Германиядағы жаңа сарай

Кіріспе

Неміс сарайы

Жаңа сарай (Neues Palais) – Германияның Потсдам қаласындағы Сансуси саябағының батыс жағында орналасқан сарай. Ғимарат 1763 жылы, Жеті жылдық соғыс аяқталғаннан кейін, король Фридрих II (Фридрих Ұлы) тұсында салына бастап, 1769 жылы аяқталды. Бұл Пруссияның соңғы ұлы барокко сарайы саналады.

Тарих

Сарайдың құрылысы жеті жылдық соғыс аяқталғаннан кейін, Пруссияның жеңісін тойлау мақсатымен басталды. Бұл соғыс Силезия үшін болған дауға байланысты үшінші Силезия соғысы деп те аталады. Фридрих Ұлы Пруссияның күші мен даңқын сәулет арқылы көрсетуді көздеді, оны мәрмәр, тас және алтынмен жасалған сән-салтанаттың артық болуы деп сипаттады. Патша үшін Жаңа сарай негізгі тұрақ емес, маңызды патшалар мен жоғары лауазымды қонақтарды қабылдау үшін арналған көрнекі орын болды. 200-ден астам бөлмесінің ішінде төрт негізгі жиынтық зал және театр патшалық шаралар, кештер мен мемлекеттік кезеңдер үшін қолданылды. Фридрих кейде сарайда болғанда, ғимараттың оңтүстік жағындағы екі бөлме, кабинет, концерт залы, асхана және басқа да бөлмелерден тұратын жайға орналасты. Сансучиде Фредерик Рококо стилі қалыптасқанмен, Ұлы Фридрих Жаңа сарайды барокко архитектурасының және әртүрлі безендірулерінің әртүрлі формаларында, кейбір ерекшеліктермен салдырды. Патша сол кезде Еуропаны баурап алған неоклассикалық стильге қарағанда рококо мен барокко стильдерін артық көреді, олар көптеген монархтардың таңдауы болды. Архитектор Иоганн Готфрид Бюринг, Генрих Людвиг Мангердің (de) көмегімен Жаңа сарайды жоспарлау міндетін алды және бұрын Сансучи патшалық саябағындағы Қытай шайханасын және сурет галереясын аяқтау арқылы жетістікке жеткен еді. Сарайдың дизайны бойынша келіспеушіліктер туындағаннан кейін, 1764 жылы сарайдың дизайны толығымен сәулетші Карл фон Гонтардқа тапсырылды. Үш қабатты фасады құрылысы аяқталмаған интерьерлердің айналасында көтеріле бастады, себебі құрылыс үздіксіз жүріп жатты, шығыс және батыс жақтары 220 метрге дейін созылды. Пилястралар арасында кірпіштей көрінетін нәрсе шындығында боялған эффект, тек патшаның оңтүстік қанатында ғана ашық кірпіш қалды. Сылақ араларын қайта жабу қиын және қымбат жұмыс болғандықтан, Фридрих кірпішті сылақтап, бояды, тіпті бүгінгі туристерді де шатастыратын алдамшы әсерге қол жеткізді. Сарай мен қосалқы ғимараттарды 400-ден астам құмтас мүсіндер мен фигуралар әшекейлейді, оларды көптеген белгілі мүсіншілер жасаған, атап айтқанда Иоганн Петер Бенкерт, Иоганн Маттиас Готтлиб Хеймюллер [de], ағайынды Иоганн Давид және Иоганн Лоренц Рентц және басқалар. 1786 жылы Ұлы Фридрих қайтыс болғаннан кейін Жаңа сарай қолданыстан шығып, тұрғын үй немесе ойын-сауық орны ретінде сирек пайдаланылды. Алайда, 1859 жылдан бастап ол Германияның тәж мұрагері Фридрих Вильгельмнің, кейіннен Германия императоры Фридрих III-нің жазғы резиденциясына айналды. Сарай Фридрих пен оның императрицасы Викторияның 99 күндік билік кезінде таңдаған резиденциясы болды. Фридрих III-нің қысқа билігі кезінде сарай "Фридрихскрон сарайы" (Schloss Friedrichskron) деп аталды және сарайдың айналасына ор қазылды. Вильгельм II таққа отырғаннан кейін сарайда жөндеу жұмыстары жүргізілді, оларға бумен жылыту жүйесі, мемлекеттік пәтерлердегі ванна бөлмелері және Ұлы Фридрих Еуропаның түкпір-түкпірінен жинаған шамдардың электрлендірілуі кірді. 1890 жылы неміс географы Ханс Мейер оны император Вильгельм II-ге сыйлағаннан кейін, "Килиманджаро тауының шыңы" деп аталатын көрініс Грот бөлмесіне орнатылды. 1918 жылға дейін сарай Вильгельм II мен императрица Августа Викторияның сүйікті резиденциясы болып қала берді. Қараша революциясынан және Вильгельм II-нің тақтан басқанынан кейін Жаңа сарай мұражайға айналды және Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін солай болды. Соғыстың соңында Кеңес әскері сарайдың кейбір құндылықтарын тонады. Оның көптеген жиһаздары алынып, Нидерландыдағы Хуис-Дорн қаласындағы Вильгельм II-нің жер аударылған резиденциясына әкелінді. Жиһаздардың көп бөлігі 1970 жылдары голландтармен бастапқы қаптамаларында табылғаннан кейін Потсдамға қайтарылды. Осы себепті және Екінші дүниежүзілік соғыста бомбалаудан аман қалғандықтан, сарай бүгін 1918 жылғы күйінде сақталған.

The building of the palace commenced at the end of the Seven Years' War, to celebrate Prussia's success. The war is also variably referred to as the Third Silesian War, owing to the dispute over Silesia. In an architectural form, Frederick the Great sought to demonstrate the power and glories of Prussia attributing it as fanfaronade, an excess of splendor in marble, stone and gilt. For the King, the New Palace was not a principal residence, but a display for the reception of important royals and dignitaries. Of the over 200 rooms, four principal gathering rooms and a theater were available for royal functions, balls and state occasions. During his occasional stays at the palace, Frederick occupied a suite of rooms at the southern end of the building, composed of two antechambers, a study, a concert room, a dining salon and a bedroom, among others. While Frederician Rococo was established at Sanssouci, Frederick the Great had the New Palace built in varying forms of Baroque architecture and decoration, with some deviations. The King preferred Rococo and Baroque to the Neoclassical style that was already taking hold of Europe at the time as the preference of many monarchs. Architect Johann Gottfried Büring, with the aid of Heinrich Ludwig Manger (de), was assigned with the task of planning the New Palace and had already demonstrated success with the completion of the Chinese Teahouse and the Picture Gallery in the Sanssouci royal park. After disagreements over the design of the palace, in 1764 the design of the palace was totally vested in the architect Carl von Gontard. The three story façade had already begun to rise around unfinished interiors, as construction had steadily been underway, with 220 metre east and west façades. Between the pilasters, what appears to be brick is actually a painted effect, leaving only the King's south wing with exposed brick. Repointing the mortar of the joints proved to be an arduous and expensive task, therefore Frederick had the brick covered in stucco and painted in such a way that even tourists today are fooled by the deceptive finish. Over 400 sandstone statues and figures adorn the palace and auxiliary buildings, created by many notable sculptors, namely Johann Peter Benckert, Johann Matthias Gottlieb Heymüller [de], the brothers Johann David and Johann Lorenz Räntz and others. After the death of Frederick the Great in 1786, the New Palace fell into disuse and was rarely occupied as a residence or entertainment venue. However, starting in 1859 it became the summer residence of the German Crown Prince, Frederick William, later German Emperor Frederick III. The palace was the preferred residence of Frederick and his empress, Victoria, throughout the 99 Days’ Reign. During the short reign of Frederick III, the palace was renamed "Friedrichskron Palace" (Schloss Friedrichskron) and a moat was dug around the palace. The accession of Wilhelm II saw renovation and restoration within the palace being carried out with the installation of steam heating, bathrooms in state apartments and electrification of the chandeliers which Frederick the Great had collected from across Europe. In 1890 the so called "Tip of Mount Kilimanjaro" was installed in the Grotto Room, after German geographer Hans Meyer gifted it to Kaiser Wilhelm II. Until 1918, the palace remained the preferred residence of Wilhelm II and the Empress Augusta Viktoria. After the November Revolution and the abdication of Wilhelm II, the New Palace became a museum and remained such until the Second World War. Some of the palace's treasures were looted by the Soviet Army at the end of the war. Much of its furniture had been removed and taken to the residence of the exiled Wilhelm II at Huis Doorn in the Netherlands. The majority of the furnishings were discovered by the Dutch in the 1970s, still in their original packing crates, and returned to Potsdam. Because of this, and because it escaped bombing in the Second World War, the palace today looks much as it did in 1918.

Сәулет

Жаңа сарай 1763 және 1769 жылдар аралығында патша отбасының жазғы резиденциясы ретінде салынды. Оның құрылысына төрт сәулетші қатысты: Иоганн Готфрид Бюринг, Генрих Людвиг Мангер, Карл фон Гонтард және Жан-Лоран Лгеей. Сарай барокко стилінде симметриялық жоспармен салынған. Үш қанатты сарайдың бүйірлік бөлімдері Коммундар сервистік қанатына қарап тұрады, ол екі қанаттан және колоннададан тұрады. Коммундар Жаңа сарайға қарама-қарсы орналасқан, сахна сияқты екі қабатты баспалдақпен көрінеді, бірақ ішінде тұрмыстық бөлмелер мен ас үйлер бар. Сарайдың басында Пруссия тәжін ұстаған Үш Грейс мүсіні орналасқан күмбез бой көтереді. Қанаттардың үстінде алтын жалатылған бүркіттер бейнеленген күмбездер тұр. Ғимараттың ортасында бірінші қабатта екі банкет залы мен екінші қабатта тағы екі зал орналасқан. Оларға патшалық пәтерлер, алдындағы галереялар іргелес жатыр. Негізгі баспалдақ болмағандықтан, пәтерлерге кіру үшін төрт кішкентай баспалдақ қолданылады. Ауладан вестибюльге кіруге болады, оның төбесінде Иоганн Кристоф Фриштің салған Аполлон суреті бар. Вестибюльдің артында Карл фон Гонтард салған Grotto Hall орналасқан. Оның қабырғалары қабырғалармен, тастармен, мәрмәрмен, кварцпен және жартылай бағалы тастармен әшекейленген, және 19 ғасырда олармен толықтырылған. Grotto Hall дизайнының бір бөлігі – теңіз жануарлары мен өсімдіктерін бейнелейтін мәрмәр еден және 1806 жылғы төбе суреті, онда Венера мен Амор, Үш Грейс және Путти бейнеленген. Бұл суреттің авторы – Иоганн Готфрид Нидлих, ол бұрынғы суреттің орнына салынған. Бөлмедегі нишаларда мүсіндер мен фонтандар орналасқан, ал аркаларда кесілген кристалдан жасалған шамдар ілінген. Grotto Hall-ға іргелес орналасқан Marmorgalerie-де Каррара мәрмәрінен жасалған қызыл жасмыр тастар бар. Терезелердің алдында үлкен айналар орналасқан, ал Кристиан Бернхард Родтың салған үш бөліктен тұратын төбе суреті таң, түс және түн мезгілдерін бейнелейді. Grotto Hall-дың үстінде орналасқан Marble Hall – фестиваль залдарының ең үлкені, ол би залы және банкет залы ретінде пайдаланылған. Екі қабаттан тұратын зал шығыс партеріне және Сансучиге апаратын көрініске қарап тұрады. Алтын жалатылған қисық төбе үлкен мыс күмбездің астындағы шатырға дейін көтеріледі. Төбе ортасындағы сурет, "Олимптегі Ганимедтің қабылдануы", 1769 жылы Шарль Амеди Филип ван Лудың қолынан туған. Оның ауданы 240 шаршы метр, бұл Альп тауларынан солтүстікке қарай салынған ең үлкен төбе суреті. Залдың мәрмәр қабырғаларын жеті жылдық соғыстан бұрын салынған төрт үлкен сурет әшекейлейді. Пилястраларда сегіз Бранденбург князьдері мен төрт атақты "император" – Юлий Цезарь, Константин, Карл Ұлы және Рудольф II бейнеленген он екі мүсін орналасқан. Үшінші қабаттан залға қарап тұратын алтын жалатылған темір қоршаулы балконға көтерілуге болады. Сарайдағы Жоғарғы галерея Marble Hall-дың оңтүстігінде орналасқан және жерүсті қабаттағы Marble Gallery-нің үстінде жатыр. Төбе қызыл, сары және ақ түстермен боялған, алтынмен әшекейленген. Еуропаның сол кездегі танымал неоклассицизмін есіктердің үстінде және қасында орналасқан дөңгелектерден көруге болады. Галереяның терезелерінің қарсысында итальяндық барокко стиліндегі алты үлкен сурет ілінген. Алғашқы жиһаздың ішінде тек үш мәрмәр мозаикалық үстел мен төсенішпен қапталған дивандар ғана сақталған. Оңтүстік қанатта орналасқан театрды Иоганн Кристиан Хоппенхаупт жобалаған. Сахна алтын пальмалармен әшекейленген, ал жоғарыда Талия мен Мелпомена Фридрихтің әріптерін бейнелейтін тақта ұстап тұр. Театрдың патшалық ложасы жоқ, сондықтан Фридрих қонақтарымен бірге сахнадан үшінші қатарда отыратын. Жарымшеңберлі орындықтар классикалық амфитеатр сияқты көтеріледі. Театр 1768 жылдың 18 шілдесінде Иоганн Адольф Хасседің ораториясымен ашылды. Театр қазір де пайдалануда. 1918 жылғы революциядан кейін Веймар Республикасы 34 вагон жиһазды Нидерландыдағы Хьюс-Дорн қаласына жіберуге рұқсат берді. Сондықтан Вильгельм II және оның әйелі император Виктория Аугуста бұрын тұрған бөлмелердегі жиһаз басқа жерден әкелінген.

The New Palace was built as a summer residence for the royal family between 1763 and 1769 using four architects: Johann Gottfried Büring, Heinrich Ludwig Manger, Carl von Gontard, and Jean Laurent Legeay. Using a Baroque symmetrical layout, the three wing palace, with side extensions, faces the Communs service wing, consisting of two wings connected by a colonnade. The Communs act as a counterpart to the New Palace, acting as a stage set with double flights of steps, though it contains domestic quarters and the kitchens. The main palace building is crowned by a dome with the Three Graces holding the crown of Prussia. The adjoining wings have matching gilded eagle crowned cupolas. At the center of the building are two banqueting halls on the ground floor and another two on the first, with royal apartments adjoining, including anteroom painting galleries. Instead of a main staircase, four small staircases give access to the apartments. A vestibule serves as the central entrance from the courtyard, with a ceiling painting of Apollo by Johann Christoph Frisch. On the ground floor behind the vestibule is the Grotto Hall, attributed to Carl von Gontard, with walls encrusted with shells, stones, marble, quartz and semi precious stones, which were enriched in the 19th century. Part of the design of the Groto Hall is a marble floor depicting marine animals and plants and an 1806 ceiling painting, Venus and Amor, the Three Graces and Putti. Attributed to Johann Gottfried Niedlich, the painting has replaced an earlier work. Niches around the room contain statuary and fountains, with cut crystal chandeliers hung in the arches. The Marmorgalerie adjoins the Grotto Room, containing red jasper and white marble from Carrara. Large mirrors face the windows, while the three part ceiling painting by Christian Bernhard Rode depicts morning, noon, and night. Situated directly over the Grotto Hall is the Marble Hall, the largest of the festival halls, which was used variously as a ballroom and as a banqueting hall. Rising over two floors, the hall overlooks the eastern parterres and the axial vista leading to Sanssouci. The richly gilt, curved ceiling rises into the attic area under the great copper dome. The painting in the center of this ceiling, The Induction of Ganymede in Olympus, was created in 1769 by Charles Amédée Philippe van Loo. With a surface of 240 square meters, it is the largest canvas ceiling painting north of the Alps. Four enormous paintings commissioned before the Seven Years' War adorn the marble walls of the hall. Positioned at the pilasters are twelve statues, depicting eight Brandenburg Prince electors and four famous "emperors": Julius Caesar, Constantine, Charlemagne and Rudolph II. A balcony with an intricate gilt iron railing overlooks the hall from the third floor. The Upper Gallery within the palace is situated to the south of the Marble Hall and is directly above the Marble Gallery on the ground floor. The ceiling is painted in hues of rose, antique yellow and white, accented with heavy gilt ornamentation. The ever popular Neoclassicism of Europe at the time can be seen in the roundels positioned above and on the doors. Six large Italian Baroque paintings hang opposite the windows of the gallery. All that remains of the original furnishings are three marble mosaic console tables and upholstered settees. The theatre located in the south wing was designed by Johann Christian Hoppenhaupt. The stage is framed by gilt palm trees, with Thalia and Melpomene above, holding a plaque with Frederick's initials. The theatre lacks a royal box in which a king may view a performance. Instead, Frederick would sit among his guests in the third row of seating from the stage. The semi circular seat rows ascend as in a classical amphitheatre. The theatre opened on 18 July 1768 with an oratorio by Johann Adolf Hasse. The theatre remains in current use. After the revolution of 1918, which overthrew the monarchy, the Weimar Republic allowed 34 train wagons of furniture from the palace to be sent to the exiled Wilhelm II at Huis Doorn in the Netherlands. This is the reason why the furniture in the upper rooms formerly lived in by Wilhelm II and his consort Empress Augusta Viktoria comes from elsewhere.

Парк

Сансуси корольдік саябағының батыс жағында орналасқан Жаңа сарай негізгі осьтік аллея бойында салынған. Құрылыс кезінде сарай кең барокко саябағының ішінде болған. Бүгінде Жаңа сарайға жақын сарай паркі жолдармен, мүсіндермен, фонтандармен және жасыл желекпен әсемделген. Жақын маңда Достық және Антикалық ғибадатханалары орналасқан, олар Жаңа сарай сияқты Карл фон Гонтардтың жобасы бойынша салынған және сарай аяқталғаннан кейін көп ұзамай бой көтерген.

Дүниежүзілік мұралық нысан

1990 жылдан бері Жаңа сарай ЮНЕСКО-ның «Потсдам және Берлин сарайлары мен бақтары» аталатын Бүкіләлемдік мұра тізіміне енген. Сарайды «Пруссылық сарайлар және бақтар Берлин-Бранденбург» қоры басқарады.