Сун Цэ: Соғыс батыры және саясаткер (Sun Ce: Sogys batyry jane sayasatker)

Кіріспе

Қытайлық генерал, саясаткер және қолбасшы (175–200)

Сунь Цэ (175 – 5 мамыр 200), әдепті аты Бофу, Қытайдың Шығыс Хань әулеті кезінде өмір сүрген қытай әскери генералы, саясаткер және қолбасшысы болды. Ол Сунь Цзяньнің үлкен баласы, ол Сунь Цэ 16 жасқа толғанда Сяньян шайқасында қаза тапты. Содан кейін Сунь Цэ әкесінің билеушісі Юань Шудан бөлініп, өзінің билік орталығын құру үшін Қытайдың оңтүстігіндегі Цзяндун аймағына бағытталды. Чжан Чжао және Чжоу Ю сияқты бірнеше адамның көмегімен Сунь Цэ Үш патшалық дәуірінде Шығыс У мемлекетінің негізін салуға қол жеткізді. 200 жылы, қолбасшы Цао Цао өзінің қарсыласы Юань Шаомен Гуанду шайқасында соғысқанда, Сунь Цэ Цао Цаоның базасы – Сючанға шабуыл жоспарлап отыр деген қауесет тарады. Алайда, ол жоспарын орындамас бұрын қаза тапты. Сунь Цэ кіші інісі Сунь Куан Шығыс Удың негізін қалаушы император болғанда, оны қайтыс болғаннан кейін «Чанша патшасы» (長沙桓王) деп құрметтеді. Чэнь Шоудың «Үш патшалық туралы жазбалары» (Sanguozhi) Сунь Цэні күлкіге толы, әдемі жігіт ретінде сипаттайды. Ол сондай-ақ жомарт және жақсы қабылдайтын адам болды, ол адамдарды олардың қабілеттеріне қарай жұмысқа алды. Осылайша, оның қарауындағылар оған өмірін беруге дайын болды. Сюй Гун есімді бір сыншы император Сяньға жазған хатында Сунь Цэні Цин әулетін құлатқан батыр патша Сян Юмен салыстырды. Осының салдарынан Сунь Цэ халық арасында «Кішкентай жаулаушы» деп аталды. Сунь Цэ Цзинь Гуляңның «У Шуан Пу» (無雙譜, Теңдесі жоқ батырлар тізімі) кітабында бейнеленген.

Ерте өмір және мансап

175 жылы туған Сунь Цэ, Шығыс Хан әулеті тұсында қызмет еткен әскери генерал Сунь Цзяньнің үлкен ұлы болды. 190 жылы, император Лин қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң, әскери сардар Донг Чжуо билікті басып алып, таққа құыршақ император Сяньді орналастырды. Содан кейін Шығыс Қытайдағы аймақтық сардарлар Донг Чжуоға қарсы науқан бастады. Сунь Цзянь коалиция жетекшілерінің бірі Юань Шуға қызмет етті. Донг Чжуоны құлату әрекеті көп ұзамай сәтсіз аяқталып, Қытай қақтығыстарға толы азамат соғысына ұшырады. Келесі жылы Сунь Цзянь Юань Шудың бұйрығымен Цзинь провинциясының губернаторы Лю Бяоға шабуыл жасауға жіберілді, бірақ ол тұтқынға түсіп, қаза тапты. Сунь Цэ әкесінің мәйітін Квеге (曲阿; қазіргі Даньян, Цзянсу) жерледі, анасын Даньянға орналастырған соң, анасының туысы Ву Цзин губернатор болып қызмет еткен жерге бет бұрды. Ол ондаған сарбаздан тұратын шағын жасақ құрды. Бұл күш оған жеке билік орнатуға жеткіліксіз болғандықтан, 194 жылы Сунь Цэ Юань Шуға барды. Юань Шу Сунь Цэге әсерлі болды және оның өзі сияқты ұлы болмағанына жиі өкінді. Ол сондай-ақ Сунь Цзяньнің бұрынғы әскер бөлігін Сунь Цэге қайтарды. Бастапқыда Юань Шу Сунь Цэні Цзюцзянның губернаторы етіп тағайындауға уәде берді, бірақ ақырында губернаторлық міндетін Чэн Цзиге (陳紀) тапсырды. Кейін Юань Шу Луцзян губернаторынан үлкен астық көлемін қарызға алудан бас тартқанда, ол Сунь Цэні шабуыл жасауға жіберді, егер сәтті аяқтаса, Сунь Цэні Луцзян губернаторы ететінін уәделеді. Бірақ Сунь Цэ осы міндетті орындағаннан кейін, Юань Шу сөзінен мойын бұрды және оның орнына басқа адамды тағайындады. Көңілі қалған Сунь Цэ кетіп қалуды ойлады. Осы уақытта императорлық жарлық бойынша Ян провинциясының губернаторы Лю Яо Кюе қаласын басып алды, ал аймақтық орталық Шоучунды Юань Шу басып алған еді. Ол Ву Цзинді Янцзы өзенінен батысқа, Лиянға (歷陽; қазіргі Хэ округі, Анхуй) қайтаруға мәжбүр етті. Алайда Юань Шу өзін заңды губернатор деп жариялап, Лю Яоға шабуыл жасау үшін Ву Цзин мен Сунь Цэнің туысы Сун Бенді жіберді. Бір жылдан астам уақыт бойы Лю Яоның қорғанысын бұза алмағаннан кейін, Сунь Цэ күштерді көмектесуге жіберуге рұқсат сұрады.

Born in 175, Sun Ce was the eldest son of Sun Jian, a military general serving under the Eastern Han dynasty. In 190, a year after Emperor Ling died, the warlord Dong Zhuo usurped power, placing in the throne the puppet Emperor Xian. Regional warlords in eastern China then launched a campaign against Dong Zhuo. Sun Jian rendered his service to Yuan Shu, one of the leaders of the coalition. The attempt to oust Dong Zhuo soon failed and China slid into a series of massive civil wars. In the next year, Sun Jian was sent by Yuan Shu to attack Liu Biao, governor of Jing Province, but he was killed in an ambush. Sun Ce brought his father's body to Qu'e (曲阿; present day Danyang, Jiangsu) for burial and settled his mother down before heading for Danyang, where his maternal uncle Wu Jing was the governor. There he raised a small militia a few hundred in strength. This small force was far from sufficient for him to establish his own power so in 194 Sun Ce went to Yuan Shu. Yuan Shu was very impressed with Sun Ce and often lamented that he had no son like him. He also returned Sun Jian's former division of troops to Sun Ce. Initially, Yuan Shu promised to appoint Sun Ce the governor of Jiujiang but eventually gave the governorship to Chen Ji (陳紀). Later, when Yuan Shu was denied a large loan of grains from the governor of Lujiang, he sent Sun Ce to attack the latter, promising to make Sun Ce the governor of Lujiang should he succeed. When Sun Ce did, however, Yuan Shu again went back on his words and appointed someone else instead. The disappointed Sun Ce then began to contemplate leaving. Meanwhile, Liu Yao, who was by imperial decree the governor of Yang Province, occupied Qu'e as the regional seat Shouchun was already occupied by Yuan Shu. He then forced Wu Jing back west across the Yangtze River to Liyang (歷陽; present day He County, Anhui). However, Yuan Shu claimed to be the rightful governor and sent Wu Jing and Sun Ce's cousin Sun Ben to attack Liu Yao. After they were unable to break down Liu Yao's defences for more than a year, Sun Ce requested to lead forces to assist the effort.

У аймағын жаулап алу

Юань Shu білгенімен, Sun Ce кетпек ниетімен екенін, ол Liu Yao-ны жеңе алмайтынына сенді. Сондықтан ол жас генералға мыңға жуық әскер мен шағын атты әскер бөліп берді. Бірнеше жүз ерікті жақтастарымен бірге Sun Ce Liyang-қа келді, онда ол өзінің күшін 5000-нан асырып арттырды. Содан кейін ол Yangtze өзенінен шабуыл жасап, 195 жылы Niuzhu (牛渚; қазіргі Ma'anshan, Anhui-дің оңтүстік-батысы) стратегиялық позициясын сәтті басып алды. Liu Yao-ның екі одақтасы оған көмектесу үшін Pengcheng және Xiapi-ден оңтүстікке келді. Sun Ce олардың бірі Ze Rong-қа шабуыл жасады. Бастапқыда қарсыласынан жеңілгеннен кейін, Ze Rong қорғанысқа шегініп, шайқасқа түсуден бас тартты. Sun Ce одан әрі солтүстікке жылжып, Moling-дегі Xue Li-ге (薛禮) шабуыл жасады. Xue Li қаладан тез бас тартып қашып кетсе де, Liu Yao-ның қол астындағы Fan Neng (樊能) және басқалары күштерін қайта жинап, Niuzhu-ға жаңадан шабуыл жасады. Sun Ce кері қайтып, Fan Neng-ті жеңіп, Niuzhu-ны қайта басып алды. Содан кейін ол Ze Rong-қа қарсы екінші шабуылға кірісті. Бірақ, жамбасына адасқан жебе тиіп, жараланды. Niuzhu-ға қайтып келген ол, шайқаста қаза тапқаны туралы жалған ақпарат таратты. Ze Rong қуанып, әскер жіберді. Sun Ce жауды тұзаққа түсіріп, жоқ қылды. Ze Rong Sun Ce-нің тірі екенін естіген соң, қорғанысын нығайтты. Sun Ce уақытша Ze Rong-қа шабуыл жасаудан бас тартып, күштерін Qu'e-ге шоғырлады. Айналасындағы барлық аймақтарды Sun Ce басып алғаннан кейін, Liu Yao қаладан бас тартып, Yuzhang Commandery-нің астанасы Nanchang-қа оңтүстікке қашып, кейін қайтыс болды. Yuzhang әкімшісі Hua Xin Sun-нің әскеріне қосылды. Sun Ce әскерлері арасында қатаң тәртіп орнатып, жергілікті халықтың бірден қолдауын алды және Chen Wu, Zhou Tai, Jiang Qin, Zhang Zhao, Zhang Hong, Qin Song және Lü Fan сияқты көптеген талантты адамдарды жинады. Одан кейін ол күштерін Yang Province-ке тереңірек итеріп, Hangzhou Bay-дің оңтүстік жағалауындағы Kuaiji-ді жаулап алды, оның губернаторы Wang Lang бағынды. Sun Ce Kuaiji-ді өзінің базалық қаласы етіп, Yan Baihu бастаған көшпенді бандит әскеріне шабуыл жасады. Yan Baihu өзінің кіші інісі Yan Yu (嚴輿) арқылы Sun Ce-ге Yan Baihu-мен бірге қызмет ету ұсынысын жіберді, бірақ Sun Ce аяушылық танытпай, елшіні жеке өлтірді. Yan Yu Yan Baihu-дың әскерлері арасында батыр жауынгер ретінде танымал болғандықтан, оның өлімі оларды қорқытып, олар тез жеңілді. Sun Ce туыстарын және сенімді адамын Danyang және Yuzhang-ты басқаруға тағайындады, содан кейін Luling (廬陵) деп аталатын жаңа commandery құрды. Niuzhu-ны басып алудан бастап, Long River-дің оңтүстік-шығысындағы бүкіл аймақты жаулап алуға кеткен уақыт бір жылдан да аз болды. Одан кейін ол Danyang басшысы Zu Lang (祖郎) және Liu Yao әскерінің қалдықтарының басшысы Taishi Ci-ді жеңіп, олардың қызметтерін алды; сондай-ақ Liu Yao әскерінің қалдықтарының бірі Hua Xin-нің бағынуын талап етті. Осылайша, Yan Baihu әскерінен басқа, Yangtze-дің оңтүстігіндегі жерлер көбінесе бейбіттендірілді. Алайда, Shanyue тайпасының варварларын жеңу оңай болған жоқ. Shanyue-дің жиі көтерілістеріне қарсы тұру үшін (олар көптеген жылдар бойы көтеріліс жасауын жалғастырды), Sun Ce He Qi-ді әскери шенге тағайындап, Shanyue-ні бағындыруға бұйрық берді. He Qi кейін өте табысты генерал атанды; шын мәнінде, Sun Ce-нің оны тағайындауы Wu-дың Shanyue-ні бағындыруға жасаған алғашқы маңызды қадамы болды.

Though Yuan Shu knew Sun Ce intended to leave, he believed the latter would not be able to defeat Liu Yao. Thus he deployed the young general off with merely a thousand odd troops and a tiny cavalry force. Along with a few hundred more willing followers, Sun Ce proceeded to Liyang, where he boosted his strength to more than 5,000. He then launched an offensive across the Yangtze River and successfully occupied the strategic position of Niuzhu (牛渚; southwest of present day Ma'anshan, Anhui) in 195. Two of Liu Yao's allies then came south from Pengcheng and Xiapi respectively to aid him. Sun Ce chose to first attack one of them, Ze Rong, who made camp south of Moling. After suffering initial defeat in the hands of the aggressor, Ze Rong fell back in defence and refused to engage in battle. Sun Ce then marched further north and attacked Xue Li (薛禮) in Moling. Although Xue Li soon gave up the city and escaped, Liu Yao's subordinate Fan Neng (樊能) and others had regrouped their forces and launched a renewed attack on Niuzhu. Turning back, Sun Ce defeated Fan Neng and secured Niuzhu. He then began a second offensive against Ze Rong. However, he was struck by a stray arrow in the thigh. Returning to Niuzhu, he sent out false words that he was killed in battle. The exulted Ze Rong then sent a force to attack. Sun Ce led the enemies into an ambush and annihilated them. When Ze Rong heard that Sun Ce was still alive, he further reinforced his defences. Sun Ce then temporarily gave up attacking Ze Rong and focused his forces on Qu'e. After all the surrounding areas were taken over by Sun Ce, Liu Yao gave up the city and escaped south to Nanchang, capital of Yuzhang Commandery, where he died later. Hua Xin, administrator of Yuzhang, joined Sun's forces. As Sun Ce implemented strict discipline among his troops, he won the instant support of the local people and gathered many talented men, such as Chen Wu, Zhou Tai, Jiang Qin, Zhang Zhao, Zhang Hong, Qin Song, and Lü Fan. He then pushed his force deeper into Yang Province and conquered Kuaiji along the southern shore of Hangzhou Bay, whose governor Wang Lang surrendered. Sun Ce made Kuaiji his base city and struck out at the wandering bandit army led by Yan Baihu. Yan Baihu sent his younger brother Yan Yu (嚴輿) to offer Sun Ce a position alongside Yan Baihu, but Sun Ce showed no mercy and personally slew the emissary. As Yan Yu was known among Yan Baihu's men as a fierce warrior, his death struck fear into their hearts and they were soon defeated. Sun Ce then appointed his relatives and a trusted subject to govern Danyang and Yuzhang, from which he divided a new commandery named Luling (廬陵). His campaign, from the occupation of Niuzhu to the conquest of the entire region southeast of the Long River, took less than a year. He then defeated and received the services of Zu Lang (祖郎), the Chief of Danyang, and Taishi Ci, the leader of the remnants of Liu Yao's forces; he then urged the surrender of Hua Xin, another one of the remnants of Liu Yao's forces. Thus, with the exception of the scattered but still numerous army of Yan Baihu, the lands south of the Yangtze were mostly pacified. The barbarians of Shanyue tribe, however, were not easily dealt with. To counter the frequent rebellions of the Shanyue (who would continue to rebel for many years), Sun Ce appointed He Qi to a military rank with orders to subdue the Shanyue. He Qi became a highly successful general later; truly, his appointment by Sun Ce was the first important step to Wu's eventual subjugation of the Shanyue.

Кейінгі өмірі

197 жылы Юань Шу өзін император деп жариялады, бұл Хан әулетіне қарсы жасалған опасыздық деп есептелді. Юань Шуға жолдаған хатында Сун Цэ бұл әрекетті айыптады және онымен байланысын үзді. Сун Цэнің қолдауын алу үшін, өркендеп келе жатқан әскербасы Цао Цао оны көтерілісшілерге қарсы күресетін генерал (討逆將軍) қылып тағайындап, Ву округінің маркграфы (侯) дәрежесін берді. 199 жылы Юань Шу қысқа ғұмыр сүрген Чжун әулетімен бірге аурудан қайтыс болды. Оның туысы Юань Инь Цао Цаодан қорқып, Шоучун қаласын тапсырды. Юань Шудың табытын және оның бұрынғы әскерлерін алып, ол Лю Сюньның (劉) қорғанына, Уан округіне (皖縣; қазіргі Цианшань округі, Анхуй) баруға бет түзеді. Лю Сюнь өзінің аймағындағы қосымша әскерлерді азықтандыруға жеткіліксіз азық-түлік қорына ие болғандықтан, ол оңтүстікке күш жіберіп, Хайхунды (海昏; қазіргі Йонгсюу округіне, Цзянси) тонады. Сун Цэ Хякоудағы Хуан Цзыға шабуылға бара жатқанда бұл жаңалықты естіді. Ол кері қайтып, нашар қорғалған Уан округін басып алып, Юань Шудың 30 000 бұрынғы әскерін өзіне қаратуға алды. Басты қаласының алынғанын естіген Лю Сюнь батысқа қарай жол тартты және Хуан Цзыдан көмек сұрады, ол оған көмектесу үшін 5000 теңізшіден тұратын әскер жіберді. Сун Цэ алға жылжып, Лю Сюньді жеңіске жеткізді, ол солтүстікке, Цао Цаоға қашып кетті. Сун Цэ қарсыласының 2000-нан астам әскерін және 1000 кемесін тартып алып, Хуан Цзыға шабуыл жасады. Лю Бяодан келген күш-қуатқа қарамастан, Хуан Цзы толық жеңіліске ұшырады. Шайқас барысында Сун Цэ Лю Бяоның офицері Хан Сиді (韓希) өлтіріп, Хуан Цзының ұлы Хуан Шэні (黃射) толық жеңіп шықты. 199 жылы жеңіске жеткен Сун Цэ бүкіл Оңтүстік Қытайды басып алуға дайын тұрды. Солтүстіктегі бәсекелес Юань Шаодан қауіп болғандықтан, ол назарын бөле алмады, сондықтан Цао Цао Сун Цэмен одақты нығайту үшін өзінің туысы Цао Жэньнің қызын Сун Цэнің кіші інісі Сун Куанға үйлендірді. Сун Цэ өз кезегінде Сун Бэньнің қызын Цао Цаоның ұлы Цао Чжанға беруге келісті. У округінің бұрынғы басқарушысы Сюй Гун ұзақ уақыттан бері Сун Цэге қарсы болды. Сюй Гун император Сяньға хат жазып, императорға Сун Цэні астанаға шақыруды ұсынды, өйткені ол Сун Цэні Сян Юмен салыстыратын батыр деп есептеді және оған аумақты басып алуға рұқсат беру өте қауіпті деп санады. Алайда, хат Сун Цэге адал бір лауазымды тұлғаның қолына тиді, ол шабуыл жасап, Сюй Гунды өлтірді. Сюй Гунның бұрынғы қызметшілері жасырын өмір сүрді және кек алу мүмкіндігін күтті. 200 жылы Цао Цао Сары өзеннің жағалауында Юань Шаомен шешуші Гуанду шайқасына қатысты, нәтижесінде астанасы және негізгі қаласы Сючан нашар қорғалды. Сун Цэ император Сяньді құтқару туымен Сючанға шабуыл жасауды жоспарлаған деген қауесет тарады, ол Цао Цаоның билігіндегі қуыршақ патша еді. Әскери жорыққа дайындық жүріп жатқанда, Сун Цэ жалғыз аң аулап жүрген кезде Сюй Гунның үш бұрынғы қызметшісіне кездесті. Олардың бірі Сун Цэнің адамдары келгенге дейін Сун Цэнің жанына жебе тигізіп, оны жаралады, ал кейін оларды өлтірді. Сун Цэнің өлімі туралы көптеген әртүрлі нұсқалар бар (төменде қараңыз). Бір нұсқа бойынша, ол сол түні қайтыс болды. Тағы бір мүмкін нұсқа бойынша, Сун Цэ біраз уақыт өмір сүрді. Дәрігер Сун Цэге жараның жазылуы үшін жүз күн тыныш демалуды кеңес берді, бірақ Сун Цэ бір күні айнаға қарап, өзінің жарасын көргенде, қатты ашуланып, үстелін құлатты. Бұл күшті қозғалыс жараны қайта ашты және ол сол түні қайтыс болды. Бір ұлы болғанына қарамастан, Сун Цэ өзінің мұрасын кіші інісі Сун Куанға қалдырды. 222 жылы Сун Куан өзін Шығыс У мемлекетінің императоры деп жариялағанда, Сун Цэге "Чанша патшасы" (長沙王) деген құрметті лақап берді. Сун Цэден кейін Сун Шао (孫紹) есімді ұлы, сондай-ақ Гу Шаоға, кейін Жу Цзиге (朱紀) және Лу Сюньге үйленген кем дегенде екі (немесе үш) қызы қалды. Сун Шаоның Сун Фэн (孫奉) есімді бір ұлы болды, ол Сун Хао тарапынан халық арасында танымал болғандықтан, сатқындықпен айыпталып, жазаланды.

In 197, Yuan Shu declared himself emperor – an act deemed treasonous against the Han dynasty. In a letter to Yuan Shu, Sun Ce denounced the move and broke ties with the former. In an effort to garner support from Sun Ce, the rising warlord Cao Cao then recommended him to be appointed General Who Attacks Rebels (討逆將軍) and enfeoffed as the Marquis of Wu (吳侯). In 199 Yuan Shu died of sickness along with his short lived Zhong dynasty. His cousin Yuan Yin (袁胤) feared Cao Cao and gave up Shouchun. Bringing along Yuan Shu's coffin and his former troops, he headed to Wan County (皖縣; present day Qianshan County, Anhui) to seek refuge under Liu Xun (劉勳). As Liu Xun had insufficient food supplies in his realm to support the additional troops, he led a force south to pillage Haihun (海昏; east of present day Yongxiu County, Jiangxi). Sun Ce was en route to attack Huang Zu in Xiakou when he received the news. He then turned back and captured the poorly defended Wan County, taking over all of Yuan Shu's 30,000 former troops. Hearing that his base city had been taken, Liu Xun headed west and sought help from Huang Zu, who sent a 5,000 strong naval force to assist him. Sun Ce pressed forward and defeated Liu Xun, who escaped north to Cao Cao. Sun Ce annexed more than 2,000 former troops and 1,000 ships of his enemy and came upon Huang Zu. Despite reinforcements from Liu Biao, Huang Zu was utterly defeated. During the battle, Sun Ce slew Liu Biao's officer, Han Xi (韓希), and completely routed Huang Zu's son, Huang She (黃射). The victorious Sun Ce in 199 looked poised to take over the entire southern China. As he was threatened by rival Yuan Shao in the north and could not divide his attention, Cao Cao attempted to further reinforce the alliance with Sun Ce by marrying the daughter of his relative Cao Ren to Sun Ce's youngest brother Sun Kuang. Sun Ce in turn agreed to marry Sun Ben's daughter to Cao Cao's son Cao Zhang. The former administrator of Wu Commandery, Xu Gong, had long opposed Sun Ce. Xu Gong wrote to Emperor Xian, recommending the emperor to summon Sun Ce to the capital as he deemed Sun Ce to be a hero comparable to Xiang Yu and too dangerous to be allowed to occupy a territory. However, the letter was intercepted by an official loyal to Sun Ce, who attacked and then had Xu Gong executed. Xu Gong's former servants then kept a low profile and waited for chance to revenge. In the year 200, Cao Cao engaged in the decisive Battle of Guandu with Yuan Shao along the shores of the Yellow River, leaving the capital and his base city Xuchang poorly guarded. Sun Ce is said to have then plotted to attack Xuchang under the banner of rescuing Emperor Xian, who was a figurehead under Cao Cao's control. Preparations were underway for the military excursion when Sun Ce ran into three former servants of Xu Gong during a solo hunting trip. One of them managed to plant an arrow into Sun Ce's cheek before Sun Ce's men arrived and slew the assassins. Many differing accounts of Sun Ce's death exist (see below). One generally accepted scenario is that he died that same night. Another possible scenario has Sun Ce living for quite some time. The physician told Sun Ce to rest still for a hundred days to allow the wound to heal, but Sun Ce looked into the mirror one day and, seeing his scar, became so enraged that he slammed his table. The large movement caused the wound to break and he died in the same night. Although he was survived by one son, Sun Ce passed his legacy to his younger brother, Sun Quan. When Sun Quan declared himself emperor of the state of Eastern Wu in 222, he honoured Sun Ce with the posthumous title "Prince Huan of Changsha" (長沙桓王). Sun Ce was succeeded by a posthumous son, Sun Shao (孫紹), as well as at least two (possibly three) daughters, married to Gu Shao and later Zhu Ji (朱紀), and Lu Xun respectively. Sun Shao bore one son, Sun Feng (孫奉), who was executed by Sun Hao for alleged treason due to his popularity.

Өлім себебіне қатысты дау

Сунь Шен (孫盛) өзінің «Ерекшеліктер мен ортақтықтар туралы» (異同評) еңбегінде Сунь Цэ Сючанға шабуыл жоспарлағаны туралы пікірді жоққа шығарды. Ол Сунь Цэ өркендеп келе жатқан күш болғанымен, батыста Хуан Цзыдан, солтүстікте Гуанлинг әкімшілігінің губернаторы Чэнь Денг, оңтүстікте әлі сіңірілмеген тайпалардан қауіп көргенін айтты. Бұл Сунь Цэнің Сючанға шабуыл жасап, императорды Қытайдың оңтүстік-шығысына көшіруіне кедергі келтірді. Ол сондай-ақ Сунь Цэ 200 жылдың төртінші айының бесінші күні, Гуанду шайқасынан бұрын қайтыс болды деп мәлімдеді. «Үш патшалықтың жазбаларына» түсіндірме жазған Пей Сонгжи Сунь Шенге қарсы шығып, Хуан Цзы әлі де күшін жинап жатқанын, ал тайпалар шашырап, көп қауіп төндірмейтінін атап көрсетті. Пей Сонгжи Сунь Цэнің солтүстікке жоспарлаған сапарының алғашқы мақсаты Чэнь Денгке шабуыл жасау екеніне сенді, бұл Сючанды басып алуға мүмкіндік берер еді. Ал Цао Цао мен Юань Шао Сунь Цэ қайтыс болғанға дейін ұсақ-кене шайқастар мен қақтығыстарда болған. Осылайша, уақыт бойынша ешқандай қайшылық болған жоқ. Сунь Цэнің өлімі туралы тарихи сенімсіздік тудыратын аңыз сол замандағы өте беделді даоси дін қызметкері Гань Цзи (干吉) туралы айтады, оны Сунь Цэ оның танымалдылығына байланысты жыншы деп айыптаған. Сунь Цэ өзінің поддандылары мен анасының өтініштеріне қарамастан, Гань Цзиге өлім жазасын беруге бұйрық берді. Гань Баоның «Табиғаттың құпияларын іздеу» (搜神記) атты жинағында, көбінесе аңызға және әңгімелерге негізделген, Сунь Цэ Гань Цзинің өлім жазасын орындағаннан кейін оның көріністерін көруді бастады. Жарақат алғаннан кейін, дәрігер Сунь Цэге жарасы бітуі үшін тынығуды кеңес берді. Бірақ бір күні ол айнаға қарап, онда Гань Цзидің бейнесін көрді, қатты қиқырып, айнаны сындырды. Оның жарасы қайта ашылып, көп ұзамай қайтыс болды. Бұл оқиға 14 ғасырдағы «Үш патшалықтың романсы» тарихи романында қолданылып, одан әрі дамытылды, онда Гань Цзидің есімі «Ю Цзи» (于吉) деп өзгертілді.

Sun Sheng (孫盛) in his Exposition on Disparities and Similarities (異同評) discounted the theory that Sun Ce made plans to attack Xuchang. He believed that although Sun Ce was a rising power, he was threatened in the west by Huang Zu, who was defeated but not eliminated, in the north by Chen Deng, governor of Guangling Commandery, and in the south by indigenous tribes yet to be assimilated. These prevented Sun Ce from striking far out at Xuchang and moving the emperor to southeastern China. He further argued that Sun Ce died on the fifth day in the fourth month of 200, before the Battle of Guandu even took place. Pei Songzhi, who annotated the Records of the Three Kingdoms, rebutted Sun Sheng, arguing that Huang Zu was newly broken and had yet to recollect his forces while the indigenous tribes were scattered and not much of a threat. Pei Songzhi believed that the first objective of Sun Ce's planned northward excursion was to attack Chen Deng, which would provide a platform for capturing Xuchang. On the other hand, Cao Cao and Yuan Shao had been engaging in skirmishes and small scale battles before Sun Ce's death. Thus there was in fact no discrepancy in timing. A historically implausible legend regarding Sun Ce's death involves a highly respected Taoist priest of his time, Gan Ji (干吉), whom he condemned as a sorcerer due to his popularity. Despite petitions from his subjects and his own mother, Sun Ce ordered Gan Ji's execution. According to In Search of the Supernatural (搜神記) by Gan Bao (干竇), a compilation largely based on legends and hearsay, Sun Ce began to see apparitions of Gan Ji ever since the execution of the latter. After he was injured by assassins, Sun Ce was told by the physician to rest still to allow the wound to heal. However, he looked into the mirror one day and saw Gan Ji's face, whereupon he let out a cry and slammed the mirror. His wound broke and he died shortly. This version was adopted and further dramatised in the 14th century historical novel Romance of the Three Kingdoms, in which Gan Ji's name was taken to be "Yu Ji" (于吉).

Қытай операсы

Пекин операсында Сун Цэ рөлі көбінесе батыр немесе трагедиялық батыр болып бейнеленеді, ал оның інісі Сун Куан нашар жағдайда зұлым, ал жақсы жағдайда өзімшіл ретінде көрсетіледі. Көптеген опералар тіпті Сун Куанның Сун Цені өлтіріп, соғыс әміршісінің мемлекетін өзі басқару үшін жасады деген оймен ойнайды, бірақ мұндай пікірді қолдайтын тарихи дәлелдер жоқ. "Фэнхуан Эр Цзяо" операсында Сун Цэ Юань Шудан 3000 әскер алып, Екі Цзяоның басшылығымен Цзяо әскерімен одақтасады. Операның басты кейіпкері Сун Цэ, Жоу Ю мен Сяо Цзяоның көмегімен өткізілген жекпе-жек арқылы Да Цзяоға үйленеді.

Кино және теледидар

1983 жылы Шоу ағалары студиясының "Ерсі адам" фильмінде Сун Цэ Ю Цзиді өлімге кеседі, ал соқыршы өшпендік рухқа айналады. Бұл фильмде Сун Цэ анти-герой, ал Ю Цзи романдық дауға байланысты герой ретінде бейнеленген. 1993 жылғы Гонконгтың "Ежелгі Қытайдағы ниндзя" фильмі де осы оқиғадан бейімделген, бірақ Ю Цзидің шәкірттері оның өшін алуға тырысады. Ша И 2010 жылғы Қытайдың "Үш патшалық" телесериалында Сун Цэ рөлін сомдады.

Комикстер мен аниме

Аниме "Йокояма Мицутеру Сангокуши" анимесінде Сунь Цэ әкесімен бірге Донг Чжуоға қарсы күреседі және Лю Бэй, Гуан Ю және Чжан Фэймен дос болады, олармен бірге батыр болу үшін жаттығудан өтеді. Манга/аниме Ikki Tousen-нің басты кейіпкері Sonsaku Hakufu тарихи тұлға Сунь Цэге негізделген ("Sonsaku Hakufu" – Сунь Цэнің аты мен әдепті атының жапонша оқылуы). Оның қамқоршысы Шуюй Кукиннің аты мен мінезі Жоу Юге ұқсас. Аниме "Котецу Сангокуши" басты кейіпкері Сунь Цэ бұрын мейірімді және адал батыр ретінде көрсетілген, бірақ Император мөрінің күші оны жеңіп алып, қорғаушысын өлтіруге мәжбүрлейді. Қытай манхуасы "Уақыттың құлдырауы" (The Ravages of Time) - Сунь Цзе ақылды, қатал және манипуляцияға бейім кейіпкер.

Бейне ойындар

Сун Цэ Коэйдің "Үш патшалықтың романсы" стратегиялық ойындар сериясында көрінеді. Сун Цэ, Koei-дің "Dynasty Warriors" бейне ойындар сериясында, сондай-ақ "Dynasty Warriors" және "Samurai Warriors" ойындарының тоғысқан нұсқасы – "Warriors Orochi" ойынында ойналатын кейіпкер болып табылады. Сун Цэ Creative Assembly компаниясының "Total War: Three Kingdoms" ойынындағы аңызға толы кейіпкер, бұл "Total War" бейне ойындар сериясының ең соңғы бөлігі және 2019 жылдың 23 мамырында жарық көрді. Сун Цэ сонымен қатар "Sango Fighter 2" шайқас ойынында ойналатын кейіпкер.

Карта ойындары

Magic: The Gathering коллекциялық карта ойынында "Сун Цэ, жас жаулаушы" атымен "Портал Үш патшалығы" жинағында карта бар.