Кіріспе

1889 жылы Сезар Франк жазған музыкалық шығарма

Д-минордағы симфония – 19 ғасыр композиторы Сезар Франк жазған ең танымал оркестрлік шығарма және оның жетілген симфониясының жалғызы. Ол циклдік форманы қолданады, онда маңызды тақырыптар барлық үш бөлімде қайта оралады. Франк екі жылдық жұмыстан кейін симфонияны 1888 жылдың 22 тамызында аяқтады. Оның тұңғыш орындалуы 1889 жылдың 17 ақпанында Жюль Гарсиннің жетекшілігімен Париж консерваториясында болды. Франк оны өзінің шәкірті Анри Дюпаркқа арнады. Сол кездегі сын-пікірлер әртүрлі болғанымен, ол кейіннен халықаралық оркестр репертуарына енді. Бүгінде 20 ғасырдың бірінші жартысындағыдай жиі концерттерде орындалмаса да, ол көптеген рет жазылған (70-тен астам жазбасы бар).

Өмірбаян

Франк 1822 жылы қазіргі Бельгияда дүниеге келген, ал 1871 жылы Франция азаматы болып қабылданды. Сол жылы ол француз музыкасын насихаттау үшін Камиль Сент-Сенс пен Ромен Буссин Франко-Пруссия соғысынан кейін құрған Société nationale de musique-нің негізін қалаушы мүшесі болды. Франктің 1870 жылдан кейінгі шығармалары оның неміс музыкасына, әсіресе Рихард Вагнердің музыкасына деген қызығушылығының және үдемелі танылуының куәсі болды. Франкті негізінен шәкірті Анри Дупарк ынталандырғандықтан, ол "өмірінің соңғы кезеңінде әр жазда Вагнердің бір партитурасын зерттеуге тырысты". Вагнердің композициялық тәсілдеріне қатысты екіұшты сезімде болғанымен, оның Вагнердің қадір-қасиетіне берген бағасы Société nationale-дегі (әсіресе Сент-Сенс) басқаларынан айырмашылығы "ұлтшылдық көзқарасқа ешқандай ықпал етпеді". Ол неміс музыкасының жақтасы болды және 1870 жылдары Франциядағы музыкаға қатысты "неміс шабуылы" деп аталатын жағдайға қатысты әріптестерінен гөрі аз алаңдады. Франк симфонияны "досым Анри Дупаркке" арнады, осы шәкірт оны Вагнердің операларын тереңдетуге басты түрде шақырған еді. Франк өзінің шығармашылық шыңына 1870 жылдары, ол елу жасының соңында жетті. Оның фортепианолық квинтеті мен "Les Béatitudes" ораториясы 1879 жылы, симфониялық вариациялары 1885 жылы және скрипкалық сонатасы 1886 жылы жарық көрді. 1887 жылы ол француз музыкасына қарағанда неміс музыкасына көбірек байланысты музыкалық форма – симфонияның эскиздерін бастады. Берлиоз сияқты Франк Бетховенді құрметтеді, және көптеген зерттеушілер Бетховеннің, әсіресе соңғы сырғалы квартеттердің симфонияға әсерін атап өтті, формасы жағынан – Франк циклді құрылымды қабылдады, сондай-ақ мазмұны жағынан да. Берлиоз сияқты Франк та Хайдн, Моцарт және Бетховеннің классикалық симфониясының дәстүрлі төрт бөлімді формасынан бас тартты; Берлиоздың бес бөлімнен тұратын "Симфония фантастикасынан" айырмашылығы, Франктің симфониясы үш бөлімнен тұрады. Бұл шығарма пікірлерді бөліп алды. Le Figaro газеті: "М. Сезар Франктің жаңа шығармасы өте маңызды композиция және ол білімді музыканттың қуатты өнерінің мүмкіндіктерімен жасалған; бірақ ол соншалықты тығыз және күрделі, біз оның барлық аспектілерін түсіне алмаймыз және аудиторияға таратылған талдамалық және тақырыптық жазбаға қарамастан, оның әсерін бірінші тыңдау кезінде сезіне алмаймыз". Газет кейбір тыңдаушылардың "күлкілі құлшынысына" қарсы басқаларының салқын қабылдануын салыстырды. Франктің оркестрлеуіне консервативті топтардан ерекше сын айтылды: Винсент д'Инди Франктің консерваториядағы аты-жөні белгісіз әріптесінің: "Кім симфонияда кор-англияны естіген? Хайдн немесе Бетховеннің кор-англияны қолданған бірде-бір симфониясын атаңызшы" деген сұрағын келтірді. Франктің латулы аспаптарды қолдануы тым айқын деп сынға түсті, әдеттегі оркестрлік трубаларға коренеттер қосылды. Белгілі музыкалық сыншы Камилла Беллаги 1889 жылы "Revue des Deux Mondes" журналында жариялаған сын-пікірінде оны "қарқынсыз және сұрғылт музыка, әсемдік пен сүйкімділіксіз" деп бағалады және симфонияның негізгі төрт такттық тақырыбын "консерватория студенттеріне берілетін деңгейден де жоғары емес" деп қысым жасады. Кейінірек бұл шығарманы тыңдаған кезде, Le Ménestrel сын мен мақтауды теңгерді: ол музыканы күңгірт және өркөкірек деп тапты, бірақ оны "поптың догма туралы айтқан сенімділігімен" орындады. Франктің симфониясы XIX ғасырдың аяғындағы француз музыка сыншыларының ұлттық ортасынан тыс жерлерде тез танымал болды. Концерттік бағдарламалар бұл симфонияның ең көп орындалатын француз симфонияларының бірі болғанын және Бетховеннің шығармаларымен салыстырғанда танымал болғанын көрсетті. 1920 жылдардан 1970 жылдарға дейін симфония көпшілік арасында танымал болды және АҚШ-тың жетекші оркестрлері оны жиі орындады, бірақ содан бері оның беделі төмендеп, енді оркестрлік репертуардың бөлігі емес. 2022 жылы музыканттар мұны музыкалық талғамдардың өзгеруіне, музыкамен тым жақсы таныс болуына немесе процессиялық баяу бөлімнің руханилығының секулярлық дәуірде маңыздылығын жоғалтуына байланысты деп түсіндірді.

Аспаптар

Бұл музыкада екі флейта, екі гобой, ағылшын гобойы, екі кларнет, бас кларнет, екі фагот, төрт валторна, екі корнет, екі труба, үш тромбон, туба, литавра, арфа және скрипкалар тобы қолданылады.

Нысан

Кейінгі романтикалық симфониялық құрылымнан өзгешелік ретінде, ре минор симфониясы үш бөлімнен тұрады, олардың әрқайсысы шығарманың басында таныстырылған алғашқы төрт такттық тақырыпқа сілтеме жасайды.

Жазбалар

Бұл туынды жиі жазылған. BBC өзінің "Record Review" бағдарламасымен байланысты жазбалардың тізімін жариялады, онда 2017 жылы жазбалардың салыстырмалы шолуы эфирге таратылды: