Кіріспе
Долбиар заңы бойынша температураны есептеуге арналған теңдеуде ауа температурасы мен шырылдақтардың шырылдауы арасындағы байланыс көрсетілген. Долбиардың шырылдау жылдамдығы мен температура арасындағы қатынас туралы байқаулары Маргарет В. Брукстың 1881 жылғы баяндамасынан бұрын жасалған, бірақ бұл жұмыс Долбиардың жариялануынан кейін ғана назарға ілінген. Дегенмен, қарлы ағаш шырылдағы алғашқы баяндамаларда O. niveus деп жаңылыс анықталған, ал бұл түрдің дұрыс ғылыми атауы Oecanthus fultoni. Көбірек таралған далалық шырылдақтардың шырылдауы температурамен соншалықты сенімді байланысты емес – олардың шырылдау жылдамдығы жасқа және жұптасудың сәттілігі сияқты басқа факторларға байланысты өзгереді. Бірақ көп жағдайда Долбиардың формуласы далалық шырылдақтар үшін де жеткілікті жақындықпен есептеуге мүмкіндік береді. Долбиар осы қатынасты келесі формула арқылы білдірді, ол минутына шырылдаған санынан температураны Фаренгейт градустарында бағалауға мүмкіндік береді:
Dolbear's law states the relationship between the air temperature and the rate at which crickets chirp. Dolbear's observations on the relation between chirp rate and temperature were preceded by an 1881 report by Margarette W. Brooks, although this paper went unnoticed until after Dolbear's publication. However, the snowy tree cricket was misidentified as O. niveus in early reports and the correct scientific name for this species is Oecanthus fultoni. The chirping of the more common field crickets is not as reliably correlated to temperature—their chirping rate varies depending on other factors such as age and mating success. In many cases, though, the Dolbear's formula is a close enough approximation for field crickets, too. Dolbear expressed the relationship as the following formula which provides a way to estimate the temperature in degrees Fahrenheit from the number of chirps per minute :
Бұл формула далалық шырылдақтардың шырылдауына қолданғанда шамамен бір градусқа дейін дәл келеді. Есептеуді жеңілдету үшін формуланы қарапайымдастырып, 15 секунд ішіндегі шырылдаулар санын санауға болады:
Температураны Цельсий градустарында (°C) көрсету үшін формула былай өңделеді:
Цельсий градустарында жылдам есептеу үшін 8 секунд ішіндегі шырылдаулар санын санап, 5 қосу жеткілікті (бұл 5-тен 30°C-қа дейін шамамен дәл):
Жоғарыдағы формулалар оларды есте сақтауды жеңілдету үшін бүтін сандармен көрсетілген – олардың абсолюттік дәлдікке қол жеткізуі міндетті емес.
Математика сабақтарында
Кейде математика оқулықтары бұл мысалдың математикалық модельдердің қате болуын көрсететінін айтады, себебі жәндіктер тіршілік ететін температура диапазонынан тыс температурада олардың шырылдауы тоқтап, нөлге жетеді, себебі жәндіктер өлген болады. Теңдеуге алгебра қолдансаңыз, модель бойынша 1000 градус Цельсийде (шамамен 1800 градус Фаренгейт) жәндіктер минутына 6970 рет (шамамен секундына 116 рет) шырылдауы тиіс, бірақ ешбір жәндік осындай температурада тірі қалып, шырылдай алмайды.
Танымал мәдениетте
Бұл формула американдық телесериал "Биг Бенг Теориясының" бір эпизодында (3-ші маусым, 2-ші эпизод, "Жимини болжамы") еске алынған (Шелдон Амос Долбиарды Эмиль Долбиар деп атап, оны 1890 жылы жарияланғанын айтқан). Бұл формула сондай-ақ британдық комедиялық шоу QI-дың екі эпизодында ("Жоғарғы және төменгі нүктелер", "Жұңғалдар") да қолданылған. Пулитцер сыйлығының иегері, Ричард Пауэрс, өзінің [The Overstory] (2018, W. W. Norton & Co.) романындағы ойдан шығарылған кейіпкері Патрисия Вестерман бұл формуладан пайдаланады (11-тарау, 436-бет).