Кіріспе

Ағылшын журналисі Вальдемар Янушчак (12 қаңтар 1954 жылы туған) – поляк тегінің британдық өнер сыншысы, теледокументалды фильмдердің продюсері және жүргізушісі. Бұрын The Guardian газетінің өнер сыншысы болған ол 1992 жылы The Sunday Times газетінде де осы қызметті атқарды және екі рет «Жылдың сыншысы» сыйлығына ие болды.

Өмір

Янушчак, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Англияға келген поляк босқындарының отбасында туды. Польшада оның әкесі Санок қаласында полиция қызметкері болған, және оның міндеттеріне коммунистерді әшкерелеу де кірген. Ұлыбританияда ол теміржол вагондарын тазалаушы болып жұмыс істеді, бірақ 57 жасында Басингсток теміржол станциясында пойыздың астына түсіп қайтыс болды. Оның әйелі сол кезде 33 жаста болды. Вальдемар оқиға кезінде бір жасар еді. Жас Янушчак поляк босқындарының балалары үшін Мариандық әкелер қауымы Фолли Кортта, Хенли-на-Темзада құрған "Құдайдың мейірімі" колледжіне оқуға түсті. Янушчактың "Holbein: Eye of the Tudors" кітабында айтылғандай, ол 5-тен 11 жасқа дейін Беркширдегі Кавершам қаласындағы Сент-Анн (Рим-католик) бастауыш мектебінде білім алған.

Мансап

Манчестер университетінде өнер тарихын оқығаннан кейін Янушчак The Guardian газетінде өнер сыншысы, сосын кітап редакторы болды. 1989 жылы ол Channel 4 телеарнасының өнер бөлімінің жетекшісі болып тағайындалды. Сол жерде жеті жыл жұмыс істеген кезеңде ол алғаш рет Тернер сыйлығы мен Гластонбери фестивалін теледидардан көрсетті. Сондай-ақ, ол 1994 жылы драматург Деннис Поттермен Мелвин Браггтың соңғы сұхбатын жасады және The White Room музыкалық сериясын бастады. 1992 жылы The Sunday Times газетінде өнер сыншысы болып жұмыс істеді. Пресс Ассоциациясы оны екі рет «Жылдың сыншысы» деп таныды. Янушчак – «көңілді өнер сүйіп, оны сын тұратын және жазатын жандардың бірі. Оның баяндама стилі қарапайым, бірақ мағлұматты, ынталы, әсерлі және қызықты. Ол телеэкранда бізді ойландырады, өнер үшін осыған дейін Дэвид Аттенбороу табиғат үшін не істегенін істеп жүр» делінеді, сондай-ақ ол «өнерді элиталық етіп көрсетуден түбірінен бас тартатын» және «оны түсінуге оңай, қолжетімді ететін» адам. 1997 жылы ол Channel 4 арнасында өткен «Сурет салудың өлімі» талқылысына қатысты, себебі сол жылғы Тернер сыйлығында суретшілердің болмауы осыған себеп болды. Бағдарламаның ең қызықты сәті – Трейси Эминнің мас күйдегідей сезімде басқа қатысушыларға тіл тигізіп, он минуттан кейін кетіп қалған кез болды. 2002 жылы сақтандыру брокері және өнер коллекционері Иван Массов концептуалды өнерге қарсы шығып, Эминнің «қағаз қаптан өз жолын таба алмайтынын» айтқанда, Янушчак The Independent газетіне жазған хатында «сол жағдайда ойлау аса пайдалы болмас еді» деп жауап берді. 2004 жылы ол Стелла Вайннің өнерін қорғауда көптеген сыншылардан ерекшеленді, оның Саатчи галереясының «Жаңа қан» көрмесіне жасаған сынды жағымды бағалады («Вайннің жұмысын ұнатуға асықпасам да, ұнатып қалдым. Онда бір ерекшелік бар еді»), оны қолдауын жалғастырып, «шынайылық пен цинизмнің таңғаларлық үйлесімін» көрді. Сол жылы ол University Challenge телешоуының Рождестволық арнайы бағдарламасына қатысты. 2006 жылы Лондонның Ұлттық галереясында өткен «Париждегі американдықтар» көрмесін қарап, ол Джеймс МакНилл Уистлердің «Ақ түсті No 1 симфониясын» «қалың ақ бояумен қабаттасқан, кедір-бүдір іздермен торт пісірудің әуесқой тәжірибесі» деп сипаттады. «Тіпті Уистлердің атақты анасы да мұнда көңіл көтермейді», - деп шағымданады ол. Суретші Джейми Шовлиннің алдауына іліккен Янушчак сол жылы Lustfaust атты 1970-жылдардың ғажайып рок-тобының «1970-жылдардың соңында өз музыкаларын бос кассеталарда таратып, жанкүйерлерін өздерінің мұқабаларын жасауға шақыру арқылы музыка индустриясына тойтарыс бергенін» жариялады. Бірақ бұл топ Шовлиннің фантазиясынан туған. Янушчак Шовлиннің бүгінгі қоғамдағы суретшінің маңызды рөлін еске түсіргені үшін оны мақтады, сондай-ақ «қазіргі уақытта шындыққа сену мүмкін емес» екенін айтты. 2008 жылдың қазан айында Янушчак Британдық мұражайда «Статуефилия» көрмесін ұйымдастырды, онда алты суретшінің заманауи мүсіндері ежелгі мүсіндермен қатар қойылды. Бұл көрме оның «The Sculpture Diaries» сериясын жасау кезінде туды, ол әлемдегі мүсіндер туралы үш бөлімдік серия, ол алғаш рет 2008 жылдың 31 тамызында Channel 4 арнасында көрсетілді. BBC 2 арнасының The Late Show бағдарламасының алғашқы жүргізушілерінің бірі Валдемар Янушчак теледидарда өнер тарихы бойынша бағдарламалар ұсынды, сондай-ақ The Culture Show және Newsnight Review бағдарламаларында пайда болды. 2012 жылдың 27 қарашасынан бастап ол BBC Four арнасында төрт бөлімдік «Қараңғы дәуір: Нұр дәуірі» сериясын ұсынды. 2019 жылдың қазан айында ол BBC Four арнасында Шаун Гринхолгтың қатысуымен Жанина Рамирес жетекшілік еткен «Handmade in Bolton» атты қысқа деректік фильмін түсірді және баяндады. Қазіргі уақытта ол Little Dot Studios Network (All3Media) құрамына кіретін Perspective арт-арнасы және Sky Arts үшін контент жасайды.