Кіріспе

Герман офицері және екінші дүниежүзілік соғыстағы ұшқыш, неміс суретшісі Герман Граф (24 қазан 1912 – 4 қараша 1988) – неміс Люфтваффесінің екінші дүниежүзілік соғыстағы үздік ұшқышы. Ол Шығыс және Батыс майдандарында қызмет етті. Әуе тарихында 200 әуе жеңісін – яғни 200 жау ұшағын жойған 200 әуе шайқасын жеңіп алған алғашқы ұшқыш ол болды. 830-ға жуық жауынгерлік миссияда ол 212 әуе жеңісіне қол жеткізді, олардың көп бөлігі Шығыс майданында тіркелді. Соғысқа дейін футболшы және планермен болған Граф 1936 жылы Люфтваффеге қосылып, ұшу оқуын бастады. Бастапқыда көлік авиациясына іріктеліп, кейін 1939 жылдың мамырында Jagdgeschwader 51 (JG 51 – 51-ші истребитель эскадрильясына) жіберілді. Соғыс басталғанда ол Франция-Германия шекарасында маңызды емес патрульдеуге қатысты. Содан кейін ол Румыниядағы неміс әскери миссиясының құрамында румын ұшқыштарын оқытуға нұсқаушы болып тағайындалды. Граф Германияның Критке басып кіруінің соңғы күндерінде бірнеше жауынгерлік қолдау миссияларын орындады. Барбаросса операциясы басталғаннан кейін, Германияның Кеңес Одағына басып кіруі кезінде Граф 1941 жылдың 4 тамызында алғашқы әуе жеңісін тіркеді. 45 жеңіске жеткеннен кейін 1942 жылдың 24 қаңтарында Темір крестің рыцарь кресімен марапатталды. Оның табыстылығы шығыс науқанының екінші жазында күрт өсті. 1942 жылдың 16 қыркүйегіне қарай оның жеңістерінің саны 172-ге жетті, осыған байланысты ол Емен жапырақтары, қылыштар және алмастармен Темір крестің рыцарь кресімен марапатталды. Графқа осы награда табысталған кезде ол Германияның ең жоғары әскери марапаты болды. 1942 жылдың 26 қыркүйегінде ол 200-ші жау ұшағын атып түсірді. Ұлттық батыр атанған Граф жауынгерлік операциялардан алынып, Франциядағы ұшқыштар оқу мектебіне жіберілді, содан кейін жаңа арнайы бөлім құруға кірісті: Jagdgeschwader 50 (JG 50 – 50-ші истребитель эскадрильясы). Оның миссиясы – жоғары биіктіктегі де Хавилленд Москито шабуылдаушыларын ұстап алу. 1943 жылдың қарашасында Граф жауынгерлік операцияларға қайта оралды. Ол 11-ші истребитель эскадрильясының Geschwaderkommodore (эскадрилья командирі) болып тағайындалды және 1944 жылдың 29 наурызында соңғы және 212-ші әуе жеңісін тіркеді. Ол осы шайқаста ауыр жарақат алды және сауығып шыққаннан кейін 52-ші истребитель эскадрильясының (JG 52) Geschwaderkommodore атанды. 1945 жылдың 8 мамырында ол және JG 52-нің қалған бөлігі АҚШ армиясының бөлімшелеріне берілді, бірақ олар Кеңес Армиясына тапсырылды. Граф 1949 жылға дейін кеңестік тұтқындықта болды. Соғыстан кейін ол электрондық сату менеджері болып жұмыс істеді және 1988 жылдың 4 қарашасында туған қаласы Энгенде ұзақ аурудан кейін қайтыс болды.

Ерте өмір

Герман Антон Граф 1912 жылғы 24 қазанда Констанц көлі мен Швейцария шекарасына жақын, сол кездегі Баденнің Ұлы Герцогтігінде дүниеге келді. Ол фермер Вильгельм Графтың (1878–1937) және оның әйелі Марияның (1877–1953) үшінші баласы еді. Оның екі үлкен ағасы болды: Вильгельм Вильгельм (1904–1981) және Йозеф Вильгельм (1909–1981). Әкесі Бірінші дүниежүзілік соғыста артиллерия сарбазы болып шайқасып, аман қалды және оған Темір крест ордені берілді. Соғыстан кейін 1923 жылғы Веймар инфляциясы отбасының барлық жинақтарын жойды, сол себепті Граф өте ерте жасынан жұмыс істеуге мәжбүр болды. Бала кезінде Граф футболға әуес болды. Ол жергілікті DJK Engen футбол клубында бастады, кейін FC Höhen клубында қақпашы болды. Оқушы кезінде ол Сепп Хербергердің баптауындағы талантты жас ойыншылар тобына ілікті. Хербергер 1921–1925 жылдары Германия ұлттық футбол құрамасында шабуылшы болып ойнады, ал кейін 1954 жылғы ФИФА әлем чемпионатында жеңіске жеткен Германия құрамасының бас жаттықтырушысы болды. Бірақ, үлкен саусағының сынуы Графтың кәсіби футболшы болу жолындағы үмітін қиып тастады. Граф 1926 жылы он үш жасында Volksschule (бастауыш мектепті) бітірді. Жоғары білім алуға қаржысы жетпегендіктен, ол шәкірттікке түсуге өтініш берді. Келесі үш жыл бойы ол жергілікті зауытта құлыпшының шәкірті болып жұмыс істеді. Құлыпшының табысы аз болғандықтан, кеңседе жұмыс істеу ұсынысы түскенде, ол мамандығын өзгертуге қуана келісті.

Әуесқой ұшқыш және Люфтваффеге қосылу

Граф алғашқы ұшағын он екі жасында көрді. Бұл көрініс футболға деген құштарлығы мен ұшуға деген жаңа құмарлығы арасында қақтығыс тудырды. 1930 жылдан бастап ол Энген қалалық әкімдігінде жұмыс істеді және желкенді сатып алу үшін барлық ақшасын жинады. 20 жасқа толғанға дейін, ол жаңа құрылған Энген желкенді ұшақ клубына өз қолымен жасаған желкенді сыйлады. 1932 жылдың күзінде желкені ауыр апатқа ұшырап жойылғанша, ол әр жексенбі сайын жақын маңдағы Баленберг тауына шығар еді. 1935 жылы Адольф Гитлер Версаль шартын ресми түрде жойғаннан кейін, Граф жаңа құрылған Люфтваффеде ұшқышқа дайындыққа өтініш берді. Граф 1936 жылдың 2 маусымында Карлсруэдегі Люфтваффе А деңгейлі ұшқыштарды даярлау мектебіне қабылданды. Онда Шығыс майданына аттанбақ болған жаңадан даярланған ұшқыштар тәжірибелі ұшқыштардан соңғы білімдерін алды. База негізінен Атлант мұхитының жағасындағы Бордодан 70 миль (113 км) солтүстікке орналасқан Сент-Жан-д'Анжелиде болды, бірақ Граф көбінесе Тулуза-Благнак әуежайында уақытын өткізді. Граф жеке пайдалану үшін Focke Wulf Fw 190 A 5 ұшағын таңдап, оны әсем безендірді. Әуе шайқасының стресінен қашып, Граф өзінің тағы бір үлкен құмарлығына – футболға қайта оралды. Германияға де Гавиланд Москито бомбалау шабуылдарынан туған саяси ұятқа жауап ретінде Герман Геринг осы шабуылдарға қарсы күресу үшін Люфтваффеде арнайы жоғары биіктіктегі бөлімдер құруды бұйырды (Илефельд басқаратын 25-ші Ягдгешвадер және Граф басқаратын 50-ші Ягдгешвадер). Наурыздың ортасында Графты Гитлердің Альпідегі резиденциясы Берхтесгаденге шақырды, онда ол Герингтен тікелей нұсқаулар алды. Графқа өзінің құрамын таңдауға рұқсат берілді. Ол өзінің ескі достарын – Грислауски, Сюсс және Фуллграбені III./ JG 52-ден, сондай-ақ JGr Ost оқу бөлімінде әкімшілер ретінде қызмет ететін бірнеше футболшыларды ауыстырды. Берлинде қажетті ауысуларды ұйымдастырып жатқанда, Граф жас киноактриса Жола Жобстпен танысты, кейін ол оған үйленді. Жаңа міндеттеме саяси себептермен екі айға кейінге шегерілді. Граф соңғы ұшқыштарды даярлау бағдарламасын өткізуге тиіс болды: Испаниялық еріктілердің соңғы тобы, Шығыс майданына баратын 4-ші Эскудрилья Азул (4-ші көк эскадрилья). 1943 жылдың 18 мамырынан 6 маусымына дейін ұшқыштар кеңес жағдайына бейімделген үш апталық арнайы ұшқыштар даярлығынан өтті.

Рейхті қорғау

1943 жылдың 11 маусымында Граф өзінің жаңа бөлімін құру үшін Висбаден әуежайына келді. Қалған бөлімдер Jagdgruppe Süd тобынан шақырылды. Бөлім жаңа Messerschmitt Bf 109 G 5 ұшақтарымен жабдықталуға тиіс болды, ол Bf 109 G 6 ұшағының жоғары биіктіктегі модификациясы еді. Ұшақ қысымдалған кабинамен және қанат астындағы қосымша пушкалармен немесе ракеталармен жабдықталған. Ұшақтардың жеткізілуі кешікті, бірақ сол уақытта Граф Mosquito ұшағын атып түсірді. Граф футболға да қайта оралды. Ол Рейх футбол командасының бапкері Сепп Хербергерді өзінің командасын бір күн жаттықтыруға Висбаденге шақырды. Хербергер осы сапарда Графты Германияның ең жақсы футболшыларын майданға барудан құтқару үшін өзінің беделін пайдалануға ынталандырды. Кейін Граф Германия ұлттық футбол командасының ойыншыларын – әкімшілер, жүргізушілер және механиктер ретінде тартты, мысалы Герман Эппенхофф, Герман Кох, Альфонс Муг, Франц Ханрайтер және Вальтер Баммес. Граф Фриц Вальтерді де сұрады, ол кейін 1954 жылғы әлем чемпионатында Батыс Германия құрамасының капитаны болды. Вальтерді трансферлеу қиын болды. Ол үшін Граф өтінішін тікелей Ersatzheer (резервтік армия) қолбасшысы, генерал-оберст (генерал-полковник) Фридрих Фроммға жіберуге мәжбүр болды. АҚШ Әскери-әуе күштерінің (USAAF) Еуропа бойынша күндізгі бомбалау науқаны 1943 жылдың қаңтарында басталды. Оның әсері күшейді. Шілде айына қарай олар Германияның тереңіне жетіп, Люфтваффеден көбірек назар талап етті. Айдың соңында Кассельге жасалған 800 бомбалаушылық шабуылға қарсы Граф өзінің алғашқы төрт моторлы бомбалаушысын атып түсірді. Оның бөлімі 1943 жылдың шілдесінде алғашқы он екі Bf 109 G 5 ұшағын алды. Осы ұшақтардың бірімен ол жоғары биіктікке көтерілді. Бөлім 1943 жылдың 31 шілдесінде, бар болғаны он тоғыз ұшақпен және үш эскадрильядан тұратын бір Gruppe-ден тұратын жауынгерлік дайын деп жарияланды. Графтың футбол командасы, Roten Jäger (Қызыл аңшылар) дайын болды және алғашқы ойынын 1943 жылдың 4 тамызында Граф қақпашы ретінде ойнады. Бұл футбол командасы соғыс аяқталғанға дейін Графтың барлық командалық қызметтерінде болды. Бөлімнің алғашқы ірі тосқауылы 12 тамызда Рур аймағына жасалған бомбалаушылық рейд болды. Граф жаудың ұшағының бірі де атып түсірілмегеніне қатты ашуланды. 1943 жылдың 15 тамызында Графтың бөлімі ресми түрде Jagdgeschwader 50 (50-ші истребитель дивизиясы) деп аталды. 17 тамызда АҚШ-тың Сегізінші әуе күштері Регенсбургке шабуыл жасап, Messerschmitt зауыттарына шабуылдады. Бұл жолы JG 50 әлдеқайда сәтті болды. Ол шабуылдың ұшу жолында орналасқан және өзінің екі ұшқышын жоғалтып, 11 бомбалаушыны атып түсіргенін мәлімдеді. JG 50 бөліміне Messerschmitt Me 163 зымырандық истребительдері берілуі мүмкін еді. Me 163 1943 жылдың жазында майор Вольфганг Спете басқаратын Erprobungskommando 16 (16-шы сынақ командасы) Пеенемюнде мен Рехлинде сынақтан өткізді. Сынақ бөліміне барғаннан кейін Граф Messerschmitt Me 262 реактивтік истребительі туралы да білді. Ол JG 50-ге үмітпен оралды. Бөлімнің тұрақты міндеті бомбалаушыларды тосқауылға алуға дейін кеңейтілді, ал Графтың атып түсірген Mosquito ұшағы, бөлімнің алғашқы жеңісі, JG 50 атып түсірген жалғыз ұшақ болып шықты. Регенсбургке жасалған шабуылдың ауыр зиянынан кейін, USAAF Германияға дереу эскортсыз терең шабуылдар жасауға мүмкіндік таппады. Бұл JG 50-ге демалуға мүмкіндік берді. Оның келесі маңызды іс-қимылы 6 қыркүйекте болды. Граф өзінің ұшағын апатқа ұшыратып жерге түсіруге мәжбүр болғанына қарамастан, төрт моторлы бомбалаушының екеуін атып түсірді.

JG 1 және JG 11 командаларының командирі

Соғыстағы бомбалау шабуылдары тәжірибелі басшыларды құртып жатыр. 1943 жылдың 8 қазанында Oberstleutnant (Полковник) Ханс Филип, Графтан кейін 200 әуе жеңісіне жеткен екінші ұшқыш және 1-ші истребитель эскадрильясының (JG 1 – 1st Fighter Wing) Geschwaderkommodore (Қанатты командир) шайқас кезінде қаза тапты. Келесі күні, әлі де ресми түрде JG 50-ге қолбасшылық етіп тұрған кезде, Граф JG 1-дің Geschwaderkommodore міндетін атқарушы болып тағайындалды және Йеверге ауыстырылды. Граф Гриславскийді (сол кезде 1./JG 50 эскадрильясының Staffelkapitän [эскадрилья командирі]) өзінің болмаған кезінде коммодор міндетін атқарушы етіп тағайындады. 1943 жылдың 14 қазанында Сегізінші әуе армиясы Швайнфуртқа екінші рейд жасады. Шабуылшылар үшін бұл қымбатқа түсетініне қарамастан (77 ауыр бомбалаушы неміс истребительдерімен немесе зениттік артиллериямен жойылды, ал немістер 46 истребитель ұшағын жоғалтты), Геринг қанағаттанбады. 23 қазанда Граф пен майор Антон Мадер, 11-ші истребитель эскадрильясының (JG 11 – 11th Fighter Wing, басқа да жерді қорғау күндізгі истребитель бөлімшесі) Geschwaderkommodore-сы, Арнемге жақын Дилен әуе базасында Герингпен истребитель командирлерінің кездесуіне шақырылды. Алдыңғы күні Кассель қаласына жасалған бомбалаудан 6000 азамат қаза тапты. Йеверден жол жүріп бара жатқанда, Граф пен Мадер Солтүстік теңіз жағалауында екі Mosquito ұшағынан құлатылуға жақын болды, олар қарусыз Messerschmitt Bf 108 Taifun ұшағында ұшып бара жатқанда. Қазан айындағы кездесуден бірнеше күн өткен соң JG 50 таратылды және оның құрамы I./Jagdgeschwader 301, Wilde Sau түнгі истребитель бөлімшесіне қосылды. Операциялық кезінде JG 50 45 одақтас төрт қозғалтқышты бомбалаушыны жойды. Граф Oberst (полковник) болып тағайындалды және 11 қарашада JG 11-дің Geschwaderkommodore (Қанатты командир) болып тағайындалды. VIII Luftwaffenkommando командирі генерал Ханс Зайдман Альпі тауларында соңғы қарсылық көрсетуді жоспарлаған. Граф Зайдманның бұйрығына бағынбай, Эрих Хартманмен бірге кеңестік әскерлерге түсіп қалмас үшін британдық секторға ұшып кетті. Ол сондай-ақ, өзінің жердегі техникалық құрамын тастап, өзінің ұшқыштарымен бірге Зайдманға Альпілік бекініске қосылудан бас тартты. Оның орнына ол 2000 әскери қызметші мен қашқан жергілікті тұрғындарды Богемия арқылы Молдау өзенінен (Одақтастардың номиналды тоқтау сызығы) өту үшін жорыққа бастап кетті. Ол сол жерге жеткеннен кейін, 8 мамыр 1945 жылы Пизекке жақын жердегі 90-шы АҚШ жаяу әскер дивизиясына өзінің бөлімшесін тапсырды және соғыс тұтқынына айналды.