Кіріспе

Американдық өнеркәсіпші (1855–1911)

Джон Уорн Гейтс (18 мамыр 1855 – 9 тамыз 1911), сондай-ақ "Миллионға тікелей тікелей" Гейтс деп те белгілі, американдық Алтын ғасырдың өнеркәсіпшісі және құмар ойыншысы болды. Ол тікенді сымды кеңінен таныстырушының алғашқыларының бірі еді. Ол қазіргі Батыс Чикаго қаласында дүниеге келіп өсті. Ол шаруашылық өмірін ұнатпады және ерте жасынан бастап көршілеріне түрлі бизнес ұсыныстарын жасады, оның ішінде үйлерге және жергілікті теміржолға отын сату да бар еді. Гейтс жергілікті астық брокерлік кеңсесін ашқаннан кейін, жергілікті теміржол станциясында уақыт өткізе бастады және бұрын отын сатқан адамдармен қайта танысты. Ол олардың покер ойындарына шақырылды және осы арқылы Гейтстің карталарға және басқа да кездейсоқ ойындарға қабілеті дамыды. Солтүстік Орталық колледжінде (кейін Солтүстік-Батыс колледжі) қаламгерлік, есеп және бизнес құқығын оқығаннан кейін, ол жергілікті аппараттық дүкеннің иесі ретінде сәтсіздікке ұшырады. Гейтс тікенді сымға қызығушылық танытып, Washburn Moen Company компаниясының сатушысы болды. Ол Техас сату аймағына тағайындалғанда, шаруалардың өнімін сатып алуға құштар емес екенін білді. Гейтс Сан-Антониодағы әскери алаңда демонстрация өткізді, онда тікенді сыммен қоршалған қоршауларды бұзуға тырысқан мал сәтсіз аяқталды. Содан кейін ол компанияның өнімдерін сатуда үлкен жетістікке жетті және өз тікенді сым өндіру бизнесін құрды, ол ақырында болат өндірісіне әкелді. Осы процесте оның компаниясын J. P. Morgan-ның U.S. Steel компаниясы сатып алды. Гейтс компанияның бір бөлігі болуға шақырылмады және көптеген жылдар бойы бизнес сатып алулар мен сатулар арқылы Морганмен күресті; екеуі де 1907 жылғы экономикалық дағдарыстың негізгі тұлғалары болды. Гейтс Republic Steel және кейін Texaco деп аталған Texas Company компаниясының президенті болды. Ол болат өндірісінің Бессемер процесінен ашық ошақ процесіне өтуіне және Техас штатының Порт-Артур қаласын салуға үлкен үлес қосты.

Алғашқы жылдар

Гейтс 1855 жылғы 18 мамырда Иллинойс штатының Батыс Чикаго қаласында (бұл кезде Тернер-Джанкшн деп аталған) дүниеге келді. Ол Асель А. және Мэри Уорн Гейтстің ұлы еді. Гейтстің Джордж және Гилберт есімді екі үлкен ағасы болды, бірақ ол 15 жасқа толған кезде екеуі де қайтыс болды. Гейтс діни отбасында өссе де, анасы Мэри екі үлкен ұлының өлімінен кейін дінге одан да берілді. Ол грамматикалық мектепте де, жексенбілік мектепте де зиянсыз бұзақылықтар жасағандықтан, жексенбілік мектепте ақша ұрлады деген айып тағылды. Соның салдарынан ол шіркеуге барудан тыйым салынды. Гейтс отбасының фермасында өсті, бірақ фермалық өмірді ұнатпады. Әлдебір көршісінің жүгерісін қаққанымен, ол өзінің алғашқы кәсіби тәжірибесін бастады. Бір күні әкесі Гейтсті отбасының амбарындағы теміржолшылармен покер ойнап отырғанда көріп, Асель оған өзінің жақсы емес екенін және ешқашан жақсы бола алмайтынын айтты. Мэри араласпағанда, ұлы үйден кетіп қалар еді. Грамматикалық мектептен алған білімі жеткіліксіз екенін түсінген соң, ол ата-анасына жергілікті колледждің бірнеше сабақтарына қатысатынын хабарлады. Гейтс жақын жердегі Уитон колледжінде бірнеше курс оқып, 1876 жылы Солтүстік Орталық колледжін бітірді. Бірақ жаңа бизнес білімін қолдануға мүмкіндік болмады, себебі 1873 жылғы қаржылық дағдарыс оның колледжді бітіруімен бірге басталды. Деллораға үйлену үшін ол келесі жыл бойына барлық жұмысты істеді, көбінесе шаруа жұмыстары болды. Гейтс пен Деллора 1874 жылғы 25 ақпанда үйленді.

Неке және алғашқы бизнес бастамалары

Гейтс астық брокерлік бизнесін қайта жандандыруға тырысты, бірақ осы арқылы барлық жинақтарын жоғалтты. Ерлі-зайыптылардың алғашқы баласы тірі тумағаннан кейін, Гейтс бұрынғы әдетіне оралып, покер ойнай бастады және Деллорамен қаладан кетуді ойлады. Мэри Гейтс бұл жағдайды білген соң күйеуіне ұлына қаржылық көмек көрсетуі керек екенін айтты, осылайша ол жаңа бизнес аша алады. Гейтстің қайын атасы Эд Бейкер де қызы мен күйеу баласына осылайша көмектесуге дайын екенін жеткізген болатын. Асель екі қабатты кірпіш ғимарат сатып алды, ал Эд Бейкер Тернер-Джанкшн қаласында аппараттық дүкен ашу үшін қажетті капиталды ұсынды.

Тікенді сым мен болат бизнесі

Элвудтың компанияда серіктестік беруден бас тартуынан кейін Гейтс Миссури штатындағы Сент-Луис қаласына сапар шекті, онда Альфред Клиффордпен серіктесіп, Washburn Moen компаниясымен бәсекелесу мақсатында Southern Wire Company компаниясын құрды.

Темір жолдар, мұнай және Порт-Артур, Техас

Гейтс J.P. Morgan-ның U.S. Steel бірігуіне жасаған жауабын ешқашан ұмытқан емес. Келісім аяқталғаннан кейін бір ай өткен соң, ол Union Pacific темір жолының Э. Х. Харриман мен Northern Pacific темір жолының Джеймс Дж. Хилл арасындағы күреске қатысты. Екеуі де Chicago, Burlington and Quincy теміржолын бақылауға ұмтылды. J. P. Morgan қаржылаған Хиллге Чикагоға кіру қажет болды; Харриман Хиллдің оны алуына кедергі келтіруге мүдделі болды. Гейтс бұлды Морганға U.S. Steel компаниясының басқармасына кіруден бас тартқаны үшін кек алу мүмкіндігі ретінде қарады. Харриманмен бірге ол Northern Pacific акцияларын сатып ала бастады. Джеймс Хилл Northern Pacific акцияларының бағасының күрт өскенін байқағанда, кеңес алу үшін Нью-Йоркке Морганға барды. Морган мен Хилл Northern Pacific акцияларын сатуды тоқтатты, олардың бағасы жоғары қалды, ал басқа акциялар күрт құлдырады. Қысқа сауда жасағандар өздерін қамтамасыз ету үшін жеткілікті акция таба алмады және үлкен қаржылық шығынға ұшырады. Гейтс Northern Pacific акцияларының 60 мың данасынан айырылып қалғаны туралы әңгіме тарады. Гейтс теміржол акциялары туралы аңызға толы әңгімелерге назар аударған жоқ, тек жақсы жағдайда екенін айтты. Гейтс Морганнан U.S. Steel компаниясынан шығарғаны үшін кек алу жолын іздеуді жалғастырғанда, 1902 жылы Морганның теміржол активтеріндегі әлсіз жерді тауып, оның Louisville and Nashville теміржолының көптеген акцияларын сатып ала бастады. L&N жүйесіне тағы бір қысқа желі қосылғанда, директорлар кеңесі жаңа желіні қаржыландыру үшін 50 000 жаңа акция шығаруға дауыс берді. Бір қателік салдарынан акциялар New York Stock Exchange-ке енгізілмей тұрып сатылымға қойылды. Гейтс бұл ұсынысты көріп, акцияларды листингке енгізілгенге дейін сатып алды; сондай-ақ Louisville and Nashville акцияларын алуды жалғастырды. Гейтс теміржолдың үлесін жеткілікті деңгейге жеткізіп, өткен жылы Great Northern Railway акцияларымен болған дүрбелеңді қайталауға мүмкіндік алды. 1902 жылғы сәуірде осы оқиғалар туралы білген J.P. Morgan Гейтстің Louisville and Nashville акцияларының 51 пайызынан астамын иеленгенін анықтады. Морган тағы бір Wall Street дүрбелеңін тоқтату үшін әрекет етуге шешім қабылдады және Гейтстің сату шарттары қандай екенін сұрады. Гейтс акцияның бір данасы үшін 150 АҚШ долларын талап етті, бірақ Морган бұл ұсынысты бастапқыда қабылдамады. Ол Гейтспен келіссөз жүргізіп, ең қолайлы шарттарды жасау үшін көмекшісі Джордж Уолбридж Перкинсті жіберді. Перкинс Гейтстің Waldorf Astoria қонақ үйіндегі люксіне түн ортасынан кейін сағат 1:30-да келді. Louisville and Nashville мәмілесі Морганға 43 миллион АҚШ долларына түсті, ал Гейтс бұл мәміледен 15 миллион АҚШ долларынан астам пайда тапты. Louisville and Nashville теміржолы оқиғасынан кейін Гейтс қоғамдық пікірдің өзіне қарсы бұрылғанын байқады. Гейтс бірнеше достарын ұлының New York Yacht Club және New York Union League Club мүшелігіне үміткерлігін ұсынуға көндірді. Чарли Гейтс үшін берілген өтініш бірнеше апта бойы бір үстелден екіншісіне ауысты. Жас Гейтс есімі дауысқа шығарылғанда, қабылдау комиссиясының мүшелері бірауыздан "жоқ" деп шешті. Гейтс клубты сотқа берумен қорқытты, бірақ мүшелер Морганның Чарли Гейтстің өтінімін қабылдамауына қатысы бар деген айыптаманы жоққа шығарды. Гейтс Чарлидің Yacht Club және Union League Club өтініштерін кері қайтарып алды, ұлының ешқайсысының мүшесі бола алмайтынына көз жеткізді. Ол Деллорамен Англияға сапар шеккенде, 1900 жылы болғандай, Claridge's қонақ үйінде тұруды қалады. Claridge's олардың тіркелуін қабылдамады, өйткені Гейтс енді қонақ үйдің қалаусыз адамдар тізіміне енген еді. Паттильо Хиггинс 1900 жылы Spindletop-та құдық қазуды бастаған, бірақ мұнайды іздеуді жалғастыру үшін ақшасы бітіп қалды. Хиггинс Гейтске қаржы сұрап келді; Гейтс көмектесті. Джозеф С. Куллинан құрған Texas Fuel Company ұңғыма бұрғылау және шикі мұнай өндіруде тәжірибесі аз болды. Сондықтан олар 1902 жылғы 17 қаңтарда Texas Fuel Company-ның еншілес компаниясы ретінде Producers Oil Company-ны құрды. Гейтс сияқты инвесторлар шамамен 90 000 доллар сомасында "мүдде сертификаттарын" салды, ал Гейтс компания Texaco деп аталғанға дейін тағы 590 000 доллар инвестициялады. Оның инвестициясы Гейтске компания акцияларының 46 пайызына ие болу құқығын берді. АҚШ Конгресіне U.S. Steel Trust мәселесін Tobacco Trust және Standard Oil сияқты қарау туралы көптеген өтініштер келіп түсті. Өкілдер палатасы Морганның компаниясының мәмілелерін тексеру үшін комиссия құрды. Комиссия төрағасы болып Kentucky штатының конгрессмені Августус Оусли Стенли тағайындалды; куәгерлік беру үшін шақыру қағазын алғандардың тізімінде алғашқы болып Джон Гейтс тұрды. Гейтс 1911 жылғы 28 мамырда куәгерлік беру үшін келді; ол ауыр сырқатқа шалдыққан еді, бұл оның сұрынып, сарғайған сыртқы түрінен анық көрінді. Ол куәгерлік бергеннен кейін Парижде дәрігерлермен кеңесу үшін сапар жоспарлаған. Ол American Steel and Wire Company-дан бастап Louisville and Nashville теміржолына және Tennessee Coal and Iron Company-ның бақылауы күштеп тартылып алынғанға дейін J.P. Morgan-мен болған барлық мәмілелері туралы айтты. Ол комитет жұмысын аяқтамай тұрып Парижге кетті. Тыңдаулардың нәтижесінде U.S. Steel және оның тәжірибелеріне шамамен он жылға созылған тергеу басталды. 1907 жылғы үрейден елді "құтқарғанын" сенетін J.P. Morgan үкімет пен ел азаматтарының "алғыссыздығына" ашуланды.

Миллионға ставка

Гейтс 1894 жылдан бастап Нью-Йорк қаласындағы Уолдорф Астория қонақүйінде жайлы пәтер ұстады. Ол үшін жылына 30 000 АҚШ доллары төлесе де, оның қонақ үйге келуі кейде қонақ үй басқарушысы Джордж Болдтті мазалады. Гейтс пен оның қонақтары көбінесе дауыстап, шу шығаратын. Гейтс АҚШ-та ат жарыстарына ірі сомада тікелей ставкаларын жалғастырды. 1902 жылы ол Чикагодағы Вашингтон Парк жарыс жолында өткен Америка дербиіне қатысып, өзінің әріптесінің аты Уайетке үміт артты. Уайет жеңіске жеткенде Гейтс шамамен 100 000 АҚШ доллары пайда тапты. Тағы бір жарыста Гейтс ірі ставкалары арқасында 650 000 АҚШ долларын жеңіп алды. Жокей клубының президенті Август Белмонт кіші Гейтстен ставкаларын 10 000 АҚШ долларымен шектеуді сұрады, себебі мұндай үлкен сомалар жарыстардың адал еместігі туралы күдік тудырды. Гейтс өзінің қонақ үйінен бөлек, Нью-Йорктегі сүйікті орны 1898 жылы Ричард Канфилд ашқан құмар ойындары клубы болды. Клуб 5-ші Шығыс 44-ші көшеде орналасқан. Дельмонико клубының жанында орналасып, клуб қонақтарына тамақ қызметін ұсынды. Ол жерде немесе Канфилдтің Саратога клубында Гейтстің сүйікті ойыны – фаро болды, оны ол Техаста тікенді сым сату кезінде үйренген. Гейтс өзінің ұлы Чарли және тәжірибелі брокер үшін қонақ үйдің негізгі вестибюлінде брокерлік кеңсе ашты. Ол сол жерден Уолл-стриттегі қозғалыстарды болжады. 1907 жылдың басында Гейтс нарықтың күрт құлдырауына бара жатқанын сезгенде, Чарльз Г. Гейтс және компания кеңселерін жапты, сонымен қатар Уолл-стритпен біржола аяқтасқанын мәлімдеді. Гейтс сол жылдың мамыр айында Нью-Йорктегі тұрғын үйін де ауыстырды. Ол Нью-Йорктегі Плаза қонақ үйін салған және Плазада 16 бөлмелі пәтерін жобалауға мүмкіндік берген АҚШ жылжымайтын мүлік компаниясының үлкен үлесін сатып алды.

Өлім және мұра

Гейтс 1911 жылғы 9 тамызда Францияның Париж қаласында, тамағындағы ісікті жоюға жасалған сәтсіз операциядан кейін қайтыс болды. Оның қосылу рәсімі 1911 жылғы 23 тамызда Нью-Йорктегі «Плаза» қонақ үйінің бал залында өтті; Гейтс осы қонақ үйдің құрылысына қаржы жұмсаған еді. Гейтстің қазасына күйінгендер елдің түкпір-түкпірінен келді; қызметіне қатысушылар үшін «Плаза» қонақ үйінің үш қабаты бөлінді. Гейтс Порт-Артур қаласына көп еңбек еткен Техас штатынан ірі делегация келді. Гейтс мүлкінің көп бөлігін әйелі мен ұлына қалдырғанмен, өсиетіне отбасына оның қайтысынан кейін он жыл бойы құнды қағаздарын сатуға тыйым салатын тармақ қосты. Гейтс бұл шартты өзімен бірге инвестиция салған достарын оның өлімінен кейін көп ұзамай осы қағаздар сатылып кетпеуі үшін қорғау мақсатымен енгізген. Мавзолей «Америкада бір кездері» фильмінің басындағы сахналардың бірінде көрсетілген. Порт-Артурдағы Гейтс еске алу кітапханасын оның жесірі қаржылап, 1918 жылы қалаға сыйға тартқан. 1971 жылы Гейтс Сан-Антониодағы Әскери алаңындағы тікенді сым демонстрациясы орнында мемлекеттік тарихи тақтамен құрметтелді. 1909 жылы Порт-Артур қаласына сыйлық ретінде және қауымдастықтың білім беру деңгейі мен мүмкіндіктерін арттыру үшін Джон Гейтс Порт-Артур колледжін құрды, ол жекеменшік оқу орны болды. 1975 жылы Порт-Артур мемлекеттік колледжге айналдырылып, Ламар университеті – Порт-Артур деп аталды, кейін Ламар мемлекеттік колледжі – Порт-Артур болып өзгертілді. Джон Гейтс Техас штатының Порт-Артур қаласындағы Мексика шығанағының жағалау мұражайында ұсынылған. 1972 жылы ол Ұлттық каубойлар және батыс мұрасы мұражайының Ұлы батыстықтар залына енгізілді.