Кіріспе

Афшин Эллиан (1966 жылдың 27 ақпанында Тегеранда, Иранда туған) – Иранда туған голланд заң профессоры, философ, ақын және саяси исламды сынаушы. Ол халықаралық мемлекеттік құқық және құқық философиясы саласындағы сарапшы.

Өмірбаян

1989 жылы Эллиан Нидерландыға саяси босқын ретінде келді. Иранның исламдық теократиялық үкіметін өз көзімен көрген ол мұндай мәселелердің жалпы әлемге, әсіресе Нидерландыға қалай әсер ететінін жиі жазады. Мұндай сынға байланысты өміріне қауіп төнгендіктен, қазір қатаң күзетте. Эллиан Иранда өскен. Жастығында Иранның ең белгілі журналистерінің бірінен журналистика мамандығын меңгерді. Ол жастарға арналған ирандық саяси журналдарда тілші болып жұмыс істеді. 1978-1979 жылдардағы Иран революциясы кезінде, көптеген құрбылары сияқты, ол Иранның «Федаян-е Халк» партиясын қолдады. Бірақ революциядан кейін бұл партияда жарылыс болды. Көптеген жақтастары партияның басым бөлігіне немесе Иранның «Туде» партиясын қолдаушыларға бірікті. Эллиан Иранның «Туде» партиясына мүше болып, «Туде» партиясының жастар ұйымында белсенділік танытты. Ислам режимі революциядан кейін өзіне қарсы саяси партиялар мен іс-шараларды тыйым салып, қуғынға түсіргенін атап өткен жөн. Сондықтан Эллиан тұтқындалудан қорқып, жасырын өмір сүріп, соңында елден қашуға мәжбүр болды. Ол Пәкістанға қашуға шешім қабылдады. Бірақ ол әлі де Иранға қайтарылып алыну қаупіне тап болды, сондықтан жақын арада Ауғанстанға қашты, онда Ираннан келген зиялылар мен белсенділердің қауымы жиналған еді. Сол жерде ол «Туде» партиясының мүшесі болған Сиаваш Касраиемен танысты және одан поэзия өнерін үйренді. Сонымен қатар ол бірнеше жыл бойы Кабул астанасында медицина оқыды. Бірте-бірте Кабулдағы «Туде» партиясының басшыларымен арасында идеологиялық күрес туды. Эллианның пікірінше, олар сталиндік көзқарастарды ұстанды, бұл оған және оның бірнеше достарына «Туде» партиясынан айырылуға себеп болды. 1987 жылдың күзінде ол Кабулдағы Біріккен Ұлттар Ұйымының тұрақты өкілінен пана сұрады, содан кейін 1989 жылы Нидерландыға шақырылып, Біріккен Ұлттар Ұйымымен бірге елден шығарылды. Иан Бурума Эллианды дұрыс емес ақпарат беруде айыптады. Ал Ибн Варрак Бурума негізгі фактілерді бұрмалап көрсеткенін айтты. Эллиан өзінің кім екенін және өткенін жалған көрсетпеген, сондай-ақ Нидерландыға жалған құжаттармен келмеген. Мұндай айыптаулардың жалған екенін, мысалы, сол кездегі БҰҰ-ның Нидерландыдағы өкілдігінің құқықтық қызметкері болған Ю. Хоексма да растады. Эллианның өзі және Фриц Болкештейн де осыған ұқсас наразылықтарды білдірді, нәтижесінде Бурума және оның «Пингвин» баспасы кітабының кейінгі басылымдарында көптеген өзгерістер мен түзетулер жасауға мәжбүр болды. Эллианның жағдайын қорғаған тағы бір белгілі тұлға – әдебиет бойынша Нобель сыйлығының лауреаты Марио Варгас Льоса. Нидерландыда Эллиан Брабант католикалық университетінде (қазіргі Тильбург университеті) заңды оқуға түсті. 1996 жылы ол халықаралық қоғамдық құқық, қылмыстық құқық және философия мамандығы бойынша бітірді. Ол Амстердам университетінің Амстердам халықаралық құқық орталығында жұмыс тапқанға дейін Брабантта зерттеуші болып қалды. 2003 жылы Тильбург университетінен докторлық диссертациясын қорғады. Диссертациясының тақырыбы: «Оңтүстік Африканың Ақиқат және Татуласу Комиссиясына зерттеу». Бұл зерттеуде ол Оңтүстік Африканың Ақиқат және Татуласу Комиссиясының нәтижесінде туған саяси өзгерістерге назар аударды, сондай-ақ халықаралық қылмыстық құқық және құқықтық философияға қатысты мәселелерді қарастырды. Зерттеудің басты сұрағы: «Неліктен Оңтүстік Африкалықтар өткендегі қылмыстарды тергеп жазалайтын қылмыстық сот орнына сот пен рақымшылық мүмкіндігін таңдады?». Бұл тақырыпқа қызығушылық танытқандар осы мәселе бойынша одан әрі оқу үшін оның «Демократиялық режимге саяси көшу: кешірімнің Оңтүстік Африка эхосы, шындық комиссиясы және әділдік туралы келіссөздер» атты мақаласы жарияланған кейінгі академиялық кітабына жүгіне алады. Аталған зерттеулерінде ол комиссияның халықаралық құрметке лайық сот екендігіне көз жеткізді. 2003 жылы ол заңгерлік факультетте доцент болып жұмыс істеді, ал 2005 жылдан бастап Лейден университетінің заң факультетінде профессор қызметін атқарады. 2012 жылдан бастап Лейден заң факультетіндегі Заңды көп салалы зерттеу институтының академиялық директоры болып табылады. Эллиан «NRC Handelsblad» газетінің тұрақты авторы және голланд телеарналарындағы саяси бағдарламаларға қатысады. Эллиан «Elsevier» журналымен қатар «The Wall Street Journal», «Le Monde» және «Le Figaro» сияқты халықаралық журналдар мен газеттерде мақалалар жазады. 2009 жылғы Иран президент сайлауынан кейін Эллиан Иранның жоғары басшысы Әли Хаменеге ашық хат жазды. Бұл хат неміс журналы «Der Spiegel», «Le Monde», «The Wall Street Journal» және голланд газеті «NRC Handelsblad» беттерінде жарияланды. «Der Spiegel» журналы хатты «Сіздің режиміңіз аяқталды» деген тақырыппен (Эллианның тікелей сөзі емес) жарияласа, «NRC Handelsblad» газеті «Революция балалары енді аятолланың үкімділігін қабылдамайды» деген тақырып берді. Соңғы жарияланым туралы мәліметтер үшін «Тәуекел жағдайы және террор кезіндегі радикалды демократия» кітабына жүгінуге болады.