Кіріспе

Сүтқоректілер түрі

Майлы құйрықты дуннарт (Sminthopsis crassicaudata) – Dasyuridae тұқымдасына жататын, егеуқұйрықтар, квоккалар және тасмания ібілісі сияқты торсықты сүтқоректілердің бір түрі.

Сипаттама

Орташа дене ұзындығы және құйрығының ұзындығы шамамен құрайды. Ең кішкентай ет жейтін торсықтылардың бірі саналатын оның салмағы аралығында ауытқиды. Құйрығы тамырлық бөлігінен бірнеше миллиметрден кейін қалыңдай бастайды және ұшына дейін солай қалады. Дуннарт үш түсті көруге ие, бұл басқа кейбір торсықтылар мен приматтарға ұқсас, бірақ көптеген сүтқоректілерге тән дихроматты көруден өзгеше.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Австралиядағы S. crassicaudata таралу аймағы Батыс Австралияның Кимберли аймағы және Арнем Лэнд, Какаду ұлттық паркі сияқты Солтүстік территориядан басқа әртүрлі орталарда кездеседі, бірақ Виктория штатындағы Ваннон және Малли бұталықтарынан аулақ салады. Викторияның солтүстік-шығысында бұл түрді шөптесін орманды далалар мен самфирлі бұталы жерлерде де кездестіруге болады. S. c. crassicaudata түршесі Квинсленд штатындағы Эппинг орманы ұлттық паркінде таралған. S. c. ferruginea Оңтүстік Австралиядағы Эйр көлі маңында кездеседі. S. c. centralis Оңтүстік Австралиядағы Этадунаға жақын, Киллалпаннина (Киллалапанима, Эйр көлінің шығысы) жерінде кездеседі. Майлы құйрықты дунарттар Австралияның көптеген шөлдерінде кездеседі, мысалы, Симпсон және Гибсон шөлдерінде. Бұл түрді кездестіретін орталарға сирек шөптесін далалар, ашық бұталы жерлер және көп мөлшерде бос жері бар егістік алқаптар жатады. Егістік жағдайларын жақсарту бұл түр үшін жағымды әсер еткен, себебі құрылған орта осы дунарттың қажеттіліктеріне сай келеді, бірақ қарқынды ауыл шаруашылығы түр үшін теріс фактор болып саналады.

Әлеуметтік ұйымдастыру және асылдандыру

Бұл түр шілдеден ақпанға дейін көбейеді, жас ұрғашылары шілдеден сәуірге дейін қаптамада болады (Morton 1978b). Жүктілік мерзімі 13 күн, ал жас балалар 70 күн бойы қапшықта қалады, орташа ұяда 7,5 бала болады, нәрестелердің өлім көрсеткіші 33%. Олар әдетте жылына екі рет туады, ал аналықтары алғашқы жылы көбеймейді. Аналықтарының өмір сәуірі 18 ай, ал аталықтарының 15 айды құрайды.

Диета

Майлы құйрықты дуннардың рационына мықты қабықтылар, бүркіттер, кішкентай бауырымен жорғалаушылар және қосмекенділер сияқты жәндіктер кіреді. Ол тамақ жетіспейтін кезде сәбіз пішіндес құйрығында май қорын жинақтайды.

Тірі қалу

Майлы құйрықты дуннартты басқа етқоректілер, соның ішінде инвазивті түлкілер мен мысықтар, сондай-ақ оның қоршаған ортасында тіршілік ететін басқа да жабайы жануарлар жиі жейді. Дуннарт өте құрғақ, шөлейтті ортада тіршілік ете алады. Бұл әртүрлі физиологиялық және мінез-құлық ерекшеліктеріне байланысты. Біріншіден, бұл сүтқоректі түнгі өмірге бейімделген және 24 сағаттық циркадтық ритммен жұмыс істейді. Түнде ол жоғары температурадан қорғалады, ол энергия шығынына себеп болады. Оянғанда, ол уақытының көп бөлігін тамақтануға жұмсайды. Әр түнде ол шамамен өз салмағына тең тамақ тұтынады. Ол арнайы, өткір тістерін пайдаланып, жемтігін ұсақтап кеседі. Бұл оның жемтігінен қоректік заттарды алу мүмкіндігін арттырады. Оның ас қорыту жылдамдығы жоғары және ол құйрығында сақталған майды энергия көзі ретінде пайдалана алады, энергия шығындарын азайту үшін. Топор фотопериодтың өзгеруіне тәуелді емес, бірақ қоршаған ортаның жағдайларына күшті әсер етеді. Майлы құйрықты дуннарттың күнделікті топорға түсуі үшін екі шарт орындалуы керек: төмен қоршаған орта температурасы және тамақ тапшылығы. Топорға түсу маусымдық өзгереді. Олар оны қыс айларында жиірек пайдаланады, себебі тамақ аз және дене температурасын жоғары деңгейде ұстап тұру үшін көп энергия қажет. Топорға түскен кезде дене температурасы 14,6°C дейін төмендеуі мүмкін. Бұл түр ұзақ мерзімге топорға түспейді, сондықтан жүрек соғуы өзгермелі болады және ұзақ топорға түсетін жануарларда байқалатын тұрақты күйге жетпейді. Бұл түрдің ерекшелігі – ол даму және көбею кезеңдерінде де топорға түсе алады. Тіпті сүттендіру кезеңінде де аналығы күнделікті топорға түсуге қабілетті, бұл жас ұрпаққа әсер етпейді. Күнделікті топорға түсумен бірге, қайта жылыну процесі де жүреді. Қайта жылыну процесі дене температурасын көтеру үшін көп энергия талап етеді. Ұя салу да тіршілікке бейімделудің мінез-құлықтық тәсілі болып табылады. Суық ауа райында майлы құйрықты дуннарт үй тышқаны (Mus musculus) сияқты кеміргіштермен ұя бөліседі, жылуды сақтау үшін. Бұл ерекше жағдай, себебі майлы құйрықты дуннарттар экстремалды жағдайлар болмағанда осы тышқандарды жейді.

Тилациннің генетикалық проксиі

2022 жылдың тамызында Мельбурн университеті Техас штатындағы Colossal Biosciences биотехнологиялық компаниясымен серіктестікке келісіп, оның ең жақын туысы – майлы құйрықты дунартты пайдаланып, тайлацинды қайта жаратуға және оны Тасманияға қайта оралтуға тырысатыны жарияланды.