Кіріспе

Югославиялық соғыс фильмдерінің қосалқы түрі
[[File:Valter Brani Sarajevo. jpg|thumb|upright|Вальтер Сараевоны қорғайды, 1972 жылғы партизандық фильм, бұрынғы Югославия елдерінде культты мәртебеге ие. Хорватиялық кино тарихшысы Иво Шкрабалоның сөзіне сәйкес, партизандық фильм – «Югославия киносынан туындаған ең шынайы жанрлардың бірі».

Анықтама және қолданылу аясы

Тіпті кино сыншыларының арасында да жанрдың нақты анықтамасы туралы келіспеушіліктер бар. Партизандық күрестің маңызды, жақсы танымал, "оқулық" мысалдарына, мысалы, ірі шайқастар мен операцияларға назар аударылады, содан кейін оларға ресми түрде бекітілген түсіндіру беріледі. Жосып Броз Титодан басқа Партизандық күрестің шынайы, белгілі тұлғалары жоқ. Павичичтің пікірінше, бұл Титоның беделіне нұқсан келтірмеу үшін жасалды. Мозаикалық құрылым, онда кейде ондаған кейіпкерлер қатысады және олардың тағдыры фильм бойына ілесіп отырылады. Бұл кейіпкерлер әр түрлі әлеуметтік топтарды немесе өмірлік жағдайларды (интеллектуалдар, шаруалар), немесе әр түрлі ұлт өкілдерін көрсетеді. Комедиялық пен трагедиялықтың үйлесімі. Шет елдік (Югославия емес) кейіпкерлердің бағалаушы ретінде болуы. Олардың міндеті – Югославия халқының қаһармандығы мен құрбандығын, партизандық фильмдерде бейнеленгендей, куәландырып, растау және символдық хабар жіберу ("Міне, әлем бізді өз қалпымызда мойындайды"). Немістерге қатысты ерекше көзқарас: олар жау ретінде көрсетілсе де, түрлі жолдармен жамандыққа толы бейнеленсе де, күш пен тәртіпте басым екендігі көрсетіліп, тиімді, күрделі, тіпті тартымды қарсылас ретінде бейнеленеді. Deus ex machina соңы, онда партизандар көріне жағдайсыздықтан шығып кетеді. Павичичтің талдауы партизандық фильмдердің бәріне бірдей қолданылмайтыны үшін сынға ұшырады, және жоғарыдағы формуладан бірқатар маңызды ерекшеліктер келтірілді. 1980 жылдары елдегі экономикалық қиындықтар, сондай-ақ идеологиялық ахуалдағы өзгерістер, әсіресе жас югослав буыны үшін, жанрға қызығушылықтың азаюына әкелді, ал Булажичтің "Ұлы көлік" (1983) фильмінің сындық және коммерциялық сәтсіздігі партизандық фильмдер дәуірінің символдық соңы ретінде қарастырылады.