Кіріспе
Үндістандағы ауылдың сайланған басшысы атағы – сарпанч, грам прадхан, мухия немесе президент. Бұл адам ауылдық деңгейдегі жергілікті өзін-өзі басқарудың конституциялық органы – грам сабха (ауыл үкіметі) арқылы сайланатын шешім қабылдаушы. Сарпанч пен басқа да сайланған панчаят мүшелері (ордалық панчалар деп аталады) бірге грам панчаяттар мен зилла панчаяттарды құрайды. Сарпанч – мемлекеттік қызметкерлер мен ауыл қауымдастығы арасындағы байланыс орталығы және бес жылға өкілеттік алады. Сарпанчты атау үшін қолданылатын термин Үндістанның әртүрлі штаттарында өзгеше болуы мүмкін. Сарпанчты белгілеу үшін әртүрлі штаттарда қолданылатын жиі кездесетін атаулар: панчаят президенті, грам прамух, грам прадхан, грам адхьякша, гаон панчаят президенті, грам панчаят президенті және т.б.
A sarpanch, gram pradhan, mukhiya, or president is a decision maker, elected by the village level constitutional body of local self government called the gram sabha (village government) in India. The sarpanch, together with other elected panchayat members (referred to as ward panch), constitute gram panchayats and zilla panchayats. The sarpanch is the focal point of contact between government officers and the village community and retains power for five years. the term used to refer to the sarpanch can vary across different states of India. Here are some of the commonly used terms for sarpanch in various states: panchayat president, gram pramukh, gram pradhan, gram adhyaksha, gaon panchayat president, gram panchayat president, etc.
Сарпанш атаусының мағынасы
Сар – бас, панч – бес деген мағынаны білдіреді. Бұл ауылдық грам-паншаятының бес шешім қабылдаушысының басшысы дегенді көрсетеді. Батыс Бенгалия штатында сарпанчты «прадан» («басшы») деп атайды, ал оның орынбасары – панчят-упа-прадан.
Рөлдер мен міндеттер
Сарпанч бірқатар әкімшілік жұмыстарды атқарады.
Құқықтық негіздеме
Сарпанч кем дегенде 18 жасқа толған, қылмыстық жаза алған емес азамат болуы керек, сондай-ақ басқа да талаптарға жауап беруі тиіс.
Қызмет мерзімі
Үндістанда сарпанштың өкілеттік мерзімі 5 жылды құрайды.
Панчаяти радж
Үндістанның федеративтік басқару жүйесі әр штаттың грампанчаяттар мен сарпанчтардың өкілеттіктерін реттейтін әр түрлі заңдары бар екенін көрсетеді.
Панчаят сайлауы
Көптеген штаттарда ондаған жылдар бойы сайлаулар өткізілмеді, және сайланған сарпандардың орнына, ауылдық кеңестер бюрократиялық жолмен тағайындалған әкімшілермен басқарылды. 1992 жылы қабылданған 73-ші және 74-ші конституциялық түзетулермен бірқатар сақшылар, оның ішінде үнемі сайлаулар өткізуге қатысты шаралар енгізілді.
Әйелдерге арналған резерв
73-ші Конституциялық түзетудің 243D(3)-бабында барлық үш деңгейдегі панчайат жүйесі бойынша панчайаттардағы орындықтардың үштен бір бөлігі мен панчайат төрағаларының үштен бір бөлігі әйелдерге резервтеленуі талап етіледі. Бұл түзету штаттық деңгейдегі әртүрлі заңнамалық реформаларды күшейтті, онда панчайат лауазымдарына әйелдердің квотасы белгіленген болатын.