Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтастардың бағдарламасы. "Эпсилон" операциясы – Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында одақтас күштерінің нацистік Германияның ядролық бағдарламасында жұмыс істеген деген күдікпен он неміс ғалымын ұстауы болған. Ғалымдар 1945 жылдың 1 мамыры мен 30 маусымы аралығында, негізінен Германияның оңтүстік-батысы бойынша "Ұлы Шоқандау" операциясын жүргізу барысында, Достасқан Альсос миссиясының құрамында ұсталды. 1945 жылдың 3 шілдесінен 1946 жылдың 3 қаңтарына дейін олар Англияның Кембридж қаласына жақын Годманчестердегі, тыңдау құралдары орнатылған "Ферма залы" деп аталатын үйге қамалды. Бағдарламаның негізгі мақсаты – олардың сөйлескендерін тыңдау арқылы нацистік Германия атом бомбасын жасауға қаншалықты жақын болғанын анықтау еді.
Operation Epsilon was the codename of a program in which Allied forces near the end of World War II detained ten German scientists who were thought to have worked on Nazi Germany's nuclear program. The scientists were captured between May 1 and June 30, 1945, as part of the Allied Alsos Mission, mainly as part of its Operation Big sweep through southwestern Germany. They were interned at Farm Hall, a bugged house in Godmanchester, near Cambridge, England, from July 3, 1945, to January 3, 1946. The primary goal of the program was to determine how close Nazi Germany had been to constructing an atomic bomb by listening to their conversations.
Өмірбаян
Манхэттен жобасының қатысушылары өздерін 1938 жылдың соңында Германияда Отто Ханның ядролық бөлінуді ашуы арқасында үстемелікке ие болған немістермен бәсекелесіп отыр деп есептеді. 1944 жылы Сэмюэл Годсмиттің ғылыми жетекшілігімен ALSOS миссиясына Батыс Одақтастарының шабуылдаушы күштерін тығыз бақылау және неміс атом бомбасы бағдарламасына қатысты тұлғаларды, құжаттарды және материалдарды анықтап алу міндеті жүктелді. 1944 жылдың қараша айына қарай жиналған мәліметтер Годсмитті Германия атом бомбасын жасау жұмыстарының жоқ екендігіне көндіруге жеткілікті болды. Дегенмен, көптеген адамдар, әсіресе Америкада, күдікпен қарады. Миссия бұрынғыдай барлау мақсатында жалғасты. Годсмит қолмен таңдаған он адам, негізінен Хечингенде полковник Борис Паш басқарған бірлескен ағылшын-американдық шабуыл тобымен ұсталды, ал Паш ALSOS миссиясының маңызды әскери тұлғасы еді. Хечинген, Қара Орманның шығыс жиегінде орналасқан, онда Кайзер Вильгельм Физика институтының көп бөлігі, соның ішінде Берлинде бомбалаудан кейін көшірілген аяқталмаған ядролық реактор орналасқан еді. Р. В. Джонс тұтқынға алынғандарды орналастыру үшін Англиядағы, құпия қызметке тиесілі Ферма Холл үйінің қолайлы екенін ұсынды. Ол сондай-ақ олар келгенге дейін микрофондарды орнатуды ұсынды. Бұл практика жоғары дәрежелі соғыс тұтқындары үшін қалыпты жағдайға айналды, өйткені олардың жеке әңгімелері ресми тергеулерге қарағанда көбірек ақпаратты ашатын.
Англияға ауысу
Германияда «Алсос» миссиясы ұстаған ғалымдар Англияға ұшырылды. 1967 жылғы сұхбатында Хартек кейбір ғалымдардың неміс элитасының мәртебесін жоғалтқанын қабылдамағанын айтты. Макс фон Лауэге олар ертең Англияға ұшақпен баратынын естігенде, ол: «Мүмкін емес, ертең менің коллоквиумым бар, ұшақты басқа уақытта келтіре алмайсыз ба?» деді. Вальтер Герлах Германиядағы «ядролық физика жөніндегі уәкілге» құрмет күтті; ол бір стақан су сұрағанда, күзетші оған «қоқыс жәшігінен бос банка ізде» деді. Хартек британдық офицермен әзілдесіп, егер «оқиға» жоспарланған болса, олар ескі ұшақты пайдаланар еді деді. Ферма Холл, Годманчестердегі шағын үй, Хантингдоншир (қазір Кембриджширде) МИ.6 және S.O.E. агенттері үшін пайдаланылды, олар RAF Темпфордтан оккупацияланған Еуропаға ұшатын болды, бірақ бос тұрды. Р.В. Джонс Стюарт Мензиске неміс ядролық физиктері Франциядағы «Дастбин» деп аталатын американдық тұтқын лагерінде ұсталып тұрғанын ұсынды (өйткені оған американдық генералдың Германиядағы соғыстан кейінгі ядролық физика мәселесін шешудің ең жақсы жолы – барлық ядролық физиктерін ату екенін айтқандығы хабарланды). Ол сондай-ақ МИ.6 басшысы Мензиске үйге микрофон орнатуды ұсынды, осылайша физиктердің бомба тастау арқылы одақтастардың жетістіктеріне реакциясын бағалауға болады.
Фермалық сарайды драмаландыру
1992 жылғы 24 ақпанда BBC "Гитлер бомбасы" атты "Горизонт" драмалық деректі фильмін көрсетті, ол Farm Hall оқиғаларына негізделген және неміс ядролық қару бағдарламасының сәтсіздік себептерін зерттейді. Деректі фильмді Дэвид Сингтон жасады, ал драмалық қойылымдарды Ник Перри жазды. Farm Hall-дағы оқиғалар 2010 жылғы 15 маусымда BBC Radio 4-те "Ядролық реакциялар" атты пьесада бейнеленді, оны түпнұсқа интерпретаторлардың бірі Питер Ганцтың ұлы Адам Ганц жазды. Алан Броудидің "Эпсилон операциясы" атты пьесасы, түпнұсқа транскрипттерге негізделген, 2008 жылы MIT (Бостон) -дегі Catalyst Collaborative аясында алғаш рет оқылды, содан кейін 2010 жылы Нью-Йоркте Энди Сэндберг режиссерлік еткен және Эллен Берман продюсерлік еткен оқу семинары өтті. Броуди мен Сэндберг пьесаны 2011 жылы Asolo Repertory Theatre (Сарасота, Флорида) семинарында одан әрі дамытты. 2013 жылдың басында пьеса Нора театр компаниясымен Central Square Theatre (Кембридж, Массачусетс) сахнасында әлемдік премьерасын көрді. Кейтрин М. Моардың "Фарм Холл" атты тағы бір бейімделуі 2019 жылғы 21 қыркүйекте Бат қаласындағы Корольдік театрда сахналық оқу ретінде қойылды. Кейіннен ол Стивен Унвиннің режиссерлігімен 2023 жылы Джермин-стрит театрында және Баттегі Корольдік театрда, сондай-ақ 2023 жылы Кеймбридж өнер театрында, Перт театрында, Ивон Арно театрында, Оксфорд ойын үйінде және Ричмонд театрында сол қойылымның гастрольдік көрсетілімдері ретінде қайта жаңғыртылды.