Кіріспе

Германияның батыс Африкадағы колониясы – 1884-1919 жылдар аралығында Германияның Африкалық колониялық империясының бір бөлігі болған Батыс Африка аймақтарын белгілеу үшін пайдаланылған бейресми атау. Бұл термин көбінесе Камерун және Того территорияларына қатысты қолданылды. Германияның Батыс Африкасы әкімшілік бөлімше емес еді. Дегенмен, саудада және күнделікті тілде бұл термин кейде қолданысқа түсті.

Батыс Африкадағы императорлық комиссар

Канцлер Отто фон Бисмарк Любек, Гамбург және Бремен сенаттарынан Батыс Африкаға Германияның араласу мүмкіндігі туралы пікірлерін сұрады. Осыған жауап ретінде Вурман 1883 жылы Германияның Батыс Африкадағы сауда колониясын құру жоспарларын канцлерге ұсынды, бірақ Бисмарк бастапқыда оған бірнеше ескертулер жасады. Дегенмен, 1883 жылдың желтоқсанында үкімет Батыс Африкаға императорлық комиссарды жіберіп, жергілікті билеушілермен ресми келісімдер жасасу арқылы неміс саудагерлерін қорғауға кірісті. Бисмарктің жоспары Начитигалдың келісімдерін пайдаланып Батыс Африканың маңызды аймақтарында неміс билігін орнату болды, олар кейіннен жанама басқаруға беріліп, әкімшілік жұмысын негізінен коммерциялық компания жүзеге асыратын еді. Бірақ ол келген кезде жергілікті басшылар Франциямен келісімге келген еді және жаңа келісімдерге қол қоюға құлшынбады. Сондықтан Начитигал Бенин шығанағындағы неміс сауда бекеттеріне бет бұрды. Бұл болашақ Германияның Тоголанд колониясының негізін қалады. 1884 жылдың 14 шілдесінде Начитигал Белл қаласында неміс туын көтеріп, Камерун колониясы болған аймақтарды неміс қорғауына алған келісімдерге қол қойды. 1885 жылдың 29 қаңтарында ол Майнландты неміс қорғауына алған келісімге қол қойды. Осыдан кейін Начитигал Германияға қайта оралу жолына шықты, бірақ безгекке шалдығып, сәуір айында Гвинея жағалауында қайтыс болды.

Батыс Африка эскадрильясы, 1884-85

Начтигал Батыс Африкада неміс құқықтарын орнату жөніндегі тапсырмасын аяқтағаннан кейін, оларды нығайту үшін теңіздік қолдау қажет болды. 1884 жылғы 30 қыркүйекте император Вильгельм I Адмиралтейство штабының бастығы контр-адмирал Эдуард фон Кноррдың басқаруымен Батыс Африка эскадрильясын құру туралы бұйрық шығарды. Эскадра құрамында корветтер (флагмандық кеме), , , және бу тендері «Адлер» болды. 30 қазанда эскадрилья Батыс Африкаға жолға шықты. Кейп-Верде аралдарына жеткеннен кейін «Ариадне» Либерия мен Гвинея жағалауына, ал «Гнезенау» Шығыс Африкаға жіберілді. 18 желтоқсанда «Бисмарк» пен «Ольга» Камерун өзеніне жетті. Эскадрилья келгенге дейін, Начтигалмен келісімге қол қойған басшы Манга Ндумбе Беллдің елді мекені өртеліп, неміс туы алынып тасталды. Адмирал Кнорр дереу араласуға шешім қабылдады және көтерілісшілердің ауылдарын қирату және басшыларын тұтқындау үшін жағалауға десант жасақтарын жіберді. 20 желтоқсанда екі жағалаулық бу кемесі – «Фан» және «Дуалла» 307 сарбазды Хиккоритаунға жағаға түсіру үшін десант кемесі ретінде пайдаланылды. Десант жасағы қарсы жағалаудағы тәртіпсіздікшілердің Jantzen & Thormählen зауыттарына шабуыл жасап, олардың басшыларын алып кеткенін естіді және оларды қайтарып алу үшін Джосс қаласына шабуыл жасады. Келесі күні «Ольга» көтерілген су деңгейімен өзеннің жоғары ағысына қарай өрлеп, жергілікті ауылдарды бомбалады. Десант жасағы 22 желтоқсанда кемелеріне оралды. «Ольга», контр-адмирал Кноррмен бірге, антигерман көтерілісі болған аймақта қалды. 1885 жылғы қаңтарда жағдай толыққанды тұрақтанды, ал наурыз айында зауыт басшысын өлтірген адам өлім жазасына кесілді. Осыдан кейін Германияның императорлық әскери-теңіз флоты Батыс Африка стансасын құрды, ол Батыс Африка жағалауындағы теңіз аймағын қамтыды. Соғыс кемелері жаңа неміс колонияларының порттарына бағытталды.

Батыс Африка конференциясы және аумақтық түзетулер

Начтигал арқылы алғашқы талаптарын қойып, оларды Батыс Африка эскадрильясын жіберіп теңіз күштерімен нығайтқаннан кейін, Германия аймақтағы өз мәртебесінің халықаралық деңгейде мойындалуын қамтамасыз етуі қажет болды. Бисмарк колонияларды сатып алудың қымбатқа түсетініне және олардың нақты экономикалық немесе әскери маңызы жоқ екеніне қарамастан, басқа үкіметтермен келіссөздер жүргізу үшін олардың пайдалы екенін сенді. Оның сыртқы саясаттағы мақсаты – Ұлыбритания құрған кең ауқымды «бейресми империяны» тежеуге мүмкіндік беретін халықаралық келісімге қол жеткізу болды. Сондықтан ол Францияның қолдауымен Берлинде конференция шақырып, Германияның Африкадағы иеліктеріне халықаралық мойындау алатын және болашақта барлық державалар континентте аумақтық талаптар қойғанда сақтауға тиіс қағидаларды белгілейтін шара өткізді. Берлин конференциясы (Батыс Африка конференциясы немесе Конго конференциясы деп те аталады) 1884 жылдың қараша айында басталды және 1885 жылдың ақпанына дейін жалғасты. Конференцияның Бас актісінде Того, Камерун немесе Конго бассейнінен басқа нақты аумақтар туралы ештеңе айтылмады. Дегенмен, конференция Батыс Африкадағы державалардың бір-бірінің аумақтық талаптарын мойындауы үшін қажетті қадамдарды растады – бұл қадамдарды Начтигал орындаған болатын. Осылайша, басқа державалардың бірқатар талаптарымен бірге, Германияның Батыс Африкадағы талаптары конференция арқылы тиімді мойындалды. Конференцияның негізгі отырыстарымен қатар, қақтығыстарды болдырмау мақсатында, қайшы келетін талаптарды реттеу және шекараларды белгілеу жөнінде де талқылаулар жүргізілді. Берлин конференциясынан екі ай өткен соң, 1885 жылдың 22 сәуірінде Германия Англиямен Камерун тауы маңындағы шекараларды белгілейтін келісімге келді. Келесі жылы, 1886 жылдың 6 мамырында, шекараны шығысқа қарай кеңейту туралы келісім жасалды. 1885 жылдың 24 желтоқсанында Франциямен жасалған келісім Кампо өзенін Камерунның оңтүстік шекарасы ретінде бекітті. Осы шекаралық келісімдер барысында Германия Того және Камерун аймағындағы өз мәртебесін нығайту үшін кейбір талаптарынан бас тартты. Осылайша, 1885 жылдың 24 қазанында Майнланд Германияға аумақтық өтемақы беріліп, Британдық қорғауға өтті. 1885 жылдың 24 желтоқсанында Капитаи мен Коба Тогодағы өтемақыға алмастырып Францияға берілді. Халықаралық Африка қауымдастығы Германияның талаптарын мойындады, бірақ олардың шекарасы ешқашан анықталған жоқ. Алайда Берлин конференциясында Бисмарк Ноккидегі Германияның құқықтарын Португалияға өткізді.

Нигерге жүгіру

Берлин конференциясы көбінесе Конгомен байланысты болғанымен, Германия, Франция және Ұлыбритания арасында ішкі колонизация үшін маңызды артерия саналатын Нигер өзенінің құқықтары үшін де бәсеке болды. Неміс саудагерлері Махинландтағы де’дің кәсіби әрекеті сәтсіз аяқталғанына қарамастан, Нигердің жоғарғы ағысына бажсыз қол жеткізуді қалаған. 1885/86 жылдары де’дің басқаруымен өткен Бэнуэ экспедициясы Сокото халифаты мен Гванду әмірлігімен қарым-қатынас орнатуға тырысты, бірақ бұл оккупацияға немесе қорғауға әкелмеді. Сондай-ақ, Фридрих Колиннің Гвинеядан Нигердің бастауына жету әрекеті Германия Капитаи мен Кобаны (сондай-ақ «Колинсланд» деп те аталады) Францияға беруге келіскеннен кейін нәтижесіз аяқталды. 1894/95 жылдары Того комитеті қаржылаған және лейтенант Ханс Груннер басқарған экспедиция Германия үшін Нигердің орталық аймағындағы аумақтарды иеленуге тырысты. Грунер және оның серігі де Нигерді аралап, Гванду мен Гурма басшыларымен «қорғау туралы келісімдер» жасады. Бірақ француз және британдық өкілдер осы басшылармен ұқсас келісімдерге қол қойғандықтан, бұл келісімдер Германия үшін ешқандай мәнге ие болмады. Нигерге жасаған басқа неміс әрекеттері, де, Гастон Тьерри, лейтенант Людвиг Вольф және де басқарған экспедициялар да сәтсіз аяқталды. Нәтижесінде Германия Нигер бассейніндегі күш-жігері үшін Тоголанд пен Француз Батыс Африкасы арасындағы шекараға қатысты жағдайды жақсартуға қол жеткізді, бұл шекара 1897 жылы келісім арқылы белгіленді.

Батыс Африка Синдикаты

1884 жылдың қазан айында Бисмарктың қолдауымен Батыс Африка үшін синдикат құрылды, оның мақсаты Батыс Африка колонияларының ішкі басқаруын өз қолына алу болған. Бірақ, қатысқан компаниялар бұл жауапкершілікті өздері қабылдаудан бас тартып, керісінше, Германия үкіметтік басқаруын құруды талап етті. Осылайша, Германияның "қорғау аймақтарында" Бисмарктың тікелей емес басқару идеясы Батыс Африкада сәтсіздікке ұшырады. 1886 жылы синдикат таратылды.

Батыс Африкадағы неміс колонияларының әкімшілік қатынастары

Батыс Африкадағы неміс отарлау кәсіпорнын Густав Начтигал Батыс Африка үшін императорлық комиссар ретінде бастады. Ол Камерун, Того және Оңтүстік-Батыс Африкада "Schutzgebiete" (сөзбе-сөз: "протектораттар") деп аталатын аймақтарды ресми түрде құрды. Бұл байланыс осы колониялардағы бас лауазымдарға, яғни Камерун губернаторы мен Того және Оңтүстік-Батыс Африка комиссарларына қатысты алғашқы заңдық жарлықтарда көрініс тапты. Кейін Камерун мен Того үшін бірнеше жарлық бірлесіп шығарылды. Того 1898 жылға дейін Императорлық комиссар (1893 жылдан бастап: "Landeshauptmann") басқаратын жеке колония ретінде басқарылды, оны Камерун губернаторы болған Бас комиссар ("Oberkomissar") қадағалады. Камерунның алғашқы губернаторы Джулиус фон Соден сонымен қатар Тогоның Бас комиссары болды. 1898 жылы Тогодағы лауазым губернатор дәрежесіне көтерілді. Еуропалықтардың істерін қарастыратын соттар үшін "Камерун мен Того протектораттарының апелляциялық соты" (Kaiserliches Obergericht der Schutzgebiete von Kamerun und Togo) құрылды. "Неміс Батыс Африкасы" деген атау екі колонияға қатысты кейбір ресми емес жариялымдарда пайда болды. Камерун, Того, Нигерия және Голд-Кост елдерінде саудамен айналысқан "Deutsch Westafrikanische Handelsgesellschaft" (Германияның Батыс Африка сауда компаниясы) 1896 жылы құрылды және 1904 жылы "Deutsch Westafrikanische Bank" (Германияның Батыс Африка банкі) құрылуына қатысты.