Кіріспе

Хан әулетінің әскери қолбасшысы Сунь Куанның қызметінде

Хуан Гай (180-шы жылдар – 210-шы жылдар), әдеп аты Ғунфу, Қытайдың Шығыс Хан әулетінің соңғы кезеңінде Сунь Куанның қол астында қызмет еткен әскери генерал еді. Бұрын Сунь Куанның ізашарлары – Сунь Цзянь (Сунь Куанның әкесі) және Сунь Цэ (Сунь Куанның ағасы) қол астында да қызмет еткен.

Ерте өмір

Хуан Гай Куанлинг округіне (泉陵縣), Линлинг қолбасшылығына (零陵郡) жататын, қазіргі Линлинг ауданы, Юнчжоу, Хунань жерінде туған. Ол Наньян қолбасшылығының бұрынғы әкімшісі Хуан Цзилианның (黃子廉) ұрпағы еді. Хуан Гайдың әкесі Наньяннан Линлингке көшіп келген және содан бері сол жерде тұрған. Хуан Гай ерте жасында жетім қалды және өмірінің басында көп қиындықтарға тап болды. Бірақ, ол үлкен мақсаттарға ұмтылып, кедей болса да, тырысқан, кітап оқып, әскери ілімді өздігінен үйренді.

Сун Цзянь мен Сун Цэның ертедегі қызметі

Хуан Гай кейіннен жергілікті әкімшілік кеңседе ұсақ лауазымды шенеунік болды, содан кейін ол сяолян (xiaolian) дәрежесіне ие болып, Үш билік министрлерінің бірінің кеңсесінде көмекші болып жұмыс істеді. Шамамен 180 жылдары, әскербасы Сун Цзянь Сары басқандар көтерілісін басуға үкіметтік күштерге көмектесу үшін жасақ жинағанда, Хуан Гай шақыруға жауап беріп, Сун Цзяньнің қол астындағылардың бірі болды. Хуан Гай Сун Цзяньмен бірге аймақтағы қарақшыларға шабуыл жасады, сондай-ақ Сун Цзяньнің туы астында Донг Чжуоға қарсы жорыққа қатысты. Кейін Хуан Гай Жеке бөлімнің бастығы (別部司馬) қызметіне тағайындалды. 191 жылы Сун Цзянь қаза болғаннан кейін Хуан Гай Сун Цзяньнің үлкен ұлы Сун Цэ, ал кейіннен Сун Цэнің кіші інісі Сун Куанның қызметінде болды. Ол Сун Цэнің Цзяндун аймағын жаулау жорықтарына қатысты.

У-да бейбітшілік пен тұрақтылықты сақтау

Сунь Куань У аймағын басқарған кезде, бұл жерлер тынышсыз болды, себебі аймақтағы Шанюе тайпалары жиі округтерге шабуыл жасап, көп қиындықтар туғызды. Хуан Гай Шанюе тайпаларын бағындыруға жіберілді. Бірде Хуан Гай Сиченг округін басқаруға тағайындалды және жергілікті шенеуніктер заңға бағынбайтынын және оларды бақылаудың қиын екенін білді. Округ кеңсесіне кірген соң, ол екі шенеунікті көмекшілері етіп таңдап, кеңсе басқаруды тапсырды. Сондай-ақ, ол барлық қызметкерлерге ережелерді сақтап, өздерінің міндеттерін жақсы атқаруын бұйырды. Екі шенеунік Хуан Гайдан қорқып, жұмыстарын толыққанды атқарды. Бірақ уақыт өте келе, олар Хуан Гай жұмыстарын тексермейтінін түсініп, салғырсып, бұрынғы әдеттеріне қайта оралды. Хуан Гай бәрін білген. Ол жергілікті шенеуніктерді кешкі дастарханға шақырып, екі шенеуніктің жасаған қылмыстарын баршаның алдында жариялады. Шенеуніктер қорқып, өмірлерін сақтап қалуды жалбарына бастады, бірақ Хуан Гай оларды жазалап өлімге кесті. Бұл оқиға бүкіл округті дүр сілкіндірді. Кейін Хуан Гай Чунгу округінің (春穀縣; қазіргі Фанчан округінің солтүстік-батысы, Анхуэй) және Суньян округінің (尋陽縣; қазіргі Хуанмей округінің оңтүстік-батысы, Хубэй) префекті болып тағайындалды. Оның басқаруындағы тоғыз округте бейбітшілік пен тұрақтылық орнады. Хуан Гай кейін Даньян командирлігінің (丹楊郡; қазіргі Нанкин, Цзянсу) коменданты болып жоғарылатылды. Ол кедейлерге көмектесіп, Шанюе тайпаларының құрметіне ие болды.

Қызыл жарлар шайқасы

208-209 жылдардың қысында Хуан Гай Цао Цаоның әскеріне қарсы Қызыл жарлар шайқасында күресті. Ол сол шайқаста Сунь Куан әскерінің майдандық қолбасшысы Чжоу Юге бағынышты болды. Хуан Гай Чжоу Юге: «Дұшпан бізден көп. Біз ұзаққа шыдамаймыз деп қорықпаймын. Бірақ, Цао Цаоның кемелері тізбектеліп тұрғанын көрдім. Оларды өртеп жоюға болады», – деді. Хуан Гай шамамен он менчхонг пен дуцзянь (艦; соғыс кемесінің бір түрі) дайындап, оларды от жағуға қажетті заттармен толтырды. Сосын Цао Цаоға, өзінің жағына өткісі келетінін жазып хат жіберді. Цао Цао Хуан Гайдың елшісіне: «Бұл алдас болуы мүмкін деп қорқамын. Бірақ Хуан Гайдың сөзі рас болса, оған жақсы сыйлық беремін», – деді. Хуан Гай менчхонг пен дуцзяньдардың артынан жүретін зугэлерді (走舸; кіші кеме түрі) де дайындады. Оның шағын флоты Цао Цаоның базасына қарай бет алды. Оңтүстік-шығыстан күшті жел соғып тұрды. Хуан Гайдың флоты өзеннің ортасына жеткенде, кемелердің бәрі желкендерін көтерді. Хуан Гай шырақ ұстап, әскеріне «Біз берілеміз!» деп айқайлауға бұйрық берді. Цао Цаоның әскері лагерьден шығып, Хуан Гай оларға қосылатынын көрді. Хуан Гай жау базасынан 20 лидей жерде болғанда, кемелерді өртеп жіберуге бұйрық берді. Олар кішігірім қайықтарға отырып, қашып кетті. Желдің күшті болуына байланысты, өртенген кемелер Цао Цаоның соғыс кемелеріне қарай жылдам жүзіп, оларды да өртеп жіберді. Цао Цаоның кемелерінің бәрі өртеніп кетті, ал от құрлықтағы лагерьлеріне де тез тарады. Чжоу Ю Цао Цаоның базасына шабуыл жасауға бұйрық берді және үлкен жеңіске жетті. Цао Цао жеңілгеннен кейін қалған әскерімен бірге солтүстікке шегінді. Хуан Гай шайқаста адасқан жебеден жарақаттанып, өзенге құлап түсті. Чжоу Юдің әскері оны құтқарып алды, бірақ оны танымай, әжетхананың тақтасында қалдырды. Хан Данг өткенде, Хуан Гай оны шақырып алды. Хан Дан Хуан Гайдың даусын танып, оған жүгірді. Көздерінен жас ағызып, Хан Дан Хуан Гайдың жарасын емдеу үшін киімдерін шешуге көмектесті, соның арқасында Хуан Гай аман қалды.

Кейінгі мансабы және өлімі

Хуан Гай Әскери шеберлік үй-жайының генералы (武鋒中郎將) болып тағайындалды. Улинг қолбасшылығындағы (武陵郡; қазіргі Чандэ, Хунань маңы) тайпалық халық көтеріліс бастағанда, Хуан Гай Улинг әкімшісі болып тағайындалды және көтерілісті басу үшін жіберілді. Сол кезде қолбасшылықта бар болғаны 500 әскер болды, олар көтерілісшілерден сан жағынан кем түсті. Бірақ Хуан Гай қала қақпаларын ашуға бұйрық берді, және көтерілісшілер армиясының шамамен жартысы қалаға кірген кезде, ол оларға шабуыл жасады, жүздеген жауды өлтірді, ал қалғандары қашқан жол тапты. Хуан Гай кейіннен үш ай ішінде көтеріліс басшыларын жазалап, бас тартқан көтерілісшілерді кешіру арқылы көтерілісті толыққанды басуға қол жеткізді. Жазға қарай барлық тайпа басшылары Хуан Гайға бағынды. Улингте бейбітшілік орнады. Кейіннен Хуан Гай Иян ауданына қарақшылар шабуыл жасағанын естігенде, әскерін қарақшыларға қарсы күреске жетектеп, аймақтағы бейбітшілікті қайта орнатуға жетті. Хуан Гай одан кейін генерал-лейтенант (偏將軍) шеніне көтерілді. Ол Улинг қолбасшылығының әкімшісі қызметін атқарып жүргенде қайтыс болды.

Хуан Бинг

229 жылы Сунь Куан өзін император деп жариялап, Шығыс Ву мемлекетін құрғаннан кейін, Хуан Гайдың еңбегін ескере отырып, Хуан Гайдың ұлы Хуан Бинге (黃柄) Екінші маркиз (關內侯) атағын берді.

Бағалау

Хуан Гай қатал және салмақты сырт келбетімен сипатталған, сонымен қатар жақсы тәртіп сақшысы ретінде танымал болды. Ол шайқасқа барған сайын, оның бағыныштылары ең үлкен еңбектің иегері болу үшін күшпен жарысатын. Хуан Гай соттағы істерді қарағанда әділ және шешімді болғандығымен де белгілі болды, ол ешқашан жаңылыспады. Ол қайтыс болғаннан кейін Ву халқы оны жылы лебізбен еске алды, тіпті оның суреттерін жасап, оған табынушылық ете бастады.

Үш патшалықтың романсында

Хуан Гай – 14 ғасырдағы «Үш патшалықтың романсы» тарихи романындағы екінші дәрежелі кейіпкер. Ол негізінен Қызыл жартастар шайқасына алып келетін оқиғаларды қамтитын тарауларда кездеседі. Романдағы ең маңызды эпизод – Чжоу Юдің отты шабуыл жоспарын іске асыру үшін Цао Цаоның сенімін жеңіп алу мақсатында «өзін-өзі қиын жағдайға салу амалын» (苦肉計) ұсынған ойдан туған оқиға. Хуан Гай бір түні Чжоу Юмен құпия сөйлесіп, жоспарын ұсынады. Ертесі күні таңертең Чжоу Ю офицерлерді жинап, шайқас жоспарларын талқылайды, сол кезде Хуан Гай Чжоу Юге ашық түрде қарсы шығып, оны сөкпек болады. Чжоу Ю ашуланғандай болып, Хуан Гайды өлімге кесуге бұйырады, бірақ Ган Нин және басқалардың араласуымен Хуан Гайдың өмірі сақталды, оны қатты сауаттандырады. Содан кейін Хуан Гай Цао Цаоға хат жазып, Чжоу Юге наразы екендігіне байланысты оның жағына өтуге дайын екенін білдіреді. Чжоу Ю лагеріне Цао Цао жіберген тыңшылар Цай Чжун мен Цай Хэ Хуан Гайдың Чжоу Ю бұйрығымен, даудан кейін қамшыланғанын растайды. Кан Зе кейін Цао Цаоны Хуан Гайдың шынайы түрде бас тартқанына көндіруге көмектеседі, тіпті Цао бастапқыда амалды түсінгенмен де. Хуан Гай Цао Цаомен белгілі бір түні өзенді кешіп, оның лагеріне баруға келіседі. Сол түні Хуан Гай мүмкіндікті пайдаланып, отты шабуылды бастайды, осылайша Қызыл жартастар шайқасы басталады.

Танымал мәдениетте

Хуан Гай Koei компаниясының Dynasty Warriors және Warriors Orochi видео ойындары сериясында ойналатын кейіпкер ретінде көрінеді. Ол 2010 жылғы қытайлық "Үш патшалық" телесериалында Лю Куймен бейнеленген.