Кіріспе
Ørestad – Данияның Копенгаген қаласында, Амагер аралында орналасқан дамып келе жатқан қалалық аудан. Аймақ жаңа қала тұжырымдамасы бойынша дамытылды және Копенгаген метросының M1 желісімен тығыз байланысты. Экономикалық тұрғыдан алғанда, жоспарға қажетті қаржы мемлекеттік меншіктегі, пайдаланылмаған жерді сату арқылы түсетін табыс есебінен қамтамасыз етілді, бұл метро құрылысын қаржыландыруға мүмкіндік берді. Ал, керісінше, дамуды тартымды ету үшін метроға қолжетімділік қажет деп есептелді. Метро – аймаққа қоғамдық көліктің негізгі түрі болса да, Копенгаген мен Мальмё арасындағы Øresund желісі, E20 тас жолы және Копенгаген әуежайы да жақын жерде орналасқан. Ørestad бастапқыда төрт ауданнан тұруы жоспарланған, бірақ қазіргі таңда тек үшеуі дамыды: Ørestad Nord, құрылысы жүргізілмеген Amager Fælled аймағы (ол табиғат қорығы болып қала береді), Ørestad City және Ørestad Syd. Сондықтан, Ørestad шындығында бір-бірінен бөлек екі аймақтан тұрады. Солтүстікке орналасқан Ørestad Nord аймағы Копенгагеннің орталық бөлігімен үйлесімді. Көптеген копенгагендіктер Ørestad станциясы және Field сауда орталығының маңындағы екі оңтүстік ауданды ғана нағыз Ørestad деп санайды. Ørestad Amager Common және Vestamager табиғи аймақтарымен шектеседі, олар негізінен 20-шы ғасырдың бірінші жартысында құрғатылған жерлерден тұрады, сондай-ақ ылғалды жерлер, бұталар және табиғи түрде өскен шағын ормандар да бар. Бұл демалыс аймақтары, Ørestad өзі және оны қоршаған аралдың барлығы дерлік жазық жерлерді құрайды. Ørestadтағы маңызды мекемелерге DR Village (Данияның ұлттық телерадиокомпаниясы DR-дың бас кеңсесі), Жан Нувельдің жобалаған Копенгаген концерт залы, Field's (Даниядағы ең ірі сауда орталығы), Bella Center (Скандинавиядағы ең үлкен көрме және конференция орталығы) және Bella Sky Hotel (Скандинавиядағы ең үлкен қонақ үй) жатады. Олардың ішінде Bella Center Ørestad тұжырымдамасынан бұрын пайда болған.
Жоспарлау мақсаттары мен проблемалары
Ørestad мұқият жоспарланған инфрақұрылымға ие, оған метродан басқа Øresund темір жолы мен тас жолы кіреді, Копенгаген әуежайына және жақын орналасқан Øresund көпіріне жақын. Аймақтық Oresund поездары Копенгаген әуежайына алты минутта, Копенгаген орталық станциясына жеті минутта жетеді және Мальмё орталық станциясына 29 минутта барады. Бір кезде Ørestad "Скандинавиядағы ең ірі қиылыс" деп жарналанды. Дегенмен, Ørestad заманауи жоспарлау тәсілі үшін көп сынға ұшырады, ол эксклюзивті түрде жылжымайтын мүлікті дамыту мен инфрақұрылымдық байланыстарға бағытталған. Бұл кең, ашық кеңістіктерінде өмір мен жаяу жүргіншілердің жоқтығына әкелген шаршы торлы көшелер жүйесіне соқты. Аймақ жоспарлары осы қателерді ескеру үшін бірнеше рет қайта жасалды, бірақ әзірге көп табысқа жете қойған жоқ.
География
Ørestad ауданы шамамен ені және ұзындығы бар. Ørestad қаласының орталық бөлігі, Ørestad City, Копенгаген әуежайы Каструптан батысқа және Копенгаген қаласының орталығынан оңтүстікке қарай орналасқан. Ørestad солтүстікте Islands Brygge, шығыста Sundbyvester және Tårnby, ал батыста кең Kalvebod Commonsпен шектеседі.
Тарих
Ørestad туралы заң 1992 жылы пайдаланылмайтын аумақтарды дамыту және метро жүйесін салу жоспары ретінде қабылданды. Копенгагеннің орталығына және әуежайға жақын орналасқан бұл аумақтар мемлекеттік меншікте болды, оларды сату арқылы ұзақ жылдар бойы күтілген метро жобасы қаржыландырылатын еді, ал метроның өзі аймаққа инфрақұрылымды ұсыну үшін маңызды болды. Бұрын Amager-дің тығыз орналасқан орталық осі арқылы метро салу қарастырылған, бірақ жаңа жоспар Amager-дің батыс (Ørestad) және шығыс (Øresund жағалауы) шетін дамытуға бағытталған екі желіні салуды көздеді. Ørestad Development Corporation (Ørestadsselskabet I/S) 1993 жылдың 11 наурызында ауданның өсуін басқару үшін құрылды. Корпорацияның 55% Копенгаген қалалық әкімдігіне, ал 45% Қаржы министрлігіне тиесілі. Даму жобасының құны шамамен 175 миллион еуроға бағаланып, 20-30 жылға созылуы күтілді. Болжам бойынша, аймақта 20 мың адам тұрып, 20 мың адам білім алып, 80 мың адам жұмыс істеуі тиіс еді. 2008 жылдың басында ауданның 53% сатылған болатын. 1994 жылы өткізілген халықаралық сәулет конкурсының жеңімпазы Ørestad-тің жалпы жоспарын ұсынды, ол аймақты төрт ауданға бөлуді көздеді. Финляндияның APRT жобалау бюросы мен Данияның KHR Arkitekter бірлескен кәсіпорын құрып, 1997 жылы соңғы жоспарды ұсынды. Алғашқы кеңсе ғимараты 2001 жылы салынып аяқталды, ал тұрғын үйлер үш жылдан кейін пайдалануға берілді. Қазіргі таңда Ørestad-та 3000-нан астам пәтер және кеңсе кеңістігі бар. Сонымен қатар, жалпы саны 13 ғимараттың құрылысы жүріп жатыр. 2022 жылдың 3 шілдесінде аймақтағы Field's сауда орталығында болған оқ ату оқиғасы салдарынан үш адам қаза тапты. Полиция бастығы Сорен Томассен 22 жастағы күдіктінің ұсталғанын хабарлап, полицияның терроризм актісін жоққа шығара алмайтынын мәлімдеді. Британдық әнші Гарри Стайлздың концерті Корольдік аренада, оқиға орнынан шамамен бір километрдей қашықтықта өтуі тиіс еді, полициямен келіссөздерден кейін концерт жоспарланғандай өтеді.
Ørestad аймағы
Мыңжылдық басынан бері Ørestad-тың барлық аумағында барлығы 65 ғимарат салынды, оның ішінде 3000-нан астам пәтер, сондай-ақ білім беру және сауда орындары үшін арналған ғимараттар бар.
Солтүстік Орестад
Ørestad North – Ørestad-тың төрт ауданының ең дамыған және Копенгагеннің орталық бөлігіне ең жақын орналасқан, сондай-ақ ескі қалалық аймақтармен үйлесіп жатқан ауданы. Ол 1997 жылы KHR Arkitekter компаниясы жасаған бас жоспар бойынша, орталық "ауылдық алаң", Ландшафт каналы және солтүстік-оңтүстік бағытындағы Университет каналы төңірегінде салынды. Аймақтағы маңызды мекемелерге DR Byen, оның ішінде Копенгаген концерт залы, сондай-ақ Копенгагеннің Ақпараттық технологиялар университеті сияқты бірнеше білім беру орталықтары кіреді. Копенгаген университетінің гуманитарлық факультеті 1970 жылдардан бері осы аймақта орналасқан, бірақ жаңартылып, Оңтүстік кампус ретінде кеңейтілді, қазір ол Ørestad-тың ең солтүстік бөлігін құрайды. Ørestad North-та 1000-ға жуық тұрғын үй бар, олардың жартысы Тиетгенколлегиет және Бикубенколлегиум студенттік жатақтарында орналасқан.
Амагер Феллед
Сандби метро станциясының батысында орналасқан қорғалатын Амагер Феллед ауданын дамыту жоспарлары дау тудырып, 2017 жылы тоқтатылды. Метро желісінің шығысында ғана шағын бөлік салынды, бірақ ол ресми түрде Орестадтың құрамына кірмейді. Осылайша, Орестад Ørestad бульварымен және метро желісі арқылы, тиіспеген Амагер Феллед аймағы бойымен байланысқан солтүстік және оңтүстік бөліктерден тұрады. 2021 жылдың ақпан айында жаңа жоспар қазіргі Danhostel Copenhagen Amager төңірегінде, Вейландс Алледен солтүстікке қарай батысқа қарай тұрғын үйлер салу жобасын қарастырады. Бұл ауданның болашақ атауы – Vejlands Kvarter. Жобаға қарсы шығатын экологиялық белсенділер "Ларх жазығы" деген мағына беретін Лэркеслеттен атауын қолданады.
Орестад қаласы
Ørestad City – 2001 жылдан бері, Ферринг мұнарасы бірінші ғимарат ретінде аяқталғаннан бастап Ørestad-та ең көп жаңа құрылыс салынған аймақ. Аймақтағы ең маңызды нысандардың қатарында жаңа Field сауда орталығы және бұрыннан бар Bella Center конгресс-көрме орталығы тұрады. 2006 жылы Дэниел Либескинд Field пен Центр бульвары арасында орналасқан Ørestad Down Town деп аталатын Ørestad City аймағының қалған бөлігі үшін бас жоспар жасады. 2009 жылы Либескиндтің жобасы бойынша 709 бөлмелі Cab Inn Metro Hotel аяқталды, ол осы жобаның алғашқы ғимараты болды. 2003 жылдан бері Ørestad City-де көптеген тұрғын үйлер салынды, олардың көпшілігі Byparken төңірегінде шоғырланған. Аймақтағы ең ерекше тұрғын үйлер – Бьярке Ингельс пен Джулиен Де Смедт салған VM Houses және Mountain Dwellings, ал тағы бір атаулы ғимарат – 3XN архитектуралық бюросының Ørestad колледжі.
Оңтүстік Орестад
Ørestad South-та солтүстік бөлігінде ірі коммерциялық ғимараттар, ал оңтүстік бөлігінде жоғары сапалы тұрғын үйлер басым. Халықаралық консалтингтік фирма Ramboll-дың жаңа бас кеңсесі және Copenhagen Towers жобасының бір бөлігі болып табылатын Crowne Plaza Copenhagen Towers қонақ үйі, Øresund тас жолының оңтүстігінде орналасқан. Екеуі де Dissing + Weitling компаниясымен жобаланған. Ørestad South-тың ең оңтүстік бөлігінде Bjarke Ingels Group компаниясының 8 House аралас мақсаттағы ғимараты мен Wilhelm Lauritzen Arkitekter компаниясының Stævnen тұрғын үй ғимараты орналасқан.
Болашақ дамуы
Филдс қаласынан батысқа және оңтүстікке қарай орналасқан, Либескинд деп аталатын алаңнан басқа, Орестад қаласында салынуы тиіс сегіз құрылыс алаңы бар. Бұл ауданның бас жоспары 2006 жылы жарияланды және 11 кеңсе ғимаратынан тұратын, толығымен қисық сызықтардан құралған кешенді ұсынады, оның ішінде 704 бөлмелі Cab Inn Metro қонақ үйі және екі 20 қабатты кеңсе/қонақ үй ғимараты бар. Орталық алаң және жартылай шыныдан жасалған шатыры бар аркада болады. Құрылыс 2007 жылдың соңында басталды және 5–10 жылға созылуы күтілуде. Оңтүстік Орестад ауданының жоспары 2005 жылы бекітілді. Жалпы бас жоспар 1997 жылғы жеңімпаз ұсыныста көрсетілген бастапқы жобаға сәйкес дамытылды. Автомобиль жолына жақын орналасқан Copenhagen Towers кешенінен басқа, тағы екі кешеннің бас жоспарлары ұсынылды: Ørestad Business Center үшін Niels Torp, ал Hannemannsparken кешені үшін KHR arkitekter. Автомобиль жолынан оңтүстікке қарай орналасқан бұл үш кешеннің барлығында кеңселер орналасады. Копенгаген мұнараларының құрылысы 2007 жылдың соңында басталды. Royal Arena, көп мақсатты жабық арена, 2016 жылы ашылды және Ørestad Syd-те орналасқан. Орестад мектебі жобаланған сыйымдылыққа жеткен кезде 2015 жылы жаңа мектеп ашу жоспарлануда. Басқа да оқу орындары бар, олар – Ørestad гимназиясы және Копенгаген қалалық кітапханасының филиалы.
Көлік
Төрт аймақты солтүстіктен оңтүстікке қарай өтетін негізгі бағыттар М1 метро желісі және Ørestads Boulevard жолы болып табылады. Дегенмен, ең солтүстік екі аймақта Ørestads Boulevard өзінің шеткі орналасуына байланысты салыстырмалы түрде аз қозғалысқа ие. Бұрынғы Artillerivej-дің бір бөлігіне жаңа ат берілуі арқасында Ørestads Boulevard Амагер Boulevard-қа дейін созылды. Vejlands Allé тас жолы, Øresund E20 автожолы және Øresund темір жолы Ørestad арқылы шығыстан батысқа қарай өтеді, біріншісі Amager Fælled және Ørestad City аудандарын, ал соңғы екеуі Ørestad City және Ørestad Syd аудандарын бөліп тұрады. Шығысқа қарай әуежай бірнеше минуттық жерде, ал одан әрі – Sound Bridge, теміржол және автокөлік туннелі/көпірі арқылы Мальмёге байланыс бар. Ørestad станциясы метро желісі мен теміржолдың қиылысында, Ørestad City және Ørestad Syd арасында орналасқан. Ол метромен де, Копенгаген орталық вокзалы, Копенгаген әуежайы және Мальмё қалалары арасындағы Øresund желісіндегі пойыздармен де қызмет көрсетеді. Метро Ørestad-та алты аялдамаға ие, бірақ олардың кейбіреулері негізінен іргелес аймақтарға – Ørestad Nord ауданындағы Islands Brygge және DR Byen, Amager Fælled ауданындағы Sundby, Ørestad City ауданындағы Bella Center және Ørestad, ал Ørestad Syd ауданындағы Vestamagerге қызмет көрсетеді. Бұған қоса, автобус желілері Университеттің Оңтүстік кампусына, Bella Center-ге, Ørestad City-ге және Ørestad Syd-ке де қызмет көрсетеді. Ørestad City-дегі автобус аялдамалары Ørestads Boulevard бойында орналасқан. Басқа автобустардың ішінде шығыстан батысқа қарай жүретін 18-ші маршрут, Ørestad-ті Копенгагеннің батыс және солтүстік аймақтарымен байланыстыратын 500S аймақтық маршруты және Амагер аралының қалған бөлігіне қатынайтын жергілікті автобустар бар.