Кіріспе

Қытайлық генерал және саясаткер (178–220)

Лю Мэнь (178 – қаңтар немесе 220 ақпан), әдепті есімі Зимминг, Қытайдың Шығыс Хан әулетінің соңғы кезеңінде Сунь Куанның қол астында қызмет еткен қытай әскери генералы және саясаткері. Мансабының басында ол Сунь Куанның ағасы және ізбасары Сунь Цэнің туы астында бірнеше шайқаста соғысқан. Ол батылдығымен белгілі болғанымен, сауатсыздығы үшін "жалғыз жауынгер" деп есептелді. Кейін Сунь Куанның ынталандыруымен Лю Мэнь өзін жетілдіру үшін оқуға кірісіп, бірте-бірте білімді және қабілетті әскери басшыға айналды. 217 жылы ол Цзин провинциясындағы Сунь Куан әскерлерінің майдан командирі ретінде Лу Судан кейін қалды. Екі жыл өткен соң, мұқият жоспарланған әскери операцияда Лю Мэнь Лю Бейдің Оңтүстік Цзин провинциясындағы аумақтарына шабуыл жасап, Лю Бейдің генералы Гуан Юдан барлық жерді жылдам және жасырын түрде басып алды. Гуан Ю жеңілгеннен кейін тұтқындалып, жазаланды. Лю Мэнь жеңістен кейін өзінің ең жарқын сәтін басынан өткерді, бірақ наурыз айларынан кейін қайтыс болды, өйткені ол науқанға дейін ауыр сырқатқа шалдыққан еді.

Ерте өмір

Лю Мэн қазіргі Фунань округінің оңтүстік-шығысында орналасқан Рунан округінде (汝南郡) Фупо окруғының (富陂縣) түпкі тұрғыны болды. Лю Мэн жас кезінде отбасы Янцзы өзенінің оңтүстігіне көшіп кетті. Лю Мэн Сун Цэнің әскери офицері болған күйеуінің інісі Дэн Дангпен бірге тұрды. 14-15 жасында ол Дэн Дангпен бірге Шаньюе тайпаларына қарсы шайқасқа жасырын түрде еріп кетті. Дэн Данг жасөспірім күйеуінің шайқаста болғанын көріп, қатты таңырды, сондықтан Лю Мэнді сөкпек болды және тоқтатуға кеңес берді. Лю Мэн тыңдамады, сонда Дэн Данг Лю Мэннің анасына осы жайлы айтты. Анасы оны жазалауға ниеттенгенде, Лю Мэн былай деді: "Жақсылықсыз жандану қиын. Егер еңбекпен өзімізді дәлелдесек, байлық келеді. Жолбарысқа кірмесек, жолбарыс баласын қалай ұстаймыз?" Лю Мэннің анасы көңілі толмай, оған өз еркімен әрекет етуге рұқсат берді. Сол кезде бір шенеунік Лю Мэннің жас екендігіне бола оны қорлап, жиі мазақтап: "Ол не істей алады? Оның мінез-құлқы оны жолбарыстарға жем беруге ғана әкеледі" деді. Бір күні Лю Мэн ашуға беріліп, сол шенеунікті өлтірді. Алғашқыда Чжэн Чанға (鄭長) жасырынды, бірақ кейін Сун Цэнің полковнигі Юань Сюнға (袁雄) тапсырды. Юань Сюн Лю Мэннің өмірін сақтауды өтінді. Сун Цэ Лю Мэнмен әңгімелесіп, оның қабілетіне қатты таңырды, сондықтан оны кешіріп, жақын кеңесшісі етіп тағайындады. Бірнеше жылдан кейін Дэн Данг қайтыс болғаннан соң, Чжан Чжао Лю Мэнді Дэн Дангтың орнына ұсынды, соның нәтижесінде Лю Мэн Бөлек бөлімнің сардары (別部司馬) болып тағайындалды. 200 жылы Сун Цэ қаза тапқаннан кейін, оның кіші інісі Сунь Куан Цзяндун аймағындағы жерлерді басқаратын әскербасы болды. Сунь Куан әскерін қайта ұйымдастыруды жоспарлады, кішкентай бөлімдерді үлкен гарнизондарға біріктіруді көздеді. Лю Мэн бұл туралы естігенде, әскері үшін әсем әшекейленген қару-жарақ сатып алу үшін қаражат жинады. Сунь Куан Лю Мэннің бөлімін тексеруге келгенде, оған қатты әсер етіп, Лю Мэннің басшылығына көбірек сарбаздарды қосты, осылайша Лю Мэннің әскерін басқа бөлімге қосылудан сақтап қалды. Лю Мэн Сунь Куанның Даньян округін (丹楊郡; қазіргі Сюаньчэн, Анхуй) басып алуына қатысып, шайқаста көп еңбек етті. Ол Солтүстікке тыныштық әкелуші сардар (平北都尉) болып тағайындалды және Гуанде округінің басшысы (長) болып бекітілді.

Цзянся шайқасы

208 жылдың көктемінде Лю Мэн Сунь Куанның Цзянся округының (қазіргі шығыс Хубэй) әкімі Хуан Цзыға қарсы жорық ұйымдастырған кезде әскери-теңіз күштеріне басшы болып тағайындалды. Шайқас барысында Линг Тонг пен Донг Си Хуан Цзының екі ірі менгчонгын қиратты, ал Лю Мэннің жасағы Хуан Цзының флотын жеңді. Лю Мэн шайқас ортасында Хуан Цзының қолбасшысы Чэн Цзюді (陳就) өлтірді. Чэн Цзюдің қазасын естіген Хуан Цзы қашуға тырысты, бірақ Сунь Куанның әскері оны қолға түсірді. Шайқастан кейін Сунь Куан Лю Мэннің ең үлкен үлес қосқанын мойындады, себебі Чэн Цзюдің өлімі олардың жеңісін анықтады. Лю Мэнға «Далалық генерал» (橫野中郎將) шені берілді және 10 миллион монета сыйлық ретінде табысталды.

Қызыл жарлар науқаны

208 жылы қыста Лю Мэн Қызыл жарлар шайқасына қатысты, онда Сунь Куан мен Лю Бэйдің одақтас әскерлері солтүстік соғыс әміршісі Цао Цаоның күштерін Вулинде (烏林; қазіргі Хунху, Хубэй) жеңді. Цао Цао солтүстік Қытайға шегінді, өзінің генералы Цао Ренді Нань командериясын (南郡; қазіргі Цзинчжоу, Хубэй) қорғауға қалдырды. Чжоу Ю мен Чэн Пу бастаған Сунь Куанның әскерлері шабуылға көшті және Нань командериясында Цао Ренді қоршап алды. Осы шақта, И провинциясынан (қазіргі Сычуань мен Чунцинды қамтитын) әскери шенеунік Си Су (襲肅) өзінің әскерлерімен бірге Сунь Куан жағына көшті. Чжоу Ю Сунь Куанға Лю Мэнге Си Судың әскерін басқаруды ұсынды. Бірақ Лю Мэн Си Суды батыл адам деп мақтады және оның әскеріне басшылық етуден бас тартты. Ол Си Судың оларға қосылу үшін алыс жолдан келгенін ескерді. Сунь Куан Лю Мэнмен келісіп, Си Судың әскерін оған қайтарды. Нань командериясын қоршау кезінде Чжоу Ю Гань Нинге Илингті (夷陵; қазіргі Ичан, Хубэй) бақылауға алу үшін жасаққа бұйрық берді, бірақ Гань Нин Цао Реннің қол астындағылары басқарған жау әскерінің шабуылына ұшырады. Гань Нин Чжоу Ю лагеріне көмек сұрап хабаршы жібергенде, Сунь Куанның көптеген офицерлері өздерінде жеткілікті әскер жоқ екенін көріп, Гань Нинге көмектесуден бас тартты. Алайда Лю Мэн Гань Нинге көмектесуге талап етті. Ол Чжоу Ю мен Чэн Пуға: "Мен Гань Нинге көмектесу үшін сіздерге ілесіп барам, ал Линг Тунға осында қалуды ұсынамын. Біз Гань Нинге жасалған қоршауды міндетті түрде тоқтатуымыз керек, өйткені ол ұзақ уақытқа төтеп бере алмайды. Мен Линг Тун біздің қазіргі орнымызды кем дегенде он күн қорғай алатынына сенемін" деді. Лю Мэн Чжоу Юге 300 әскер жіберіп, жаудың шегіну жолын үлкен ағаштармен бөгеуді ұсынды. Көмекші күштер Илингке келгенде, жау әскерінің жартысынан астамын өлтіріп, қалғандарын түнде шегінуге мәжбүр етті. Бірақ жау үлкен ағаштарға келіп, оларды аттап өте алмады, сондықтан олар түсіп, жаяу жүріп өтуге мәжбүр болды. Сунь Куанның қуғыншыл әскерлері блокадаға жетіп, жаудың қалдырып кеткен 300-ге жуық жылқысын тартып алды және оларды қайықтармен лагеріне қайтарып әкелді. Чжоу Ю әскерінің рухы көтерілді, сондықтан олар Янцзы өзенінен өтіп, жаудың базасының жанында гарнизон құрды, содан кейін Цао Реннің әскерімен шайқасты. Цао Рен шайқаста жеңіліп, әскерлеріне орнын тастап, шегінуге бұйрық берді. Сунь Куанның әскерлері Нань командериясын басып алып, орталық Цзин провинциясын (қазіргі Хубэй мен Хунаньды қамтиды) бақылауға алды. Лю Мэн оралғаннан кейін генерал-лейтенант (偏將軍) етіп тағайындалды және Сюньян округінің (尋陽縣; қазіргі Хуанмэй округінің оңтүстік-батысы, Хубэй) префекті (令) болып тағайындалды.

Ғылыми еңбектері

Цзян Бяо Цзюань (江表傳) жазғандай, Сунь Куан бірде Лю Мэнға және Цзян Циньге: "Екеуің де қазір қолбасшысыңдар, сондықтан білімдеріңді арттыру керек" деді. Лю Мэн: "Әскерде көп жұмыс бар, сондықтан оқуға уақытым жетер деп қорықпаймын", - деп жауап берді. Сунь Куан сонда: "Мен сендерден конфуцийлік білім алып, мемлекеттік қызметкер болуларыңды талап етпеймін. Мен сендердің тарихты оқып, түсінуге біраз уақыт бөлсеңдер екен деп ойлаймын. Сендердің де мен сияқты көп мәселең бар ма? Мен жас кезімде "Шицзин" (Поэзия кітабы), "Шуцзин" (Документтер кітабы), "Лицзи" (Ритуалдар кітабы), "Цзо Чжуань" және "Гуо Юй" кітаптарын оқыдым, бірақ "Ицзин" кітабын оқымадым. Ағамнан билікке келгеннен бері "Үш тарихты" – "Шицзи" (Ұлы тарихшының жазбалары), "Ханьшу" (Хань кітабы) және "Дун Гуань Хань Цзи" (Шығыс Хань династиясының жазбалары) – және көптеген әскери кітаптарды оқып, білімімді кеңейттім. Сендердің санаң ашық, тез үйренесіңдер, демек, оқуға үйренуіңе сенімдімін. Шындығында оқығың келмей ме? Сунь Цзының "Соғыс өнері", "Алты құпия ілім", "Цзо Чжуань", "Гуо Юй" және "Үш тарих" кітаптарынан бастаған абзал. Конфуций бірде: "Егер тамақтан да, ұйықтан да бас тартып, бір нәрсе туралы ойланып жүрсең де пайдасы жоқ, онда неге үйренбесің?" деген. Гуан-У императоры әскери істермен шұғыл болғанда да оқуға уақыт таба білді. Мэн Дэ өзінің қартайғанын мойындайды, бірақ білім алудан ешқашан қол үзбейді. Неге өздеріңді жігерлендірмейсіңдер?" - деді. Лю Мэн Сунь Куанның сөздерінен күш алып, жанынан табылып оқып, білімін арттыра бастады. Соңында ол конфуцийшіл ғалымдардан да көп кітап оқыды.

Лу Сумен кездесу

210 жылы Лу Су Цжоу Юдан (осы жылдың басында аурудан қайтыс болған) кейін Сунь Кван әскерлерінің майдан шебінің қолбасшысы болғаннан кейін, ол Лу Мэннің гарнизонынан өтіп, Лукоуға (陸口; қазіргі Чиби, Хубэй қаласының маңындағы Лушуй көлінде) барды. Лу Су Лу Мэнге әрқашан үлкен сыйсыздықпен қараған, бірақ біреу оған: "Генерал Людің атақ-даңқы күннен күнге артып келеді. Оны бұрынғыдай қарастырмауыңыз керек. Қосымша, оны қонаққа барып көріңіз" деді. Сонда Лу Су Лу Мэннің лагеріне бет бұрды. Бірнеше келісімнен кейін Лу Мэн Лу Сутан: "Сіз маңызды тағайындама алдыңыз және Гуан Юға жақын жерге орналасасыз. Күтпеген жағдайларға қарсы жоспарыңыз бар ма?" деп сұрады. Лу Су беймәз ретпен: "Уақыт келгенде жағдайға бейімделемін" деді. Сонда Лу Мэн: "Шығыс пен батыс енді бір отбасы болғанымен, Гуан Ю – аю мен жолбарыстың күшіне ие адам. Неге алдын ала дайындық жасамайсыз?" деді. Лу Мэн Лу Суға Гуан Юмен қалай күресуге болатынын түсіндіретін бес стратегия ұсынды. Лу Су орнынан тұрып, Лу Мэнге жақындап, иығына қолын қойып: "Лю Цзимин, осы жерге келгенше сенде мұндай ой-пікір бар екенін білмеппін" деді. Ол сондай-ақ Лу Мэннің анасына барып, Лу Мэнмен дос болып қалды.

Цзян Бяо Цзюань шоты

Цзян Бяо Чжуань Лу Су мен Лю Мэн арасындағы кездесу туралы біршама өзгеше жазба қалдырды. Лу Су Лю Мэннің иығына қолын қойып: "Сен бұрын қарапайым жауынгер едің деп естідім. Бірақ енді ғылыммен айналысып, Вудың бұрынғы Мэн емессің" деді. Лю Мэн: "Ғалымдар үш күн жол ажырасса, кейін кездескенде бір-бірін жаңаша көреді. Енді сен Гонцзиньнің орнын басып, қиын міндеттерге беленесің, сонымен қатар Гуан Юмен көрші боласың. Гуан Ю білімге құмар, "Цзо Чжуаньды" жақсы біледі. Оның дауысы күшті, өзіне сенімді, айналасында батырлық сәуле бар. Бірақ ол мақтаншы, өзін жоғары бағалайды. Енді сен оның қарсыласы болғандықтан, оған қарсы шаралар ойластыру қажет" деді. Одан соң Гуан Юға қарсы тұрудың үш жолын ұсынды. Лу Су Лю Мэнге құрмет көрсеткендіктен, бұл стратегияларды өзінде сақтап, ешкімге жарияламады. Осы әңгімеден "Вудың А Мэнi" және "көзді сүртіп қарау" деген қытай мақалдары пайда болды. Біріншісі білімсіз адамның талмай оқу арқылы жетістікке жеткенін, ал екіншісі – адамды жаңаша қабылдауды, әсіресе оның үлкен өркендеуінен кейін білдіреді.

Ван және Русу аймақтарындағы шайқастар

Цао Цао Си Цзиді (謝奇) Цичунь округінің ауыл шаруашылығы жөніндегі офицері (典農) етіп тағайындады және оған Сунь Кванның иеліктерінің шекарасын мазалау үшін Ван округінде (皖縣; қазіргі Цианшань округі, Анхуй) орналасуға бұйырды. Лю Мэн Ши Цзиді бағынуға көндіруге тырысты, бірақ сәтті болмады, сондықтан ол Ши Цзиге шабуыл жасады. Ши Цзи шайқаста жеңіліп, шегінді. Оның қол астындағылары Сунь Цзяй (孫子才) және Сонг Хао (宋豪) бірнеше бейбіт тұрғындарды алып келіп, Лю Мэнге бағынды. 213 жылы Лю Мэн Сунь Кванмен бірге Рюсюға (濡須; қазіргі Увэй округінің солтүстігінде, Анхуй) Цао Цаоның шабуылдарына қарсы тұру үшін барды. Сунь Кван Рюсюда кемежай салуды жоспарлады, бірақ оның қол астындағылары: «Біз өзеннің арғы жағына түсіп, жауға шабуыл жасап, сосын кемелерге қайтайық. Кемежай не үшін керек?» деді. Алайда Лю Мэн кемежай салу идеясын қолдады және: «Жауынгерлік жағдайлар алдын ала болжауға келмейді, біз әрқашан жеңіске жете бермейміз. Егер біз жеңіліп, жау бізді қоршап алса, өзен жағасына шегінуге уақыт таба алмасақ, кемелерге қалай мінеміз?» деді. Сунь Кван Лю Мэнмен келісіп, кемеге отыру мен түсуді жеңілдету үшін кемежай салдырды. Осылайша Сунь Кванның әскері Цао Цаоның күштеріне қарсы өз позицияларын қорғады, ал Цао Цао жауды жеңуге бірнеше рет тырысқаннан кейін шегінді.

Луцзян шайқасы

214 жылы Цао Цао Русудан қайтқаннан кейін, ол Чжу Гуанды Луцзян әмірлігінің (廬江郡; қазіргі Луцзян округі, Анхуэй) әкімшісі (太守) етіп тағайындады және оған Ван округіне (皖縣; қазіргі Цианшань округі, Анхуэй) орналасуға бұйрық берді. Чжу Гуан бұл аймақты егіс шаруашылығы үшін дамытып, Поянг округінің қарақшыларына Сунь Куанның территориясында дүрлік тудыру үшін пара берді. Лю Мэн Сунь Куанға ескертіп: "Ван округінің жері өте құнарлы, сондықтан жаулардың саны мол өнімнен кейін артады. Бірнеше жылдың ішінде Цао Цаоның әскери күші күрт өседі, демек, оларды ерте жою керек" деді. Сунь Куан Лю Мэннің кеңесіне құлақ асып, Луцзян әмірлігіне шабуыл жасауға бастама көтерді. Бұл кезде Сунь Куан барлық офицерлерін шақырып, олардың пікірін сұрады. Офицерлер топырақ үйіп, кішкентай төбелер жасап, жабдықтарын толықтыруды ұсынды. Бірақ Лю Мэн келіспеді: "Дөңестерді салуға және жабдықтарды толықтыруға бірнеше күн кетеді. Сол уақытқа дейін жау қорғанысын нығайтып, күштер келген болар, оларды жеңу мүмкін емес. Жаңбыр суы ағып келді, егер бірнеше күн күтіп тұрсақ, су деңгейі төмендейді. Содан кейін кемелермен кері шегіну қиынға соғады және қауіп туындайды. Қазіргі уақытта бекіністің қорғанысы әлсіз екенін байқадым. Әскеріміздің рухы жоғары болғанда, барлық бағыттан шабуыл жасасақ, жеңіске жетеміз. Содан кейін су жолымен шегінуге болады. Міне, толық жеңіске жетудің жолы". Сунь Куан Лю Мэннің ұсынысын қабылдады. Лю Мэн Гань Нинге Ван округіне шабуыл жасауды тапсырды, ал ол элиталық әскерлермен соңынан ерді. Таңертең шабуыл жасағанда, Лю Мэн жауынгерлердің рухын көтеру үшін соғыс барабанын қақты. Түске дейін бекіністі басып алды. Сол кезде Цао Цаоның генералы Чжан Ляо Чжу Гуанға көмек үшін Хефэйден күш-қуат әкеліп бара жатқан еді. Ол Цзяшиге (夾石) жеткенде, Ван округінің жаудың қолына түскенін естіп, әскерін кері қайтарды. Сунь Куан Лю Мэннің батылдығын мақтап, оны Луцзян әмірлігінің әкімшісі етіп тағайындады. Лю Мэн өзінің туньтянь жүйесі үшін Суньян округінен (尋陽縣; қазіргі Хуанмей округінің оңтүстік-батысы, Хубэй) 600 үй шаруашылығын алды және оның бағыныштылығына тағы 30 адам қосылды. Лю Мэн Суньян округіне оралғанда, Лулинг әмірлігінде (廬陵郡; қазіргі Джианьның оңтүстік-батысы, Цзянси) қарақшылар дүрлік тудырып жатқанын және Сунь Куанның көптеген офицерлері қарақшыларды жеңуде сәтсіз болғанын естіді. Сунь Куан: "Жүздеген жыртқыштар бір қарлығашаға тең емес", - деді. Содан кейін ол Лю Мэнге қарақшыларға шабуыл жасауға бұйрық берді. Лю Мэн жеңіске жетіп, қарақшылардың басшыларын өлтірді, бірақ қалғандарын босатып, олардың қарапайым азаматтық өмірге оралуына рұхсат берді.

Суньлиу аумақтық дау

212 жылы Сунь Куаньның одақтасы Лю Бэй И провинциясын (қазіргі Сычуань мен Чунцинді қамтиды) басқаруды губернаторы Лю Чжаннан тартып алу үшін жорыққа шықты. Ол Гуан Юды өзінің оңтүстік аймағындағы жерлерін қорғауға қалдырды. 214 жылы Лю Бэй И провинциясын толық басып алғаннан кейін, Сунь Куань 210 жылы бұрынғы келісім бойынша Цзин провинциясындағы аумақтарды Лю Бэйге «ұсынып» бергенін еске алды, сондықтан ол аумақтарды қайтарып алғысы келді, өйткені Лю Бэйдің И провинциясында жаңа бекінісі болды. Лю Бэй бас тартқанда Сунь Куань Лю Мэнге үш округті – Чанша (長沙), Линлин (零陵; қазіргі Хунань провинциясының Юнчжоу аймағында) және Гуйян (桂陽; қазіргі Хунань провинциясының Чэньчжоу аймағында) басып алуға әскерді бастап баруға бұйырды. Лю Мэн үш округтің әкімдеріне хат жазып, Сунь Куаньға бағынуды сұрады. Олардың барлығы келісті, тек Линлин округінің әкімі Хао Пу (郝普) ғана келіспеді. Лю Бэй Лю Мэннің ілгері жылжуы туралы естіп, Цзин провинциясына оралды және Гонъань округінде әскер орналастырды, сондай-ақ Гуан Юға үш округті қайтарып алуға әскер басқаруды тапсырды. Осы кезде Сунь Куань Лукоуда (陸口; қазіргі Хубэй провинциясының Чиби қаласының жанындағы Лусуй көлінде) болды және Гуан Юды тоқтату үшін 10 000 әскерді Иянға бастап Лу Суды жіберді. Сунь Куань сондай-ақ Лю Мэнге шұғыл бұйрық жіберіп, оған Линлинден бас тартуды және Лу Суға көмектесу үшін әскерін Иянға баруды бұйырды. Лю Мэн Чаншаны басып алғаннан кейін, ол Линь округіне (縣; қазіргі Хунань провинциясының Хеньяң қаласының шығысында) жол тартты және Хао Пудың ескі досы Дэн Сюаньцзимен (鄧玄之) кездесті. Ол Хао Пуды ұстап беру үшін Дэн Сюаньцзиді пайдаланғысы келді. Сол түні Лю Мэн барлық офицерлерін шақырып, оларға ертеңгі күні таңертең Линлинге қалай шабуыл жасау керектігін түсіндірді, бірақ оларға Сунь Куаньдың Линлинден бас тартуға және Иянға көшуге бұйрық бергенін айтпады. Ол Дэн Сюаньцзиге Лю Бэйдің Ханчжун қаласында Цао Цаоның генералы Сяо Юаньмен қоршауда қалғанын және Гуан Юдың Нань округінде шайқаста болғанын айтты. Содан кейін ол Дэн Сюаньцзиден Хао Пуды Линлинден бас тартуға көндіруге көмектесуін сұрады. Дэн Сюаньцзи кейін Хао Пумен кездесіп, Лю Мэннің хабарын жеткізді. Хао Пу оқшауланғанын естігенде қорқып, берілуге келісті және Дэн Сюаньцзиден оны Лю Мэнге алып баруын өтінді. Лю Мэн Хао Пумен кездескенде, шындықты айтып, қол шапалақтады және күлді. Хао Пу Лю Бэй мен Гуан Юдың Линлинді нығайтуға толыққанды мүмкіндігі болғанын білгенде, өкінішпен толды, бірақ енді кеш болды. Лю Мэн Сунь Хені (孫河) үш округті күзету үшін қалдырып, Сунь Куань бұйрығына сәйкес Иянға бет алды. Сунь Куань мен Лю Бэй арасындағы аумақтық дау екі жақ та Цзин провинциясын Сян өзені бойындағы өздерінің иеліктері арасында бөлісуге келіскен кезде шешілді. Сунь Куань Хао Пуды босатып, Линлин округін Лю Бэйге қайтарды. Лю Мэнге Шуньян (尋陽) және Янксин (陽新) округтері жеке меншігі ретінде берілді.

Сяояо Форд және Руксу шайқастары

214 жылы Цзинь провинциясынан оралғаннан кейін Лю Мэн Сунь Куанмен бірге Хефэйді басып алу жорығына қатысты, оны Цао Цаоның генералы Чжан Ляо қорғады. 215 жылы Сунь Куанның әскерлері Хефэй қабырғаларын бұза алмады және бұрынғы шайқастарда ауыр шығынға ұшырады. Әскерінде оба тарағандықтан, Сунь Куан шегінуге шешім қабылдады. Шегініп бара жатқанда Сунь Куан Чжан Ляоның күшті қарсы шабуылына тап болды, бірақ Лю Мэн бастаған офицерлерінің батырлығы арқасында қоршаудан шығып, қауіпсіз жерге жетті. Олар өздерінің билеушісін кез келген құнмен қорғау үшін өмірімен күресті. Кейін, 217 жылы Цао Цао жеке басы өте үлкен әскерді басқарып, Сунь Куанның Рюсудағы (濡須; қазіргі Уувей ауданы, Анхуэй) гарнизонына шабуыл жасады. Сунь Куан әскерін жауға қарсы тұруға жетекшілік етті және Лю Мэнді әскерге басшы етіп тағайындады. Лю Мэн 213 жылы салынған кемежайға келді және жау жақындағанда оларға жебе ату үшін мыңдаған садақшыларды орналастырды. Ол сондай-ақ, жау бекініп үлкермес бұрын Цао Цаоның алғы шептегі әскерлерінің лагеріне шабуыл жасап, лагерьті жойды. Цао Цао Сунь Куанды жеңе алмайтынын түсініп, соңынан шегінді. Лю Мэн «Тайгердің күш-қуатының генералы» (虎威將軍) атағына ие болды және «Армияның сол жақ қорғаушысы» (左護軍) қызметіне тағайындалды.

Лю Суның мұрагері

217 жылы Лу Су қайтыс болғаннан кейін Лю Мэн оның бұрынғы әскерлеріне басшылық етті, олардың саны 10 мыңнан асып, батысқа қарай Лукоу гарнизонына (陸口; қазіргі Чиби, Хубэй маңындағы Лусхуэй көлі) көшті. Лю Мэн сондай-ақ Ханчан округінің (漢昌郡; қазіргі Пинцзян округінің оңтүстік-шығысында, Хунань) әкімшісі (太守) болып тағайындалды және Сяцзюнь (下雋), Люян (劉陽), Ханчан және Чжоулин (州陵) округтерін жеке иелігі ретінде алды. Ол Сунь Лю шекарасына жақын орналасқан, ал екінші жағында Лю Бейдің генералы Гуан Ю күзетіп тұрды. Лю Мэн Гуан Юдің әскери шеберлігін және Цзин провинциясындағы Сунь Куанның жерлерін басып алу ниетін білді. Ол сондай-ақ Гуан Юдің Янцзы өзенінің жоғары ағысында стратегиялық жағдайда екенін де білді. Сунь Куан мен Лю Бей арасындағы уақытша тыныштық ұзаққа соқпайтынын ол түсінді. Бұрын Лу Су Сунь Куан мен Лю Бейдің Сао Саоға қарсы одақтарын нығайту үшін достық қарым-қатынасты сақтауды ұсынған еді. Лю Мэн Сунь Куанға құпия хат жазды: «Сіз Сунь Цзяоға Нань округін күзетуді, Пан Чжанға Байджиченгте орналасуды, ал Цзян Цинге 10 мың теңізшімен өзен бойымен жүзіп, кез келген жау позициясына шабуыл жасауды бұйырыңыз. Мен жеке басым Сианьян майданына жетекшілік етемін. Осылайша біз Сао Сао туралы уайымдамаймыз, сондай-ақ Гуан Юға да сенім арта алмаймыз. Гуан Ю мен оның билеушісіне сенуге болмайды, сондықтан оларға тым адал болмаңыз. Қазір Гуан Ю шығысқа жылжуының себебі, сіздің салмақты шешіміңіздің арқасында менің бар екенімде. Біз оған күшіміз толық болғанда шабуыл жасауымыз керек, өйткені кейін бұл қиынға соғады». Сунь Куан Лю Мэнмен келісіп, оның ұсынысын қабылдауға ниеттенді. Кейін ол Лю Мэннің кеңесін сұрап, Сю провинциясындағы Цао Цаоға шабуыл жасауды жоспарлады, ал Лю Мэн оған былай деп жауап берді: «Цао Цао қазір Хэбэйде алыс жерде. Ол Юань әулетін жақында ғана жеңіп, солтүстік Қытайдағы Юй және Цзи провинцияларын бейбіттендірумен айналысып жатыр, сондықтан ол шығысқа көңіл бөлмейді. Сю провинциясын қорғап тұрған әскерлер алаңдатарлық емес, оларды оңай жеңуге болады. Алайда, бұл жер құрлыққа өте қолайлы және атты әскерді орналастыруға ыңғайлы. Сіз қазір Сю провинциясын басып алсаңыз да, Цао Цао оны міндетті түрде қайтарып алады. Содан кейін бізде 70-80 мың сарбаз болса да, уайымдауға тура келеді. Неге Гуан Юға шабуыл жасамаймыз? Егер біз жеңіске жетсек, Янцзы өзені бізге тиесілі болады және біздің күшіміз артады». Сунь Куан Лю Мэннің кеңесін дұрыс деп тапты және оған құлақ қойды. Лю Мэн Лукоуда болғанда көршілерімен жомарт қарым-қатынас жасады және Гуан Юмен достық байланыс орнатты.

Цзин провинциясына шабуыл

219 жылы Гуан Ю әскерді бастап, Цао Цаоның Фанченгтегі (樊城; қазіргі Фанченг ауданы, Сянян, Хубэй) бекінісіне шабуыл жасады, оны Цао Рен қорғады. Ол өзінің қол астындағылары Ши Рен мен Ми Фангты Гонъань округі мен Оңтүстік әскерлік округін (南郡; қазіргі Цзиньчжоу, Хубэй) қорғауға қалдырды. Бұл туралы естіген Лю Мэн Сунь Куанға былай деп жазды: "Гуан Ю Фанченге шабуыл жасағанда, ол көптеген қосалқы күштерді қалдырды, себебі мен оның жоқтығында осы аймақтарды басып аламын деп қорқады. Мен жиі ауырып қаламын, сондықтан емделу үшін Цзяньеге қайтуды сұраймын. Гуан Ю менің Цзинь провинциясынан кетіп қалғанымды білгенде, әскерін кері қайтарып, Сянянға қарай жылжиды. Егер осылай болса, біздің әскерлеріміз өзен бойымен күні-түні жүзіп, нашар қорғалған аймақтарға шабуыл жасайды. Осылайша біз Оңтүстік әскерлік округін басып алып, Гуан Юны тұтқындай аламыз". Сунь Куан Лю Мэннің жоспарына келісіп, оның Цзяньеге емделу үшін оралу өтінішін ашық түрде мақұлдады. Гуан Ю бұл айла-шарғыға түсіп, әскерін кері қайтарып, Фанченге қарай жылжиды. Цао Цао Фанченгтегі шабуыл туралы естігенде, Ю Цзиньді Цао Ренге көмекке жіберді, бірақ Ю Цзинь шайқаста жеңіліп, Гуан Юға тұтқын болды. Гуан Ю жеңіске жеткеннен кейін әскерінің саны көбейді, сондықтан азық-түлік жетіспеді. Ол өз адамдарын Сунь Куанның Сян өзені бойындағы астық қоймаларының бірінен астық тартып алуға жіберді. Сунь Куан бұл туралы естігенде, Лю Мэнді Цзинь провинциясына басып кіруге жіберді. Лю Мэн Суньян округіне (尋陽縣; қазіргі Хуанмей округінің оңтүстік-батысы, Хубэй) келді, онда ол өзінің таңдаулы сарбаздарына саудагерлер кейпінде Нан әскерлік округіне жүзуді бұйырды. Жолда олар Гуан Ю орнатқан өзен бойындағы күзет мұнараларын басып алды, осылайша қорғаушылардың олардың жақындасуын білмеуін қамтамасыз етті. Гуан Ю мүлдем хабарсыз болды. Гонъань округін қорғап тұрған Ши Рен, Сунь Куанның өкілі Ю Фан оны көндіргеннен кейін Лю Мэнге берілді. Алдында Гуан Ю Ми Фангты абайсызда өрт салғаннан кейін зардап шеккен қару-жарақ үшін жазалаған болатын. Ми Фанг Гуан Юдан әлі де қорқып жүрді. Лю Мэн Ми Фангқа түсіністікпен қарап, оны да берілуге көндірді. Оңтүстік әскерлік округіне кіргеннен кейін Лю Мэн азаматтарға жақсы қарым-қатынас жасады, олардың арасында Гуан Ю әскерлерінің отбасы мүшелері де болды. Ол өз әскерлеріне халыққа зиян келтірмеуге қатаң бұйрық берді. Бірде Лю Мэн өзінің ескі танысы болса да, азаматтық үйден ұрлық жасағаны үшін әскерінің біреуін өлімге кесті. Одан кейін ол жылады. Бұл оқиға Лю Мэннің әскерлеріне үлкен әсер етті және олар оның бұйрықтарына бағынуға батыл болды. Лю Мэн қарттар мен кедейлерге азық-түлік, киім-кешек, ал ауруларға дәрі-дәрмек беріп, халықтың жүрегін жеңіп алды. Ол сондай-ақ әміршілік кеңсесіндегі қазынаны Сунь Куан келгенше жабуды бұйырды. Гуан Ю Оңтүстік әскерлік округіне қайтып келе жатқанда, Лю Мэннің Цзинь провинциясындағы оның аймақтарын басып алғанын естіді. Ол Лю Мэнге елшілерді жіберді, ол оларды қала бойынша серуендетті. Гуан Юға келген елшілер өз отбасыларының аман-есен екенін хабарлады. Гуан Ю әскерлері Лю Мэннің олардың отбасыларына бұрынғыдан да жақсы қарағанын естігеннен кейін, шайқасқа деген құлшынысын жоғалтты. Гуан Ю жеңілгенін және оқшауланғанын білген соң, Майченгке (麥城; қазіргі Майченг ауылы, Лянхэ қаласы, Даньян, Хубэй) қайтты. Олар батыстағы Чжан ауданына (鄉) жеткенде, Гуан Юдің әскері дезертир болып, Сунь Куан күштеріне берілді. Сунь Куан Гуан Юдың кері шегіну жолын кесу үшін Чжу Ран мен Пан Чжанды жіберді. Гуан Ю мен оның ұлы Гуан Пинг Сунь Куан әскерлерінің қолынан тұтқынға түсіп, кейіннен өлім жазасына кесілді. Лю Бэй Цзинь провинциясындағы барлық аймақтарын Сунь Куанға жоғалтты.

Өлім

Цзин провинциясын бағындырудағы ерліктері үшін Лю Мэн Нань округінің әкімі (太守) болып тағайындалды. Оған қоса, ол Чанлинг маркизі (孱陵侯) атағы берілді және 100 миллион монета мен 500 джин алтын сыйланды. Бұрын Сунь Куан Гуньань округінде жеңіс құрметіне той берді, бірақ Лю Мэн ауруға шалдыққандықтан қатыса алмады. Сунь Куан күліп: «Зимьин, Гуан Юйді қолға түсіргенің үшін лайықты. Жеңіске жеттің, бірақ әлі сыйлық алмадың, енді қалай кетесің?» деді. Ол сарбаздарға музыка ойнатуға бұйрық берді және Лю Мэн үшін жеке бағыныштыларын және рәсімге қажетті жабдықтарды таңдады. Рәсім аяқталған соң, Лю Мэн аттанғанда барлық сарбаздар жол бойы тізіліп тұрды, музыка әуеге көтерілді. Бұл Лю Мэннің өміріндегі ең жарқын сәт болды. Лю Мэн монеталар мен алтынды қабылдаудан бас тартты, бірақ Сунь Куан оны қабылдауға талап етті. Маркиздікке тағайындалғанға дейін ол қайтадан ауырып қалды. Сунь Куан сол кезде Гуньань округінде болғандықтан, Лю Мэнды жеке резиденциясына шақырып әкелді. Сондай-ақ, Лю Мэнды емдеген әркімге 1000 джин алтын сыйлық беруді ұсынды. Лю Мэннің денсаулығы нашарлаған сайын Сунь Куан алаңдады. Оны көруге ниеттенді, бірақ қимылдау қиындық тудырды, сондықтан Лю Мэнның бөлмесіне қарау үшін қабырғада тесік жасады. Лю Мэн тамақтанғанын көргенде қуанды, бірақ тамақтанбағанын көргенде түнде ұйықтамады. Лю Мэннің жағдайы біршама жақсарғанда, ол қатты қуанды және өзінің поддандыларына Лю Мэнға барып, денсаулығын тілеуді бұйырды. Ол тіпті даостық дін қызметкерлерін шақырып, Лю Мэнның өмірін ұзарту үшін рәсімдер өткізді. Сунь Куанның барлық күш-жігеріне қарамастан, Лю Мэн 42 жасында (Шығыс Азия есебі бойынша) Гуньань округінде қайтыс болды. Сунь Куан Лю Мэнның өліміне қатты қайғырды. Лю Мэн қайтыс болмас бұрын, отбасына барлық құнды мүліктерін, соның ішінде Сунь Куанның сыйлықтарын сақтауды және өлімінен кейін оларды билеушісіне қайтаруды тапсырды. Ол қарапайым жерлеу рәсімін өткізуді де өтінді. Сунь Куан Лю Мэнның өлім алдында осындай шешім қабылдағанын білгенде, одан да қатты күйзелді.

Отбасы

Лю Мэннің маркиздік атағын оның ұлы Лю Ба (呂霸) мұралады. Лю Баға 50 цин жер және 300 үй шаруашылығы әкесінің қабіріне қарау үшін берілді. Лю Ба қайтыс болғаннан кейін, оның үлкен ағасы Лю Конг (呂琮) оның орнына өтті және маркиздік атақты мұралады. Лю Конг өз кезегінде, қайтыс болғаннан кейін маркиздік атақты кіші інісі Лю Муға (呂睦) берді.

Цай Имен болған оқиға

Жас кезінде Лю Мэн оқу мен жазуда шебер болмаған. Бұйрық бергенде, ол қол астындағыларына ауызша түсіндіруі немесе жазуға біреудің көмегін сұрауы тиіс еді. Цзянся әкімшілігінің басшысы Цай И (遺) осы себепті оны сыйламайтын. Бірақ Лю Мэн Цай И оған құрметсіздік көрсеткені үшін ешқашан ашуланбады. Ючжан әкімшілігінің басшысы Гу Шао (顧) қайтыс болғанда, Лю Мэн Цай Иді Гу Шаоның орнына тағайындау үшін Сунь Куанға ұсынды. Сунь Куан күліп: "Сен Цы Сиге еліктегің келе ме?" - деп сұрады. Ол Лю Мэннің кеңесін қабылдады.

Гань-нинге төзімділік

Лю Мэн Сунь Куанның қол астындағы генерал Ган Ниннің зорлық-зомбылыққа және кісі өлтіруге бейімділігіне наразы болды. Бірде Лю Мэн Ган Нинге соншалық ашуланыпты ki, оны өлтіргісі келген. Ган Нин де бірнеше рет Сунь Куанның бұйрығына бағынбағандықтан оны ашуландырды. Бұл туралы естіген Лю Мэн Сунь Куанға: "Империя әлі толыққанды бейбіттенбеді. Ган Нин сияқты батыр генералдарды табу қиын. Оған шыдамдылық таныту керек" деді. Сунь Куан Лю Мэннің кеңесін тыңдап, Ган Нинге жомарттықпен қарады. Ал Ган Нин өлгенше Сунь Куанға адал қызмет етті.