Кіріспе

Шу мен Ву арасындағы шайқас (221–222)

Сяотин шайқасы (猇亭之戰), сондай-ақ Йилинг шайқасы және Йилинг пен Сяотин шайқасы деп те аталады. Бұл шайқас Қытайдың Үш Патшалық дәуірінің басында, 221 және 222 жылдар аралығында Шу мемлекеті мен Ву мемлекеті арасында болды. Шайқастың маңыздылығы Вудың бастапқы жеңілістерді қорғанысқа ауыстырып, содан кейін Шуға шешуші жеңіс алып келгенінде болды. Ву жеңісі Шудың шабуылын тоқтатты және Шудың негізін қалаушы императоры Лю Бэйдің қайтысына себеп болды.

Өмірбаян

219 жылдың соңында Сунь Куанның қол астындағы генерал Лю Мэн әскерін бастап, Лю Бейдің оңтүстік Цзинь провинциясындағы жерлерін басып алды. Лю Бейдің Цзинь провинциясын қорғауға жауапты генералы Гуан Ю, Фанчэн шайқасында болды және Фанчэнден жеңіспен оралғаннан кейін ғана шабуыл туралы білді. Ол Маиченгте (麥城; Даньян, Хубэй) Сунь Куанның әскерлерімен қоршалды, қоршаудан шығуға тырысқанда тұтқындалды және ақырында Сунь Куанның әскерлері Линжуда (臨沮; қазіргі Наньцзян ауданы, Хубэй) өлім жазасын орындады. 220 жылы 25 қарашада Шығыс Хань әулетінің номиналды монархы, император Сянь, Цао Пидің пайдасына тақтан бас тарды және Шығыс Хань әулетінің соңына нүкте қойды. 11 желтоқсанда Цао Пи Шығыс Хань әулетінің орнын басатын Вэй мемлекетін құрып, оның бірінші императоры атанды. 221 жылы 10 мамырда Лю Бей өзін император деп жариялап, Цао Пидің Хань тағына талап етуіне қарсы тұру үшін тарихта Шу деп белгілі болған жаңа мемлекет құрды. Осы уақытта Сунь Куан өзінің жерлерінің астанасын Гонъань ауданынан Е ауданына көшірді және оған "Вучан" (武昌) деп ат қойды. 221 жылы 23 қыркүйекте Сунь Куан Цао Пиге адалдыққа ант беріп, Вэй мемлекетінің вассалы болды; оның орнына Цао Пи Сунь Куанға "У патшасы" (吳王) титулын берді.

Кіріспе

Лю Бей Гуан Ю үшін кек алып, Цзинь провинциясын қайтарып алуды қалағандықтан, Сунь Куанға қарсы соғысқа дайындық жасады. Лю Бейдің сенімді серігі Жао Юн оны Сунь Куанмен соғысқа бармауға көндіруге тырысты, бірақ Лю Бей оған құлақ қоймады. Кейін Лю Бей Сунь Куанға жорық бастағанда, Жао Юнды өзімен бірге алып кетпеді, оның орнына Цзянчжоуды қорғауды тапсырды. Лю Бейдің шаруасы Цинь Ми де әміршісіне Сунь Куанмен соғыспауға кеңес берді, бірақ оны түрмеге тастады. Лю Бей Чжан Фэйге Ланчжуннан 10 000 әскерді алып, Цзянчжоуда оған қосылуға бұйырды. Әскер жинала бастағанда, Чжан Фэй өзінің қол астындағылары Фан Цян (范彊) және Чжан Да (張達) өлтіріп, басын кесіп, Сунь Куанға қашып кетті. Чжан Фэйдің көмекшісі Лю Бейге хабарлама жіберді. Лю Бей Чжан Фэйдің көмекшісінен хабар келгенін естігенде: "Ой! (Чжан) Фэй өлді!" деді. 221 жылдың тамызында Лю Бей жеке өзі әскерін Сунь Куанға қарсы шабуылға бастады. Сонымен қатар, ол Цзинь провинциясынан Фэн Си және Чжан Нань сияқты орта буын офицерлеріне жоғары лауазымдар берді, осы арқылы жорыққа қатысу үшін әскерінің рухын көтерді. Сунь Куан Лю Беймен кездесіп, бейбіт келіссөздерді бастау үшін Чжугэ Цзиньді өкілі ретінде жіберді. Чжугэ Цзинь Лю Беймен кездескенде: "Сіздің әскеріңіз Байджиченгтен келгенін және сіздің поддандыларыңыздың сізге бейбіт келіссөздерге келіспеуге кеңес бергенін естідім. Бұл олардың тар көзділігін және жағдайдың толық суретін көре алмауын көрсетеді, сондықтан мен қатты алаңдаймын. Мен сізге жағдайдың ауырлығын түсіндіруге тырысамын. Егер сіз, Мажармет, мақтанышыңызды уақытша төмендетіп, ашуыңызды ұмытып, мен айтатын сөздерді мұқият ойластырсаңыз, онда сіз дұрыс шешім қабылдай алатыныңызға сенімдімін. Сондай-ақ, сіздің поддандыларыңыздан кеңес сұраудың қажеті болмайды. Сіздің Гуан Юмен қарым-қатынасыңыз Хан әулетінің императорларымен салыстыруға болады ма? Бір Цзинь провинциясы бүкіл империямен теңесе ала ма? Сіздің екі жауыңыздың ішінде қайсысын көбірек жек көресіз? Егер сіз осы сұрақтарға жауап бере алсаңыз, онда сізге шешім қабылдау қиын болмайды деп ойлаймын." Лю Бей оны тыңдаудан бас тартты.

Ашылу қозғалыстары

221 жылдың тамызында Лю Бэй өз генералдары У Бан мен Фэн Сиді У ойысындағы У орналасқан жерлеріне шабуыл жасауға жіберді, оларды Ли И (李異) және Лю Э (劉阿) қорғап тұрды. У Бан мен Фэн Си сәттілікке жеткеннен кейін, 40 мыңнан астам сарбаздан тұратын Шу әскері Зигуи округіне одан әрі жылжыды. Лю Бэй сондай-ақ Улин округіндегі (武陵郡) жергілікті тайпалардан көмек сұрап, елшілерді жіберді. Зигуйде Лю Бэй Гуан Ю-дың бұрынғы бағыныштысы Лиао Хуамен кездесті. Лиао Хуа Гуан Ю қаза болғаннан кейін Уда тұтқынға түскен, бірақ қашып, Шуға қайта оралды. Лю Бэй оны Иду әкімшігіне тағайындады. Шудың басып кіруіне жауап ретінде Сунь Куан Лу Сюньді Бас қолбасшы (大都督) етіп тағайындады және оған 50 мың сарбазды басқарып, жауға қарсы тұруды бұйырды. Лу Сюньтің қол астында Жу Ран, Сю Шен, Сянью Дан (鮮于丹) және Сун Хуан сияқты бірнеше У офицерлері болды. Лю Бэй сондай-ақ У Бан (吳班) мен Чэн Шиға (陳式) Шу флотын Янцзы өзенінің жағасындағы Йилинге жеткізуді бұйырды. Осы уақытта ол Ма Ляңды Улин округіндегі тайпалармен кездесуге және олардың басшыларын ақша мен лауазымдармен сатып алып, қолдауын алуға жіберді. Шу әскерінің жақындауынан Улин тайпалары алаңдаған кезде, Сунь Куан Бу Чжиді Иянды қорғауға және кез келген тәртіпсіздіктерді басуға жіберді. У генералдары Шу әскеріне шабуыл жасағысы келгенде, Лу Сюнь қарсылық көрсетіп: «Лю Бэй бізге қарсы шабуыл үшін әскерін шығысқа алып келеді және оның әскерінің рухы өте жоғары. Сонымен қатар, оның күштері биік және таулы жерде орналасқан, сондықтан оларға шабуыл жасау қиын. Тіпті жеңіске жетсек те, оларды толық жеңе алмаймыз. Егер біз кез келген сәтсіздікке ұшырасақ, біздің рухымыз қатты құлдырайды, бұл аз мәселе емес. Енді біз әскерлердің рухын көтеріп, жағдайдың өзгеруін күтіп, жоспарлар жасауымыз керек. Егер біз жазық далада болсақ, шабуылдар мен шайқастарда ауыр шығынға ұшырауымыз мүмкін. Бірақ жау таулы жерде болғандықтан, олар толыққанды шабуыл жасай алмайды, себебі олар ағаштар мен тастардың арасында қысылып қалған. Біз олардың осы әлсіздігін пайдалануымыз керек». У генералдары Лу Сюньнің пікірін түсінбеді және оның жаудан қорқатынын ойлады, сондықтан олар оған өте наразы болды.

Қақтығыстар

Шу әскері Ву ойысынан, Цзянпин (建平), Лианпин (連平) және Лианвей (連圍) арқылы өтіп, Йилинг шекарасына жетті, онда олар шамамен 10 бекіністі гарнизон салды. Лю Бэй Фэн Сиді Ұлы бақылаушы (大督), Чжан Наньды авангард командирі (前部督), Фу Куанды, Чжао Ронды (趙融), Ляо Хуа мен Фу Ронды жасақ командирлері (別督) етіп тағайындады. 222 жылдың ақпан мен шілде айлары аралығында Шу мен Ву күштері арасында шамамен алты айлық тоқталмайтын соғыс жүрді. Лю Бэй Ву Банға бірнеше мың сарбазды таулы аймақтардан алып шығып, жазық жерге лагерь құрып, Ву әскерін шабуылға шақыруды бұйырды. Ву офицерлері келекелеуге жауап бергісі келіп, жауға шабуыл жасауға асыққанда, Лу Сюнь: «Бұл әлдебір хитролық болуы мүмкін. Алдымен бақылап көрейік» деді. Лу Сюнь күдіктенгендей, жақын маңдағы аңғарларда 8 мың Шу әскері тығылып тұрды. Ву әскері келекелеуге жауап бермегендіктен, Лю Бэй жауды тұзаққа түсіру жоспарынан бас тартып, 8 мың сарбазға аңғарлардан шығуға бұйрық берді. Лу Сюнь бұл туралы естігенде, Ву әскерінің басшыларына: «Мен сіздердің жауға шабуылдау туралы ұсыныстарыңызды қабылдамаған себебім – осының артында бір жамандық бар деген күдік болды» деді. Содан кейін ол Сунь Куанға Йилингтің стратегиялық маңыздылығын, Лю Бэйдің кемшіліктерін атап көрсетіп, Сунь Куанға жауды жеңетініне сендіретін хат жазды.

У-дың қарсы шабуылдары мен Шу лагерінің өртелуі

Бірнеше күннен кейін Ву офицерлері Лу Сунға: "Біз Лю Бейге бастапқыда шабуыл жасауымыз керек еді. Қазір ол 500-ден 600 лиге дейін ілгері жылжыды, ал біз жеті-сегіз айдан бері тоқталдық. Ол өзінің барлық маңызды бекіністерін нығайтты, сондықтан шабуыл жасағанның өзінде ештеңе шықпайды". Лу Сун: "Лю Бей - ақылды және тәжірибелі қолбасшы. Бастапқыда оның әскері өте жақсы дайын болған, көтеріңкі рухта болғандықтан, біз оларды жеңе алмадық. Бірақ уақыт өте келе, олар шаршады, рухтары төмендеді және жаңа идеялары қалмады. Енді оларға көп бағыттан шабуыл жасауға уақыт келді". Лу Сун бір жау лагеріне шабуыл жасады, бірақ оны басып алуға қол жеткізбеді. Ву офицерлері: "Біз әскерлеріміздің өмірін бекер құрбан етеміз", - деп шағымданады. Лу Сун: "Мен жауды жеңу үшін жоспар құрдым", - деп жауап берді. Одан кейін ол әскерлеріне әрқайсысына бір үйім шөп алып, жауға от қоюды бұйырды. Отпен шабуыл басталғаннан кейін Лу Сун Ву әскерлерінің барлығын Шу күштеріне қарсы толыққанды шабуылға көтерді. Чжу Ран Шудың алғы шебін жеңіп, олардың кері шегіну жолын кесіп, Лю Бейді шегінуге мәжбүр етті. Пан Чжанның қол астындағылары Фэн Сиді өлтіріп, оның жасағына ауыр зиян келтірді. Сун Цзянь Шудың бес гарнизонын жойды және олардың офицерлерін өлтірді. Жан Нан, Шамоке (Шумен одақтас тайпа басшысы), Ма Лянг шайқаста қаза тапты, ал Ду Лу (杜路) және Лю Нин (劉寧) Вуге бас иді. Ву әскерлері 40-тан астам Шу лагерін қиратты. Шу армиясының ішінде тек Сян Чунның жасағы ғана ешқандай шығынсыз шегіне алды. Шайқас Ичуань округінің батысы мен Чаньян округінің шығысы арасында, Хубэй провинциясының Ичан қаласында болды.

Лю Бейдің Байдзиченгке шегінуі

Лю Бэй және оның қалған әскерлері Маань тауларына (馬鞍山; қазіргі Чаньян округінің шығысында, Хубэй) шегінді. Шегіну кезінде ол әскерлеріне қару-жарақтарын үйіп, оларды өртеуге бұйрық берді, осылайша Ву әскерлерінің қуып жете алмайтындай кедергілер жасады. Лю Бэй шашырап кеткен күштерін қайта жинап, қайықтарын тастап, Юфу округіне қарай жаяу жүруді бұйырды, оны "Йоңань" (永安; сөзбе-сөз "мәңгілік тыныштық") деп атады. Ву офицерлері Ли И (李異) және Лю Е (劉阿) өз әскерлерін Лю Бэйді қууға жіберіп, Наньшань (南山) жеріне орналастырды. 222 жылдың қыркүйек айының соңында немесе қазан айының басында Лю Бэй және оның әскерлері одан әрі У-дағасына шегінді. Лю Бэй Байджиченгке қауіпсіз жеткен кезде, оның барлық қайықтары, әскери жабдықтары мен жабдықтамасы Ву әскерлеріне түсті. Шу әскерлерінің мәйіттері өзенде ағып, оның ағысын бұғаттады. Лю Бэй жеңіліске қатты ашуланды және күйінді. Ол: "Мені Лу Сунның мазақтауына көктің қалауы себеп пе?" - деп айқайлады. Жао Юн Цзянчжоудан келген күштермен Йоңаньға келгенде, Ву әскерлері өздерінен бұрын-ақ шегініп кеткен еді.

У офицерлерінің Лу Сюньнің бұйрықтарын орындауға қарсылығы

Ұрысқа қатысқан Ву әскерлерінің көпшілігі Сун Цэ заманынан бері Вуда қызмет еткен немесе Сун Куанның туыстары болғандықтан, өздерін жоғары бағалап, Лу Сюньнің бұйрықтарын орындауға құштар емес еді. Лу Сюнь қылышын үстелге қойып: "Лю Бэй бүкіл империяда белгілі, тіпті Цао Цао да одан қорқып жүрді. Қазір ол біздің шекарамызда, ал алдымызда ауыр шайқас тұр. Әрқайсыңыз мемлекеттен игілік көрдіңіздер, ендеше өзара ынтымақтасып, жауды жеңу үшін бірлесіп жұмыс істеуіңіздер керек. Қазіргідей әрекет етуіңіздерге болмайды. Мен қарапайым ғалым болсам да, Иемізден бұйрық алдым. Мемлекет сіздерден мойынсұнуды және менің бұйрығыма бағынуды талап етуінің себебі – менде белгілі бір құндылық бар, және үлкен мақсатқа жету үшін мен қорлыққа төтеп бере аламын. Сіздердің әрқайсыңыздың өз міндеттері бар, сондықтан олардан шұғылданбауыңыз керек! Әскери ережелер ұзақ жылдар бойы қалыптасқан. Оларды бұзуға болмайды." Ву әскерлері Лу Сюньнің стратегиясының арқасында жеңіске жеткен соң, оған көбірек құрмет көрсетті. Лу Сюнь бұл оқиғаны Сун Куанға хабарламады, ол шайқастан кейін бұл туралы өзі білді. Сун Куан Лу Сюньтен бұл туралы сұрағанда, Лу оған осы офицерлерді олардың наразылығына қарамастан бағалайтынын, олармен жақсы қарым-қатынас сақтаудың маңызды екенін және осылайша Шу шапқыншылығына қарсы тұруға қол жеткізе алатынын айтты. Сун Куан оны мақтап, жомарт сыйлықтар берді.

Фу Ронг пен Чен Джидің ерлігі

Фу Ронг Шу әскерлері Йилинг пен Сяотиннен шегінген кезде, артты қорғауға еріктірілді. Барлық серіктері қаза тапқанша, ол өз орнынан қозғалмай, ашуын жауға төкті. У әскерлері оған қарсы бағынуға шақырғанда, ол: "Удың итттері! Хан офицері ешқашан бағынбайды!" деп жауап берді. Соңында шайқаста қаза тапты. Ченг-Джи де Шу әскерлері шегінген кезде артты қорғады. Жау жақындағанда, біреу оған қайығынан түсіп қашуды ұсынды, бірақ ол: "Мен өмірім бойы шайқастан қашқан емеспін. Одан бөлек, Император қазір қауіпті жағдайда" деді. У әскерлері келген кезде Ченг-Джи джимен шайқасып, жаудың бірнеше қайығын батырды, бірақ соңында жаудың күшіне жеңіліп, қаза тапты.

Цао Пы Лю Бейдің жеңілісін болжайды

Сао Пи Шу әскерлерінің 700 лиден астам қашықтықта біріккен лагерьлер құрғаны туралы хабар алғанда, ол өзінің поддандыларына былай деді: "Лиу Бэй әскери стратегияны білмейді. 700 ли арақашықтықта орналасқан лагерьлермен қалай соғысуға болады? "Егер адам әскерін орманды, ылғалды және кедергілерге толы жерге орналастырса, оның жауға түсіп қалуы сөзсіз. Бұл соғыста болдырмау керек нәрсе. Мен Сунь Куаннан жақын арада жаңалық күтемін". Жеті күннен кейін ол У мемлекетінің жеңісі туралы хабар алды.

Салдары

Хуан Куан мен Янцзының солтүстік жағалауындағы бөлек Шу әскері Вудың қарсы шабуылы кезінде негізгі Шу әскерінен үзіліп қалды және Шуға қайта орала алмады. Көңілі құлаған Хуан Куан мен оның қол астындағы Панг Лин әскерлерін Вэйге көшті. Шу әскері шегінгеннен кейін Линлинг (零陵) және Гуйян (桂陽) округтерінде шағын көтерілістер болды. Бұл шайқасқа дейін Иян қаласында орналасқан Бу Чжи Ву әскерін оларды басуға жетектеді. Лю Бэй Вэйдің Вуга басып кіргенін естіген соң Лу Сунға хат жазды: "Жау (Вэй) қазір Цзянлинде. Егер мен тағы бір шабуыл жасасам, сіздің ойыңызша, мен сәттілікке жете аламын ба?" Лу Сун: "Менің ойымша, сіздің әскеріңіз жақында жеңіліске ұшырап, әлі толық қалпына келген жоқ. Енді татуласуға, демалуға және күш жинауға уақыт келді. Бізге тағы шабуыл жасаудың уақыты емес. Бірақ егер сіз жақсылап ойланбасаңыз және қалған күшіңізді тағы бір шабуылға жұмсасаңыз, сіз жібергендердің ешқайсысы тірі қайтып келмейтініне сенемін". 223 жылдың сәуір айында Лю Бэй ауыр сырқатқа шалдықты. 10 маусымда қайтыс болғанға дейін ол ұлы Лю Шанды мұрагері етіп тағайындады және Лю Шанға көмектесу үшін Чжугэ Лян мен Ли Янды регенттер етіп бекітті. Билікті өз қолына алғаннан кейін Чжугэ Лян Вумен татуластырып, Вэйге қарсы Ву-Шу одағын қайта жаңғыртты.