Кіріспе

Құрандық соққы – Невада ұлттық қауіпсіздік алаңында, бұрынғы Невада сынақ алаңында жоспарланған, жоғары қуатты, ядролық емес жарылыс сынағының ресми атауы. Жарияланғаннан кейін, сынақ екі мәселе бойынша үлкен дау тудырды: ядролық "бетон бұзғыш" соғылған қаруды жасаудағы оның мүмкін болатын пайдасы және жылдар бойы ядролық сынақтар нәтижесінде сынақ алаңында жиналған радиоактивті шаңның көп мөлшерін жарылыстан пайда болған саңырауқұлақ бұлтымен бірге тарату қаупі. 2007 жылдың 22 ақпанында Қорғаныс қатерлерін азайту агенттігі (DTRA) экспериментті ресми түрде жойды.

Негізгі деректер және даулар

Сынақ бастапқыда 2006 жылдың 2 маусымына жоспарланған болатын, ол АҚШ Энергетика департаментінің Невада сынақ полигонындағы қолданыстағы туннельдің орнында өткізілуге тиіс болған. Американдық және экологиялық топтар атынан берілген сот талабы нәтижесінде, жарылыс атмосфераға бұрынғы ядролық сынақтардан шыққан радиоактивті заттарды таратуы мүмкін деген алаңдаушылықтарға байланысты ол алғашқыда 2006 жылдың қыркүйегіне, кейін 2007 жылға шегерілді. 2006 жылдың тамызында Қорғаныс қатерлерін азайту агенттігінің өкілі Лас-Вегас Review Journal басылымына Индиана штатының Бедфорд қаласының жанындағы әктас карьерінің сынақ үшін балама орналасқан жер ретінде қарастырылып жатқанын мәлімдеді. Индиана штатының 4-ші округінен АҚШ Өкілдер палатасына кандидат, профессор Дэвид Сандерс Индианада сынаққа қарсы күреске қатысты күш-жігерді ұйымдастырды. Қорғаныс қатерлерін азайту агенттігінің Майкл Эвенсон 2006 жылдың 29 тамызында Индианадағы аталған орын енді қарастырылмайтынын хабарлады. Қараша айының ортасында DTRA сынақтың Нью-Мексикоға көшірілу мүмкіндігі туралы болжамдарды жоққа шығарды, агенттік сенатор Пит Доменисиге (R, N.M.) "Divine Strake" сынағын Нью-Мексикодағы зымыран полигонына көшіруге қажетті экологиялық зерттеулер сынақты тым кешіктіретінін және сынақ Невадада өткізілетінін мәлімдеді. 2006 жылдың желтоқсан айында Экологиялық бағалаудың жаңартылған нұсқасы жарияланды және қаңтар айында Пентагонның қоғамдық тыңдауларын өткізу жоспарланғаны хабарланды. Зерттеуде жарылыс аймағынан тыс жердегі адамдардың денсаулығына қауіп төндірмейтіні көрсетілгенімен, мынадай мәлімдеме жасалды: "Жарылыстан пайда болған тоқылған табиғи радионуклидтер мен қайта тараған радионуклидтер жел арқылы NTS-тен тысқары шығуы мүмкін, бұл халыққа радиологиялық әсер етуіне әкелуі мүмкін". Сынақ үшін 700 тонна АНФО (аммиакты селитра + отын майы) жарылғыш зат пайдаланылатын болды, бұл 593 тонна тротилге баламалы. 2006 жылдың мамырында Ұлттық ядролық қауіпсіздік басқармасы ұсынған экологиялық әсерді бағалау жобасына сәйкес, заряд диаметрі шамамен 10 метр болатын дөңгелек шұңқырға орналастырылуы тиіс болған, шұңқырдың түбі жарты шар тәрізді болар еді. Зарядтың ауырлық орталығы жер бетінен кем дегенде 6 метр төмен орналасуы керек еді. Кейбір БАҚ-та "Divine Strake" сынағының мақсаты – жер асты әскери нысандарына қарсы конвенциялық жарылғыш құралдың ену қабілетін сынау болды деп хабарланды. Алайда, басқа хабарламаларда бұл түсіндірме зарядтың салмағы, өлшемдері және орналасуы ескерілгенде сенімсіз екендігі, ал бағдарламаның мақсаты – терең жерге орналасқан туннельдік құрылымдарға қарсы ядролық бункерді бұзушының әсерін сынау болды деп айтылды. Сынақты жүргізуге тікелей жауапты ұйым, Қорғаныс қатерлерін азайту агенттігі мынаны мәлімдеді: "Эксперимент кез келген нақты қолданыстағы немесе жоспарланған ядролық немесе конвенциялық қаруды қолдау мақсатында жүргізілмейді. Алайда, DIVINE STRAKE және бұрынғы кішкентай жарылғыш сынақтардан алынған деректер жер соққысының таралуын және жер қозғалысын болжау үшін компьютерлік модельдеу кодтарын жақсартуға пайдаланылады".

Әсерлер

Сынақ 1945 жылғы "Гаджет" сынағын еске салады және саңырауқұлақ тәрізді бұлт тудыруы күтілді; алайда, бұл сынақ 1985 жылы White Sands Missile Range-те жүргізілген "Minor Scale" ядролық жарылысының симуляциясынан әлдеқайда кішірек болар еді. Лас-Вегастан көрінбейтін бұл сынақ кезінде 10 000 фут (шамамен 3048 метр) биіктікке қалдықтар бұлты ұшуы және 3,1-3,4 магнитудалы жер сілкінісі болуы күтілді. Жетекші экологиялық кеңесші Ричард Л. Миллер 1950 жылдары өткізілген алты сынақтың Пентагон жарылғыш заттарды жаруды жоспарлаған аймаққа радиоактивті ластануды таратуы мүмкін деп санайды. Радиоактивті ластану мәселесін Юта штатының екі заң шығарушысы – сенатор Оррин Хатч және өкіл Джим Мэтисон көтерді, олар "Divine Strake" орнының айналасындағы ластанудың толық картасын жасауды сұрады.