Кіріспе

Халаси (каннада тілінде: ಹಲಸಿ, сондай-ақ Халси немесе Халши, бұрынғы кезде Халасиге немесе Паласиге деп те аталған) – Үндістанның Карнатака штатындағы Белгаум ауданындағы Ханнапур талугіндегі қала. Бұл қала Ханнапурдан 14 км, ал Киттурдан шамамен 25 км қашықтықта орналасқан. Жарнамалардан белгілі болғандай, қаланың ежелгі атауы Паласика болған. 500 жылдары негізделген ерте Кадамба әулетінің орталығы болған, сондай-ақ Гоа Кадамбаларының (980–1025) шағын астанасы да осы қала болды. Қала ортағасырлық ғибадатханалар кешенімен ерекшеленеді. Ең танымалдары – қаладағы Вараха Нарасимха және Суварнешвара ғибадатханалары, сондай-ақ Рамешвара ғибадатханасы. Қаланың оңтүстік-батысындағы, шамамен 1,9 км қашықтықтағы төбеде Раматиртха деп аталатын қасиетті орын орналасқан.

Паласика

Паласиканың ежелгі қонысынан ешқандай сәулеттік қалдықтар табылған жоқ, бірақ А. Сундара қаланың батыс жағындағы Каллешвара ғибадатханасының (Каламешвар деп те аталады) жанында кірпіштен салынған құрылымдардың іздерін байқаған. Ертедегі Паласиканың басты дәлелі – 1850 жылдары сол кезде Чакратиртха деп аталған жерде табылған мыс тақталар. Флит бұл тақталардың «Нандигадқа баратын жол бойындағы Халсиден шалғайда орналасқан Чакратиртха деген кішкентай құдыққа жақын жердегі топырақ үйіндісінен он алты жыл бұрын табылғанын» хабарлайды. Бұл құжаттарда джайнизмге арналған сыйлықтар туралы жазылған, және олар Какутштаварманның (шамамен 405-430 жж.), Равиварманның (шамамен 465-500 жж.) және Хариварманның (шамамен 500-515 жж.) кезеңдерін қамтиды.

Вараха Нарасимха ғибадатханасы

Бұл ғибадатхана Үндістанның археологиялық зерттеулер басқармасының қорғауында және Белгаум ауданындағы ұлттық маңызы бар ескерткіштер тізіміне енгізілген. XIX ғасырдағы дәстүрлер бойынша, оның құрылысы Жахначарьяға жатқызылады. Бұл халықтық батыр Амарашильпи Джаканахариге сілтеме жасаған сияқты. Ғибадатхана ішіндегі үлкен тас тақташада екі бөлікке бөлінген, алтыдан астам жолдармен жазылған жазулар әртүрлі жылдардағы сыйлықтарды көрсетеді. Біріншісі 1169 жылға (Кали Юга 4369) жатады және алтыншы Гоа Кадамба Пермади немесе Шивчит (1147-1175) киелі Нарасимхаға арналған қасиетті рәсімдерді өткізу үшін брахмандарға ауыл сыйлағанын тіркеген. Екінші жазу Виджаядития II-ге тиесілі және оның билігіндегі жалғыз жазу болып табылады. Оның билігінің жиырма бесінші жылында, 1171-72 жылдары (Кали Юга 4272-73) жазылған, онда Бхалака деген ауылдың сыйлыққа берілгені айтылған. Ғибадатхана ішінде бір-біріне қарама-қарсы орналасқан екі гарбхаграха бөлмесі бар. Оң жақтағы бөлмеде отырған күйдегі Шри Вишну құдайының бейнесі бейнеленген. Сурьянараяна және Махалакшми құдайлары негізгі құдайдың артында орналасқан. Сол жақтағы бөлмеде Вишнудің Вараха аватары – Бхувараха Свами, анасы Жерді (немесе Бхудевиді) тісінде алып жүрген бейнесі бар. Басты ғибадатхананың сыртында Ганеша, Шива және Витталаға арналған кішірек ғибадатханалар орналасқан. Кішкентай киіз үйдің ішінде Радха Кришнаның мүсіні де көрініс тапқан. Ғибадатханада Ашвин айының толу айында жыл сайын жәрмеңке өткізіледі. Картика немесе Картик Пурнима күні Вараханарасимханың паланкині Рамешвара ғибадатханасына процессиямен жеткізіледі.

Шри Суварнешвара ғибадатханасы

Бұл ғибадатхана Халсидің шығыс жағында орналасқан және Шивалинганы құттап тұр. Ғибадатхананың биіктігі жоқ, ал үлкен зал тек бағаналар мен қасқалармен сақталған. Стилі тұтасқанда аз мүсіндермен ерекшеленеді, бірақ Нанди мен Ганешаның ірі мүсіндері бар. Бұл құрылыс 12 ғасырға дейін салынған.

Калмешвара ғибадатханасы

Суварнешвара мен Вараха Нарасимханың арасында орналасқан бұл ғибадатханада киелі орын және үлкен мандапа бар. Мандапа өрнекті балюстрадасы бар баспалдақпен кіреберісімен ерекшеленеді. Массивті бағаналар Кадамба стилінде, төртбұрышты, сегізбұрышты және дөңгелек бөлімдерден тұрады. Ғибадатхана үлкен аумақта орналасқан, бұл жер бекінілген сияқты көрінеді; солтүстік жағында ежелгі қамал мен ілгері шығып тұрған бастионның іздері сақталған.

Дигамбар джайн ғибадатханасы

Дигамбар джайн ғибадатханасының қираған қалдықтары оңтүстік-шығысқа қарай Вараха Нарасимха ғибадатханасының жанында орналасқан. Ол алып-алып тастардан қаланған және мұнарасы жоқ. Мандапасы жабық, кешірек ортағасырлық үлгідегі бұрылып жасалған және өрнектелген бағаналармен сүйеніп тұр. Бұл ғибадатхана XI немесе XII ғасырға дейін салынған.

Рамакирта

Халсидің оңтүстік-батысына қарай, жартасты төбеде екі храм бар табиғи су резервуары орналасқан. Рамешвара ретінде Шиваға арналған негізгі ғимарат – маṇḍapa-сы бар қарапайым тас құрылыс. Залдың бағаналары су резервуарының ішінде орналасқан. Киелі орынның үстіндегі шпилі стилі жағынан Вараха Нарасимхаға ұқсас, және ол шамамен сол кезеңде салынған болуы мүмкін. Оңтүстікке қарай, жақын жерде үшінші, қираған храмның тек қабырғалары мен есік жақтауының бөліктері сақталған.

Мацигад

Қаланың батыс жағында Мачигад (ಮಾಚಿಗಡ) деп аталатын бекінісі бар айқын төбе орналасқан. Жарастырылған тас цистерналар мен алып тастардан қаланған құрылыстардың қалдықтарын көруге болады.