Кіріспе

Француз дәрігері және бактериологы Пол Феликс Арманд Делильль (3 шілде 1874 – 4 қыркүйек 1963) – француз дәрігері, бактериологы, профессор және Француз медицина академиясының мүшесі. Ол Солтүстік Франциядағы өз шаруашылығына миксома вирусымен зарарланған қоян жұбын босату арқылы егінін қояндардан қорғауға тырысқанымен әйгілі. Вирустың таралуы 1950-ші жылдары Еуропаның көп бөлігінде және одан тыс аймақтарда қоян популяциясының күрт төмендеуіне алып келген миксоматоз індетіне себеп болды.

Өмірбаян

Францияның орталық бөлігіндегі Нивер провинциясының Фуршамбо қаласында туған Арман Делиль медицинаны оқып, Париж медицина мектебінде профессор болды, балалардағы жұқпалы аурулар саласында маманданды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол безгекке қатысты маңызды жұмыстар жасады, осы еңбегі үшін Құрмет легионының командирі атанды. 1939 жылы жазған «Әлеуметтік қызмет туралы трактаты» үшін 1943 жылы Фабиен сыйлығына ие болды, содан кейін 1944 жылы Ұлттық медицина академиясының мүшесі болып сайланды және кейін медицинаны зерттеуден зейнетке шықты.

Миксоматоздың босауы

Арман Делиль зейнетке шыққаннан кейін, Австралиядағы қоян обасын жоюда миксоматоз вирусының тиімділігі туралы оқыған соң, 1952 жылы Парижден алыс емес, Эур-э-Луардағы Шато-Майлбои жеке меншігіне вирусқа қасақана кіргізуге шешім қабылдады. Ол 1949 жылы оқшауланған вирус штаммын пайдаланды және меншіктің жабық болуы вирус басқа қоян популяцияларына таралуына кедерес жасайды деп ойлады. Вирустың алғашқы таратылуынан кейін бір жыл ішінде Франциядағы жабайы қояндардың шамамен 45%-ы, сондай-ақ үй қояндарының 35%-ы осы аурудан өлді. Кейіннен ауру Батыс Еуропаның қалған бөлігіне таралып, Нидерланды, Бельгия, Италия, Испания, Германия, Ұлыбритания және одан әрі қоян популяциясын құртты. Франциядағы қоян популяциясына тигізген әсері зор болды. Вирус таратылған жыл, 1952–1953 жылдар аралығындағы аң аулау маусымында 25 аң аулауда өлтірілген қоянның жалпы саны 55 миллионнан асты, ал 1956–1957 жылдардағы көрсеткіш 1,3 миллионды құрады, бұл 98%-ға азайды. Арман Делиль қоян аулаушылар тарапынан айыпталып, фермерлер мен орманшылар тарапынан мақтауға ие болды. Ол сотқа тартылып, 1955 жылдың қаңтар айында кінәлі деп танылып, 5000 франк айыппұл төледі. Бірақ, кейін ол құрметке бөленді; 1956 жылдың маусымында француз өзендері мен ормандары департаментінің құрметті бас директоры Бернар Дюфай оның жетістіктерін еске алу үшін оған алтын медаль табыс етті. Медальдің бір жағында Арман Делильдің, екінші жағында өлген қоянның бейнесі бейнеленген. Бұл ауру қоянды тамақ ретінде пайдаланатын жыртқыштарға да әсер етті, әсіресе қоянға маманданған ибериялық рысқасы, ол өзінің диетасын маңызды түрде өзгерте алмайды. Инфекцияға шалған қояндарды нысанаға алушы аңшылардың саны көп, олар бұл әрекетті мейірімділік актісі деп санайды. Алайда, 2005 жылы Ұлыбританияның жер тіркелімі жүргізген зерттеуде қоян популяциясы екі жыл сайын үш есеге өскені анықталды, бұл вирустың генетикалық тұрақтылығының артуынан болуы мүмкін.