді алып шығарып бара жатқанда Гу Ён одан: «Сенің айтарың бар ма?» деп сұрады. Лю И иіліп, үндемеді. Басқа бір шенеунік Хуай Сюй (懷叙) Лю Иді сөккен кезде, Гу Ён Хуай Сюйді қатаң сөкпек болып: «Біз, мемлекеттік қызметкерлер ретінде, заңға бағынуымыз керек. Неге осылай істейсің?» деді. Шығыс Цзинь әулетінің тарихшысы Сюй Чжун (徐衆) Гу Ённің Лю И ісіне қатысқан тәсілін мақұлдамады. Ол Лю Идің әрекеттері Шығыс У үкіметінің беделіне ауыр соққы бергенін және халықтың үкіметке деген сенімін төмендеткенін атап өтті. Сюй Чжун Гу Ён Лю Иге өзін қорғау мүмкіндігін бермеуі керек екенін айтты, себебі егер Лю И кінәсіз екенін мойындаса және Гу Ён оның өтінішін Сунь Куанға жіберсе, Сунь Куан Лю Идің кінәсіз екеніне сенеді және оны босатуы мүмкін еді. Егер олай болса, Сюй Чжунның пікірінше, Сунь Ден, Пан Цзюнь, Лу Сюн және Лю Идің өкілеттігін жеміссіз пайдалануына қарсы тұрғандардың барлық күш-жігері бекер болар еді. Сюй Чжун сондай-ақ Гу Ён Хуай Сюйді Лю Иді сөккені үшін сөкпеуі керек екенін, өйткені Лю И жасаған зұлымдықтары үшін оған соққы беруге лайық еді деді.

Ұлын әдептілікке үйрету

Бірде Сунь Куаньның бір немересі Гу Ённың ана жағынан жас туысына үйленді. Гу Ён өзінің ұлдары мен немересі Гу Танмен бірге тойға қатысты. Сол кезде Гу Тан іріктеу бюросында жазу шебері (選曹尚書; қазіргі заманғы адам ресурстары директорының баламасы) маңызды лауазымда болды. Той кезінде ол мас болып, әжесі Сунь Куань мен басқа қонақтардың алдында шексіз билей бастады. Гу Ён немересінің әрекетіне қатты ұялып, ренжіді, бірақ ештеңе демеді. Келесі күні Гу Ён Гу Танды шақырып алып, оған: "Билеушілер үлкен мақсат үшін қиындыққа төзуді артығылық деп санайды, ал қарапайым халық мұқият, кішіпейіл және құрметті болуды өздерінің міндеті деп біледі. Бұрын Сяо Хэ мен Ву Хан Хан әулетіне зор үлес қосса да, Сяо Хэ император Гао алдында тілінен ұялып, Ву Хан болса император Гуанву алдында сөйлегенде сақтық танытқан. Сен біздің мемлекетке қандай үлкен пайда келтірдің? Императордың сені жақсы көруіне себеп – тек сенің отбасың. Қалай өзіңді ұстай алмайсың? Мас болғаныңмен, кішіпейілділіктің жетіспейтіні анық көрінеді, императордың жақсылығыңды пайдаланып, құрмет көрсетудің қажеті жоқ деп ойлайсың. Күндердің бірінде сен осы отбасының абыройын даққа асырасың" деді. Гу Ён сөйлеп болған соң, жатып алып, бетін бұрды. Гу Тан әжесі кетіп қалауға рұқсат бергенше шамамен екі сағат тұрды.

Өлім

Императорлық канцлер қызметін шамамен 19 жыл атқарғаннан кейін, Гу Ён 243 жылдың соңында ауыр сырқатқа шалдықты. Сунь Куан Гу Ённың денсаулығы туралы естігенде, өзінің сарай дәрігері Чжао Куанды (趙泉) Гу Ёнға жіберді. Ол сондай-ақ Гу Ённың кіші ұлы Гу Цзиді (顧濟) кавалерия командирі (騎都尉) қызметіне тағайындады. Гу Ён мұны естігенде, қайғылы түрде былай деді: "(Чжао) Куан адамның өмірінің қаншалықты қалғанын анықтауда шебер. Мен жазылмайтынымды білемін. Сондықтан император мен Гу (Цзидің) қызметке тағайындалуын көргісі келеді". Ол сол жылы 29 қараша мен 28 желтоқсан аралығында 76 жасында (Шығыс Азия есебі бойынша) дүниеден өтті. Сунь Куан қаралы киім киіп, Гу Ённың жаназасына жеке қатысты. Ол сондай-ақ Гу Ёнды "Су маркизі" (肅侯) деген құрметті лақаппен марапаттады, бұл "қатаң, құрметті маркиз" дегенді білдіреді.

Бағалау

Гу Ён алкоголь ішпеуімен және сыртқа жабық, тыныш мінезімен танымал болды. Ол кездейсоқ және бейресми ортада да әрқашан лайықты мінез-құлық танытты. Сунь Куан бірде: "Гу Ён көп сөйлемейді, бірақ айтқаны дөп болады" деді. Гу Ён той-думандарға қатысқанда, көбінесе көңіл көтеруге кедергі келтіретін, себебі оның қатысуы әріптестерін алаңдататын. Олар оның өзін мас күйінде көрмеуі үшін, көңіл көтеру кезінде өзін ұстауға тырысатын. Сунь Куан тіпті: "Гу Ён болғанда ешкім көңіл көтере алмайды" деп айтқан. Сангуозиде Гу Ённың өмірбаянын жазған Чэнь Шоу оны былай бағалады: "Гу Ён жеке адалдығына сүйенді және үлкен даналық пен шыдамдылық танытты. Сондықтан ол өмірінің соңына дейін жоғары мәртебеде қызмет етті".

Әйелі

Гу Юн Шығыс Хан әулетінің соңғы кезеңінде Луцзян округінің (廬江; қазіргі Луань, Анхуй) әкімі қызметін атқарған Лу Канның қызына үйленді. Осы неке арқылы ол Сунь Кванның қол астында қызмет еткен 24 үлгілі ұлдың бірі – Лу Цзидің жекжаттысы болды.

Балалар мен ұрпақтар

Гу Юнның үш ұлы болды: Гу Шао (顧邵), Гу Ю (顧裕) және Гу Цзи (顧濟). Гу Шао 30 жас шамасында Ючжан әкімшілігінің (豫章郡; қазіргі Наньчан, Цзянси) әкімі қызметін атқағанда қайтыс болды. Ол Сунь Куанның қызының немересіне үйленді және екі ұлы болды: Гу Тан (顧譚) және Гу Ченг (顧承). Олар Сунь Куанның әкімшілігінде қызмет етті, бірақ ақырында алыс Жяо провинциясына жер аударылды. Гу Юнның екінші ұлы Гу Ю, сондай-ақ Гу Му (顧穆) деп те аталды. Ол Иду әкімшілігінің (宜都郡; қазіргі Иду, Хубэй) әкімі болып қызмет етті және денсаулығының нашарлығымен белгілі болды. Оның ұлдарының бірі Гу Ронг (顧榮) Шығыс У әулеті құлағаннан кейін Цзинь әулетіне қызмет етуге келді және Цзинь үкіметінде жоғары лауазымдарға көтерілді. Гу Ронгтың сіңілі балаларының бірі Гу Ю (顧禺) жас кезінде-ақ танымал болды. Ол Цзинь әулеті кезінде Ұстамалы атты әскери кеңесші (散騎侍郎) болып қызмет етті, бірақ ерте қайтыс болды. Гу Юнның үшінші және кіші ұлы Гу Цзи, ағасы ерте қайтыс болғандықтан және екінші ұлы әкесінің орнын басуға денсаулығы нашар болғандықтан, әкесінің Лилинг маркизі (醴陵侯) атағын мұраға алды. Гу Цзидің балалары болмады, сондықтан ол қайтыс болғанда оның атағына мұрагер табылмады. Юнъань дәуірінде (258–264) үшінші Шығыс У императоры Сунь Сю императорлық жарлық шығарды: "Кейінгі императорлық канцлер (Гу) Юн ізгілік пен адалдыққа толы болды. Ол мемлекетке мейірімділігімен көмектесті. Оның мұрагері жоқ екенін естігенде қатты қайғыға баттым. Осымен (Гу) Юнның екінші ұлы (Гу) Юға Лилинг маркизі атағын беруге бұйырамын, осылайша (Гу) Юнның бұрынғы еңбегіне құрмет көрсетілсін."

Басқа туыстары

Гу Юнның басқа да танымал туыстарының ішінде оның інісі Гу Хуи (顧徽) және туысы Гу Ти (顧悌) бар, олар да Шығыс У мемлекетінде шенеунік қызметін атқарған.