Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1840 жыл шамасында жасалған кларнет кілттері жүйесі
Clarinet keywork system developed circa 1840
Кларнетке арналған Боем жүйесі – 1839 және 1843 жылдар аралығында Хьясинте Клозе және Огюст Буфет Юн әзірлеген кларнет кілттері жүйесі. Атауы шамалы шатастырады; жүйе Теобальд Боемнің флейтаға арналған жүйесінен шабыттанған, бірақ кларнет флейтаның октавасына емес, он екіншісіне дыбыс шығаратындықтан одан әлбетте өзгеше. Боемнің өзі оның жасалуына қатыспаған. Клозе мен Буфет стандартты сопрано кларнетті алып, аспаптың жоғарғы және төменгі бөлімдеріндегі маңызды интонация мәселелерін түзету үшін сақина және осьтік кілттер жүйесін бейімдеді, сондай-ақ сол және оң қолдың кішкентай саусақтарына қосарланған кілттерді қосты, бұл аспаптың барлық диапазонындағы бірнеше қиын артикуляцияларды жеңілдетті. Боем кларнеті алғашқыда Францияда сәтті болды – 1870 жылдардың соңында Францияда қолданылатын кларнеттердің жалғыз түрі болды, бірақ ол 1870 жылдары Бельгияда, Италияда және Америкада Альберт жүйесінің кларнетін және оның туындыларын алмастыра бастады, ал 1890 жылдары – Лондон қаласындағы көрнекті кларнетист Мануэль Гомес Боем жүйесін және Толық Боем жүйесі кларнетін қолданғаннан кейін Англияда да қолданыла бастады. ХХ ғасырдың басында Германия, Австрия және Ресейден тыс жерлерде қолданылатын барлық кларнеттер Боем жүйесіне немесе оның туындыларына жатты. Клозе мен Буфеттің кларнетіне кеңінен таралған жалғыз өзгеріс – 1870 жылдары Буфет енгізген Толық Боем жүйесі кларнеті.
The Boehm system for the clarinet is a system of clarinet keywork, developed between 1839 and 1843 by Hyacinthe Klosé and Auguste Buffet jeune. The name is somewhat deceptive; the system was inspired by Theobald Boehm's system for the flute, but necessarily differs from it, since the clarinet overblows at the twelfth rather than the flute's octave. Boehm himself was not involved in its development. Klosé and Buffet took the standard soprano clarinet, adapted the ring and axle keywork system to correct serious intonation issues on both the upper and lower joints of the instrument, and added duplicate keys for the left and right little fingers, simplifying several difficult articulations throughout the range of the instrument. The Boehm clarinet was initially most successful in France—it was nearly the only type of clarinet used in France by the end of the 1870s—but it started replacing the Albert system clarinet and its descendants in Belgium, Italy, and America in the 1870s and—following the example of Manuel Gómez, a prominent clarinettist in London who used the Boehm system and the Full Boehm system clarinet—in England in the 1890s. By the early twentieth century, virtually all clarinets used by performers outside of Germany, Austria, and Russia were of the Boehm system or one of its derivatives. The only alteration to Klosé and Buffet's clarinet that has wide currency is the Full Boehm system clarinet which was introduced by Buffet in the 1870s.
Даму
Кларнет 19 ғасырдың басында, оның сегіз кілті болса да, әдемі емес аспап болып саналды. 1812 жылы Иван Мюллер аспапты жаңартты және кілттердің санын 13-ке жеткізді. Басқа шеберлер Мюллердің дизайнына шағын өзгерістер енгізді, бірақ Боэм жүйесі кларнеті Мюллерден кейін кілт жүйесін толыққанды қайта жасаудың алғашқы мысалы болды.
The clarinet was an inelegant instrument in the early 19th century despite the eight keys it had acquired. In 1812, Iwan Müller remodeled the instrument and raised the number of keys to 13. Other makers made small improvements to Müller's design, but the Boehm system clarinet represented the first complete redesign of the key system after Müller.
Аспаптың өзгерісі
Боем флейта үшін жасаған сақиналы кілттер, басқа аспап ойлап табушыларға физикалық икемділікті арттыратын логикалық саусақ жүйелерін құруға мүмкіндік берді. Сақиналы кілттер мен инелі серіппелер Клозе мен Баффеттің жаңа дизайнына бейімделген екі маңызды элемент болды. Дегенмен, олар Боемнің толық желдету тұжырымын қолданбады. Сақиналы кілттер қиылысқан саусақтармен туындайтын мәселелерді дерлік жойды. Бұл сақиналар дыбыс тесіктерін қоршап тұрады, сондықтан саусақ дыбыс тесігін жабатын кезде металл сақинаны тесіктің үстіңгі жағымен тегіс деңгейге дейін түсіреді. Сақина, өз кезегінде, тікелей Боем флейтасынан алынған ұзын білікпен байланыстырылады, ол аспаптың басқа жерінде орналасқан басқа тесікті, төселген кілтпен жабуға себеп болады. "Clarinette à anneaux mobiles" үшін жасалған жаңалық ретінде Баффет кілттердің ашылуын және жабылуын басқару үшін инелі серіппелерді пайдаланды. Инелі серіппелер кларнеттің ағаш корпусына тікелей бұралатын тіреулерге орнатылады және өте қысқа айналмалы біліктері бар кілттерден басқа барлық кілттер үшін қолданылады, олар әр жеке кілттің астыңғы жағына бойлық жағынан бекітілген қарапайым жапырақша серіппелерді пайдалануды жалғастырады. Бұл Боемнан бұрынғы ағаштан жасалған үрмелі аспаптардағы кілттердің жұмыс істеу принципі.
The ring keys Boehm created for his flute gave other instrument inventors the means to devise logical fingering systems that allowed for more physical agility. Ring keys and needle springs were the two major features adapted for Klosé and Buffet's new design. However, they did not incorporate Boehm's concept of full venting. Ring keys virtually eliminated the problems of cross fingerings. These rings surround the tone holes so that when a finger covers the tone hole it also pushes a metal ring down to a level flush with the top of the hole. The ring, in turn, is connected to a long axle (borrowed directly from Boehm's flute), which then causes another hole located elsewhere on the instrument to be covered by a padded key. As an original invention for the clarinette à anneaux mobiles, Buffet utilized needle springs in order to control the opening and closing of keys mounted on axles. Needle springs are mounted on posts screwed directly into the wooden body of the clarinet and are used for all keys other than those with extremely short pivoting axles, which continue to make use of simple leaf springs attached longitudinally to the underside of each separate key. This is the method of operation of the keys on pre Boehm woodwind instruments.
Нәтижелер
Боем жүйесі кларнетінің акустикасы, тембрі және техникасы Боем жүйесіне дейінгі кларнеттен айқын түрде өзгеше. Шеклтон былай жазады: "Атап айтқанда, 2 см шамасындағы арақашықтықта орналасқан кішкентай дыбыс тесіктері бар Боем жүйесіне дейінгі кларнеттің, сантиметрдей аралықта дыбыс тесіктері бар Боем аспабынан өзгеше сипаттамалары болуы логикалық". Жеке ноталардың тембрі мен гамманың интонациясы резонанстар арасындағы нақты қатынасқа байланысты. Мысалы, егер екінші басты резонанс негізгі нотадан дәл октава плюс квинтамен сәйкес келмесе, резонанс дұрыс қалыптаспайды және нәтижесінде тембр азаяды. Боем жүйесі кларнетінің тембрі алдыңғы үлгілерінің тұйық тембрінен гөрі ашық. Қос және қиылысқан саусақтармен ойнау көбірек тесіктердің жабылуына әкеледі, бұл Боем жүйесіне дейінгі кларнеттің тұйық тембрінің тағы бір себебі. Клавишалардың жетілдірілуінің арқасында Боем жүйесі кларнеті осындай саусақтарға көптеген жағдайларда мұқтаж болмайды, бұл көбірек ашық тесіктерге және Боем жүйесіне дейінгі кларнетке тән емес, жандара тембрге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, Боем жүйесінің клавишалық жетістіктері оның орындаушыларының техникалық шеберлігін едәуір арттырды. Боем жүйесі кларнетшілері көбірек тізбектелген саусақтарды қолдана алатын болды, соның арқасында жылдам өтетін бөлімдердің орындалуының дәлдігі жақсарды.
The acoustics, tone, and technique of the Boehm system clarinet are decidedly different from the pre Boehm clarinet. Shackleton writes, "In particular, it is easy to perceive that the pre Boehm clarinet, with rather small tone holes spaced about 2 cm apart, should have very different characteristics from the Boehm instrument carrying tone holes every centimeter or so." The tone of individual notes and intonation of the scale depend on the precise relationship between the resonances. For example, if the second prominent resonance is not exactly an octave plus a fifth above the fundamental, the resonance will not be properly built and will therefore result in a less vibrant tone. The tone of the Boehm system clarinet is more open than its predecessors' veiled tone. Fork and cross fingerings create a greater number of closed holes—another cause of the pre Boehm clarinet's dull tone. Due to the advancements in keywork, the Boehm system clarinet does not rely on many such fingerings, allowing for more open holes and a more vibrant tone that forgoes the unique color of the pre Boehm clarinet. Furthermore, Boehm keying advancements notably improved the technical facility of its players. Boehm system clarinetists became able to play using more sequential fingering patterns, therefore improving the accuracy of fast passages.
Толық Боем кларнет
Толық Боем жүйесі кларнеті – Клозе мен Баффеттің 1843 жылғы дизайнының кеңінен қабылданған жалғыз өзгертілген түрі, бірақ оның күрделілігі, салмағы және құны оны толыққанды ығыстырудан сақтады. Онда саусақтармен ойнау жүйесін одан да оңайлату үшін төрт жаңа мүмкіндік қарастырылған. Бірінші жаңалық – аспапқа жетінші сақина қосылды, бұл қазіргі саксофондағыдай, диапазонға қиылысқан E flat’/B flat’’ ноталарын қосуға мүмкіндік берді. Келесісі – C sharp’/G sharp’’ пернесі қосылды, бұл B/C sharp’ және F sharp’’/G sharp’’ трельдерін өте жақсы табиғатта, әлдеқайда қарапайым саусақ үлгісімен орындауға мүмкіндік берді. Сондай-ақ, төменгі E flat пернесі қосылды, себебі бұл нота бұрынғы кларнеттерде болған емес және кейбір композиторлар оны қажет етеді. E flat пернесінің қосылуы А кларнетінің ноталарын B flat аспабында көру арқылы жылдам аударғанда да ыңғайлы, сонда бұрынғысының ең төменгі нотасы (жазылған) E (оның жиі қолданылу себебі – кез келген кларнет жүйесінің қолданылатын диапазонының бір бөлігі) кейінгісінде (жазылған) E flat ретінде ойнатылуы мүмкін. Соңында, сол қолдың төртінші саусағына арналған A flat/E flat’’ пернесі қосылды, бұл кейбір бөлімдерді тиімдірек ойнауға мүмкіндік береді.
The Full Boehm system clarinet is the only extensively accepted modification of Klosé and Buffet's 1843 design, though its added complexity, weight, and cost have kept it from supplanting the latter altogether. It features four improvements creating an even more streamlined fingering system. The first improvement was to include a seventh ring on the instrument; adding a cross fingered E flat’/B flat’’ to the range, much like that of the modern saxophone. Next, an articulated C sharp’/G sharp’’ key was added; permitting a B/C sharp’ and F sharp’’/G sharp’’ trill to be made in nearly perfect pitch with a much simpler fingering pattern. A low E flat key was also added because it is a note that did not exist on previous clarinets and it is required by some composers. The addition of the E flat key is also convenient when A clarinet parts must be transposed at sight on the B flat instrument, so that the former's lowest note, (written) E (often called for because it is part of any clarinet system's practical range) may be played on the latter as (written) E flat. Finally, an alternate A flat/E flat’’ key for the left hand fourth finger was added, allowing more efficient fingering of certain passages.
Басқа да модификацияланған Боем жүйелері
Боем жүйесіне негізделген жаңа кларнет пернелер жүйесін жасауға көптеген басқа да тыраш әрекеттер жасалды. Ешқайсысы да кең қолдануға ие болған жоқ, бірақ кейбіреулері әлі де аздаған музыканттар қолданбақта.
Numerous other attempts have been made to create new clarinet key systems based on the Boehm system. None has achieved substantial acceptance, though some are still in use by a few musicians.
Mazzeo жүйесі
Мазео жүйесін 1950 жылдары Розарио Мазео ойлап тапты. Оның басты ерекшелігі – оң қолдың кез келген сақина саусағының пернесімен іске қосылатын механизм, ол регистрлік перне орнына үшінші оң бармақ пернесін ашып, тамақтан шығатын B-ді (B flat) ойнауға мүмкіндік береді. Бұл, B-ді желдету үшін кішкентай регистрлік перне тесігін пайдаланудан туындайтын дыбыстық бұрмаланудан сақтауға көмектеседі.
The Mazzeo system was invented by Rosario Mazzeo in the 1950s. Its main feature is a linkage operated by any one of the right hand ring key fingers which opens the third right index finger trill key for playing the throat B flat, instead of using the register key, thereby avoiding the tonal compromise that comes from using the tiny register key hole for venting B flat.
Макинтайр жүйесі
Макинтайр жүйесі 1959 жылы Коннектикут штатының Наугатук қаласынан Роберт және Томас Макинтайрлармен патенттелген. Олар тек сол қол сақиналарын пайдалана отырып, сол қолдың орнын өзгерту қажеттілігінсіз, моңдағы ноталарды (Ля бемоль, Ля және Си бемоль) басқаруға арналған жаңа механизмды жасады. Оң жақ бірінші саусаққа арналған трилл кілттері стандартты Бёем жүйесіндегідей төрт емес, тек үш ғана. Басқа жағынан, саусақ қою схемалары стандартты Бёем жүйесімен бірдей. Макинтайрлар өздерінің жүйесін қолданып, кларнеттер өндіріп сатты, бірақ оларды талқылауда қиындықтарға тап болды. Кларнетшіге жаңа моңдағы ноталарды үйренуден басқа, жүйенің негізгі кемшіліктері механизмнің ауырлығы мен күрделілігі болды. Жақсартуларға қаражат жетпегендіктен, Макинтайрлар ірі кларнет өндірушісін жүйеге қызықтыруға тырысты, бірақ келісімге келе алмады және аспап өндірісі тоқтатылды.
The McIntyre system was patented in 1959 by Robert and Thomas McIntyre of Naugatuck, Connecticut. They developed a new mechanism for control of the throat notes (A flat, A, and B flat) using only the left hand rings, allowing these notes to be played without the need to move the position of the left hand. There are only three trill keys, rather than the standard Boehm system's four, for the right first finger. Otherwise the fingerings are the same as in the standard Boehm system. The McIntyres produced and sold clarinets using their system, but faced an uphill battle in marketing them. Other than the need for the clarinetist to learn the new throat fingerings, the main drawbacks to the system were the weight and complexity of the mechanism. Lacking funds to work on improvements, the McIntyres tried to interest a major clarinet manufacturer in the system but were unable to reach an agreement, and production of the instrument ceased.
NX жүйесі
NX жүйесін акустик және кларнетист Артур Бенаде 1970-жылдардан бастап 1987 жылы қайтыс болғанға дейін әзірлеген. NX кларнетінің ерекше ішкі пішіні бар. Сонымен қатар, стандартты Боэм жүйесінен айырмашылықтары мыналар: автоматты механизм арқылы бір сол қолдың бас бармақ пернесімен басқарылатын, регистрлік кілт және тамақшадағы B-бөлек тесіктер; кейбір артық дыбыс тесіктерін жою, осының салдарынан саусақтардың қозғалысында өзгерістер; және ішкі бетте турбуленттікті азайту үшін дыбыс тесіктерінің арақашықтығы, дыбыс тесіктерінің тереңдігі және кілт төсеніштерінің биіктігіне енгізілген өзгерістер. Канадалық кларнет жасаушы Стивен Фокс Бенаденің ізденісін жалғастырып, қазір тапсырыс бойынша жасалған NX жүйесі кларнеттерін сатуда.
The NX system was developed by acoustician and clarinetist Arthur Benade from the 1970s until his death in 1987. The NX clarinet has a distinct bore shape. In addition, differences from the standard Boehm system include: separate holes for the register key and for throat B flat, operated by a single left thumb key via an automatic mechanism; elimination of some redundant tone holes, with some resulting changes in fingering; and modifications of tone hole spacings, tone hole depths, and key pad heights to minimize turbulence in the bore. Canadian clarinet maker Stephen Fox has done further research along Benade's lines, and now offers custom built NX system clarinets for sale.
Болен-Пирс жүйесі
Болен Пирс шкаласы – он екілік жүйені он екі емес, он үш градусқа бөлетін, қазіргі заманғы музыка саласында жаңа дыбыстық ландшафттар мен тыңдау тәжірибесін құрайтын тондық шкала. Оны цилиндрлі саңылауы бар аэрофондарда, мысалы, кларнеттер мен пан-флейталарда, сондай-ақ металлофондарда және глокеншпильдерде іске асыруға болады. Болен Пирс кларнеттерімен алғашқы концерт 2008 жылдың 20 наурызында Канаданың Онтарио штатындағы Гуелф университетінде, ал 2008 жылдың 13 маусымында Гамбургтегі Hochschule für Musik und Theater концерт залында өтті. Өте сирек кездесетін Болен Пирс кларнетінің саусақ қою жүйесі Бем жүйесіне (кларнет) негізделген, бірақ кілттерінің саны аз.
The Bohlen Pierce scale' is a tone scale which divides the duodecimal into thirteen instead of twelve degrees, creating new soundscapes and listening experiences in the field of contemporary music. It can be relalised on aerophones with a cylindrical bore, such as clarinets and pan flutes, but also on metallophones and glockenspiels. A first concert with Bohlen Pierce clarinets took place on 20 March 2008 at the University of Guelph, Ontario, Canada, followed by a concert on 13 June 2008 at the Hochschule für Musik und Theater Hamburg. The fingering system of the extremely rare Bohlen Pierce clarinet is based on the Böhm system (clarinet), but has fewer keys.
Реформа-Боем жүйесі
Вурлитцер Reform Boehm жүйесі 20-ғасырдың ортасында Фриц Вурлитцермен әзірленді, ал Reform Boehm кларнеттерін қазіргі уақытта "Herbert Wurlitzer Manufaktur für Holzblasinstrumente GmbH" компаниясы Ньюштадт-ан-дер-Айш қаласында және Германиядағы басқа да кларнет жасаушылар шығарады. Бұл жүйе Олер жүйесі кларнеттерінің ішкі диаметрін Боем саусақтарымен үйлестіреді. Бұл жүйенің стандартты Боем жүйесінен нақты қолданылудағы айырмашылықтары – әртүрлі альтиссимо саусақтары, кішірек қол орны және ойнау үшін көбірек ауа қажет ететін күшті қарсылық.
The Wurlitzer Reform Boehm system was developed around the middle of the 20th century by Fritz Wurlitzer, and Reform Boehm clarinets are currently made by "Herbert Wurlitzer Manufaktur für Holzblasinstrumente GmbH" in Neustadt an der Aisch and some other clarinet makers in Germany. The system combines the bore characteristics of Oehler system clarinets with Boehm fingerings. Differences between this system and standard Boehm in actual use include different altissimo fingerings, a smaller hand position, and greater bore resistance requiring more air to play.
Модульді дизайндағы Боем кларнеттері - неміс кларнетшілерінің жетілдірулері
Үлкен француз өндірушілері емес, салыстырмалы түрде кішігірім неміс өндірушілері Боем кларнеттерін қосымша механизмдермен ұсынады, олар интонацияны жақсартады немесе жаңа артық тұтқалар арқылы белгілі бір бөлімдерді ойнауды жеңілдетеді. Біріншіден, бұл Фриц Вурлицер өзінің реформалық Боем кларнеті үшін жасаған бес механизм, бірақ оларды қалыпты Боем кларнеттеріне де орнатуға болады. Қайталаудан аулақ болу үшін негізгі мақалаға сілтеме жасалады: «Боем жүйесін реформалау» (Даму, 2-бөлім). Басқа да жақсартулар:
Not the big French manufacturers, but the relatively small German manufacturers offer Boehm clarinets optionally with additional mechanisms, which either improve the intonation or make it easier for the player to play certain passages through new redundant handles. First of all, these are the five mechanisms that Fritz Wurlitzer has developed for his Reform Boehm clarinet, but which can also be installed on normal Boehm clarinets. In order to avoid repetition, reference is made to the main article Reform Boehm system (Development, 2nd section). Other improvements:
6. Төменгі E-ден төменгі F#-ке немесе B4-тен C#5-ке жақсы ауысу механизмі, оны тиісті трилдерді орындау үшін де пайдалануға болады. 7. B3/C#4 және F#5/G#5 трилдері.
6. A mechanism for a better change from low E to low F# or from B4 to C#5, which can also be used for the execution of corresponding trills. 7. B3/C#4 and F#5/G#5 trills
8. Төменгі қосылыстың оң жағында орналасқан қосымша резонанстық кілт, Bb3 және F#5 дыбыстарын жақсарту үшін (Актон механизмі).
8. An additional resonance key on the right side of the lower joint to improve the sound of Bb3 and the F#5 (Acton mechanism)
9. Немец бұрылысы бар Боем кларнетінде, француз сақинасының орнына неміс сақиналарын жоғарғы қосылысқа орнатуға болады (сол жағынан соғылады). Бұл жоғарғы және төменгі қосылыстағы сақиналарды оң жақтағы көпірмен байланыстыру қажеттігін жояды. Осындай кларнеттер сапасы жоғары деңгейде және қолжетімді бағада жасалады. Халықаралық солистер, мысалы, Чарльз Найдич, Ширли Брилл және Ричард Хейнс мұндай аспаптарды тапсырыспен жасатқан.
9. In the case of a Boehm clarinet with a German bore, German rings can also be mounted on the upper joint instead of the French one (struck on the left side). This makes the connection of the rings on the upper and lower joint by a bridge on the right side obsolete. Clarinets of this type are built at the highest quality level at appropriate prices. International soloists such as Charles Neidich, Shirley Brill and Richard Haynes have had such instruments made.
Болашақ
Орта мерзімде Full Boehm, Reform Boehm және Benade NX кларнеттерін шығару тоқтатылуы мүмкін. Бір жағынан, өнеркәсіптік өндірісте салыстырмалы түрде арзан стандартты Боем кларнеттері сақталады, олардың кейбір жоғары деңгейлі модельдері, мүмкін, бір-екі қосымша пернемен жабдықталған, ал екінші жағынан, неміс және австриялық шеберханаларда кларнетшінің тілегі бойынша жеке қолмен жасалған, ерекше жоғары сапалы солистік аспаптар қалды.
In the medium term, the production of Full boehm, Reform Boehm and Benade NX clarinets is likely to be phased out. On the one hand, the industrially produced relatively inexpensive standard Boehm clarinets remained, one or the other top model perhaps still equipped with one or two extra keys, and on the other hand, the particularly high quality soloist instruments individually made according to the wishes of the clarinetist by German and Austrian manufactories.