Николай Генрихович Хартвиг: Ресей дипломаты және славяндық саясаттағы ықпалы
Nicholas Hartwig
Барон Н.Г. Хартвиг: Ресей дипломаты, Иран мен Сербиядағы елші. Панславизмнің жақтаушысы, Сербия саясатына ықпал еткен. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Барон Николай Генрихович Хартвиг (Nikolaus von Hartwig, Lang ru; 16 желтоқсан 1857 – 10 шілде 1914) – Ресей империясының дипломаты және Персияда (1906–1908) және Сербияда (1909–1914) елші қызметін атқарған сарай шенеунігі. Шығу тегі бойынша жалынды панславист болған ол, "сербтердің өзінен де серб" деп есептелген. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңде көптеген адамдар Сербия үкіметінің сыртқы саясатына зор ықпал еткен деп санайтын. 1914 жылғы шілде дағдарысы кезінде, Бірінші дүниежүзілік соғыстың алдында, ол Ресей мен Сербияның Австрия-Мажарстан тарапынан келген кез келген талаптарға қарсы біртұтас соғыс жүргізуін қолдады.
Baron Nicholas Genrikhovich Hartwig (Nikolaus von Hartwig, Lang ru; December 16, 1857 – July 10, 1914) was an Imperial Russian diplomat and Tsarist official who served as ambassador to Persia (1906–1908) and Serbia (1909–1914). An ardent Pan Slavist, he was said to be "more Serbian than the Serbs" and in the period prior to World War I was thought by many to exercise tremendous influence over the foreign policy of the Serbian government. During the July Crisis of 1914 in the run up of World War I, he advocated a joint belligerent line by Russia and Serbia against any demands by Austria Hungary.
Ерте өмір және мансап
Хартвиг Грузияның Гори қаласында, сонымен қатар Иосиф Сталиннің туған жері ретінде белгілі, неміс тегінің ақсүйек отбасында дүниеге келді. Санкт-Петербург императорлық университетінде оқыған ол өзінің зиялылығы мен жоғары мақсатымен Сыртқы істер министрлігінің назарына ілікті. 1875 жылы Азия бөліміне бекітілгеннен бастап дипломатиялық мансабын бастады. Осы кезеңде Хартвиг сонымен қатар ұлтшылдық және славянофильдік көзқарастарымен ерекшеленетін "Новое Время" басылымына жазды. Оның мақалалары Ресейдің сыртқы саясатының сол кездегі бағытын, әсіресе Хартвиг тым икемді деп санайтын Таяу Шығыс мәселелерін сынады. Оның пікірлері Ресейдің бас штабына ұнады, олар да осылай ойлады, сондай-ақ Александр II сарайындағы жоғары лауазымды тұлғалардың құрметіне ие болды, бұл оның мансабында маңызды рөл атқарды.
Hartwig was born into a noble family of ethnic German descent in Gori, Georgia, noted also for being the birthplace of Joseph Stalin. He attended the Saint Petersburg Imperial University where his intelligence and ambition brought him to the notice of the Ministry of Foreign Affairs, and he began his diplomatic career in 1875, when he was attached to the Asiatic Department. Hartwig also wrote for the highly nationalist and slavophile Novoye Vremya during this time period. His articles criticized the then direction of Russia's foreign policy, and particularly in regard to the Near East, which Hartwig thought was too soft. His views earned him the admiration of the Russian general staff, which thought similarly, and also won him high placed friends at the court of Alexander II, which were to prove influential later in his career.
Сыртқы істер министрлігінде маңызды рөл
1900 жылы маусымда граф Ламсдорф Михаил Муравьевтің орнын басып, Сыртқы істер министрі болғанда, Хартвигті Азия департаментінің директоры лауазымына тағайындады. Хартвиг бұрын Азия департаментінің директорының орынбасары болып қызмет еткен және Ламсдорфпен тығыз қарым-қатынас орнатқан. Көптеген адамдар оны графтың қолдауындағы адам деп есептеді, ал Ламсдорф 1906 жылы министрліктен кеткен кезде Хартвиг оның орнын басуға үміткерлердің бірі саналды. Бірақ ол бұл лауазымды жек көрінетін қарсыласы Александр Извольскийге ұтылып қалды.
When Count Lamsdorff succeeded Mikhail Muraviev as Foreign Minister in June 1900, he promoted Hartwig to the position of Director of the Asiatic Department. Hartwig had previously served as the vice director of the Asiatic Department and had established a close friendship with Lamsdorff. He was viewed by many as the Count's protege, and when Lamsdorff left the ministry in 1906, Hartwig was one of several candidates thought to have a good chance to succeed him. However, he lost the post to Alexander Izvolski, a hated rival.
Парсыдағы қызмет
Извольскиден жеңілгеннен кейін Хартвиг оның орнына, әсіресе Константинопольде ықпалды елшілікке ие болуға тырысты. Бірақ, Извольский Хартвигтің маңызды лауазымда болуын қаламады және оны Ресейдің Парсыдағы елшісі етіп тағайындады. Хартвиг Извольскийді осы әрекеті үшін ешқашан кешірмеді және Тегеранға тағайындалуын дипломатиялық жер аударылу деп есептеді. Хартвиг Персия мәселесі бойынша Ұлыбритания мен Ресей арасындағы үміткер келіссөздерді саботаждау арқылы жауап берді. Ол сондай-ақ Мохаммад Әли Шаны құлатуға бағытталған төңкерістің басылуына белсенді түрде қатысты, орыс офицерлерінен құралған казак бригадасына британдық елшілігін қоршауға және ешкімге пана беруге рұхсат етпеуге бұйрық берді. Кейіннен ол 1908 жылы Мәжілістің бомбалануын бұйырды. Көптеген сарапшылар Хартвигтің өкілеттігінен асып кеткенін айтты, бірақ оның күшті байланыстары Хартвигке дерлік өз саясатын жүргізуге мүмкіндік берді. Ол британдық елшімен тілдеспеді, әсіресе Персиядағы контрреволюция сәтті аяқталғаннан кейін. Хартвиг 1908 жылы британдық елшінің қайтарылуымен бірге қайтарылды; екі ел де Парсыны бөлу туралы келіссөздерді жаңартқысы келді және олардың министрлері бұл мәселеде кедергі деп есептелді.
Following his defeat by Izvolski, Hartwig then attempted to gain an influential embassy instead, preferably in Constantinople. Izvolski did not want Hartwig in any position of importance however, and instead assigned him to be Russia's ambassador to Persia. Hartwig never forgave Izvolski for this slight, and viewed his appointment to Tehran as a diplomatic exile. Hartwig responded by sabotaging the promising negotiations then going on between Great Britain and Russia with regards to Persia. He was also instrumental in suppressing an attempted revolution to overthrow Mohammad Ali Shah, ordering the Russian officered Cossack Brigade to surround the British legation and prevent anyone from gaining sanctuary there. Later he ordered the 1908 bombardment of the Majlis. Many observers felt that Hartwig had overstepped his bounds, but his powerful friends enabled Hartwig to essentially pursue his own policy. He was not on speaking terms with the British ambassador, especially after the counterrevolution in Persia succeeded. Hartwig was recalled in 1908, coinciding with the recall of the British ambassador; both countries wished to renew their discussions over the partition of Persia and their respective ministers were perceived as a liability.
Сербиядағы қызмет
1909 жылы Извольский Ресейдің Австрия-Мажарстан Босния мен Герцеговинаны аннексиялағаннан кейін қысымға ұшырап, отставкаға кетуге мәжбүр болды. Австрияның сыртқы істер министрі граф Аэрентальмен аннексияға дейін жеке келісімдер жасағандықтан, жағдайға тікелей қатысы бар еді. Извольскийдің Ресейдің қолдауына қатысты нақты емес уәделері Австрияға аннексияны жүзеге асыруға батылдық берді деп саналды. Осылайша, Извольский Ресей дипломатиясының сәтсіздігі үшін ыңғайлы айыпты болды және күштеп қызметтен алынды. Николай II соты славяндық бағытты күшейтуге ұмтылды. Хартвиг тағы да сыртқы істер министрі лауазымына үміткер болды, бірақ патшаның кеңесінің төрағасы Петр Столыпиннің араласуына байланысты тағайындалмады. Столыпин амбициялы Хартвигке қарағанда басқаруға оңай адамды қалағандықтан, күйеу баласы Сергей Сазоновты осы лауазымға тағайындау оған үлкен жеңіс болды. Сербтерге жақын тұратын белсенді топтың ықпалымен, Хартвиг Белградтағы Ресей елшілігіне тағайындалды. Персиядағы тәжірибесінен өзгеше, Сазоновтың саясатынан тәуелсіз әрекет етті. Хартвиг өзін тек "ресми" Ресейдің өкілі деп қана емес, сонымен қатар "ресми емес" Ресейдің – панславистердің және сербтік сарайдағы жақтастардың өкілі деп санады. Осының салдарынан Сербия үкіметіне Ресейден күтілген қолдау ресми мәлімдемелерден артық болатын сияқты әсер қалдырды. Сазоновтың тікелей нұсқауы болмаса, Хартвиг Сербия үкіметіне жолдаған хабарламаларында Ресейдің Сербияға деген ықыласын асыра көрсетіп, шындықты бұрмалаған. Хартвиг Сербияның премьер-министрі Никола Пашичпен де жақсы қарым-қатынаста болды. 1912 жылы Сербия, Болгария, Грекия және Черногория арасындағы одақ (Балқан лигасы) құрылғанда Хартвиг маңызды рөл атқарды. Ол Австрияның жақтасы емес еді және Сазоновпен бірге одақты негізінен Австрияға қарсы бағытталған деп есептеді. Панславист болғандықтан, Балқан соғыстарынан кейін Түркияның есебінен аумақтық пайда табуға қарсы болған жоқ және граф Берхтольд, жаңа Австрия сыртқы істер министрі, сондай-ақ Сазонов ұстанған аумақтық статус-кво саясатын біріншілерден болып қабылдамады. Хартвиг Сербия үкіметінің Болгариямен әскери келісімді қайта қарау туралы талаптарын қолдады, оған Македонияның қосымша аумақтарын қосу қажет еді. Бұл Сербияның Албания мемлекетіне өткен аумағын, әсіресе Эгей теңізіне шығуын өтеу үшін жасалды. Хартвиг Балқанның төрт елінің (Сербия, Болгария, Грекия және Черногория) премьер-министрлерінің тікелей кездесуі арқылы мәселені шешуді ұсынды. Болгарияның Македониядағы аумақтық талаптарына қатысты күдіктер Грекия мен Сербияны жақындастырды, ал Черногория басынан бастап сербтік саясатты қолдады. Хартвиг төрт премьер-министрдің кездесуінің Сербияның аумақтық талаптарына оң ықпал ететінін білді. Балқан саясатының күрделігін толық білмейтін Сазоновқа осы ұсынысты жасаған Хартвиг Балқанда бейбітшілік орнатуға тырысқандай болды, бірақ шындығында Екінші Балқан соғысының басталуына және Сербияның аумағы мен беделінің артуына тікелей себепкер болды.
In 1909 Izvolski was forced to resign following the humiliation of Russia after Austria Hungary annexed Bosnia Herzegovina. Izvolski had engaged in private discussions prior to the annexation with Count Aehrenthal, the Austrian foreign minister, and was therefore implicated. It was thought that Izvolski's nebulous promises of Russian support gave Austria the courage to proceed with the annexation. Izvolski therefore served as a perfect scapegoat for the failure of Russian diplomacy, and he was forcibly ousted. The court of Nicholas II pressed for a more pro Slavic foreign policy. Hartwig was once again considered for the post of foreign minister, but was thwarted by the intervention of Pyotr Stolypin, the chairman of the Tsar's council of ministers. Stolypin wanted someone more controllable than the ambitious Hartwig, and it therefore represented a great success for him to have his son in law Sergei Sazonov appointed to the post. Reflecting the more militant pro Serbian element at court, Hartwig was assigned to the vacant Russian ministry in Belgrade. He quickly followed the same pattern as he had in Persia, pursuing a course at many times independent of the direction of Sazonov. Hartwig felt that in addition to representing 'official' Russia, he also represented 'unofficial' Russia—the Pan Slavists and more militantly pro Serbian court party. The result of this was that he often gave the Serbian government the impression that they would get more support from Russia than the official line dictated. Unless given direct instructions by Sazonov to the contrary, Hartwig would frequently embellish or exaggerate the extent of Russian sympathy for Serbia in his communications to the Serbian government. Hartwig was also on excellent terms with the prime minister of Serbia, Nikola Pašić. Hartwig was a key figure in the formation of the system of alliances formed in 1912 between Serbia and Bulgaria, Greece, and Montenegro (the Balkan League). He was a violent opponent of Austria and, along with Sazonov, thought of the alliance system as being primarily oriented against Austria. As a Pan Slavist, however, he was not opposed to territorial gains at the expense of Turkey after the conclusion of the Balkan Wars, and was one of the first to reject the territorial status quo line then pursued both by Sazonov and Count Berchtold, the new Austrian foreign minister. Hartwig backed the Serbian government's demands for a revision of the military agreement with Bulgaria, which were to include additional pieces of Macedonian territory. This was to compensate Serbia for the loss of territory, and particularly an outlet on the Aegean Sea, to the newly created state of Albania. Hartwig encouraged the resolution of the settlement through a direct meeting of the prime ministers of each of the four Balkan countries (Serbia, Bulgaria, Greece, and Montenegro). Suspicions about Bulgarian territorial aspirations in Macedonia had already driven Greece and Serbia closer together, and Montenegro had followed the Serbian line from the start. Hartwig was aware that any conference between the four prime ministers would thus favor the Serbian territorial demands. By advocating this line with Sazonov, who was more ignorant of the complexities of Balkan politics, Hartwig appeared to be pressing for peace in the Balkans while in actuality directly contributing to the start of the Second Balkan War and its resultant increases in Serbian territory and prestige.
Өлім
Франц Фердинандты өлтіргеннен кейін Хартвиг Сербияның Австрияға қарсы соғысқа шақырушы бағытын қолдады. Хартвигтің «Қара қол» ұйымымен байланысы қандай болғаны белгісіз. 1914 жылғы 10 шілдеде Бельградтағы австриялық министр, барон фон Гизльді қабылдағанда Хартвиг ауыр жүрек талмасынан құлап қалды. Сербия баспасөзі австриялықтардың Хартвигті олардың елшілігінде қонақ ретінде болғанда улағандығы туралы бірнеше қауқылды мақала жариялады. Сербия үкіметінің өтінішімен Хартвиг Белградта жерленді. Оның қосылу рәсіміне Пашичтің ішінде көптеген белгілі серб шенеуніктері қатысты.
After the assassination of Franz Ferdinand, Hartwig encouraged a militant Serbian line against Austria. It is unclear what, if any, role Hartwig might have played in connection with the Black Hand. While visiting the Baron von Giesl, Austrian minister to Belgrade, Hartwig collapsed of a massive heart attack on July 10, 1914. The Serbian press immediately published several inflammatory articles accusing the Austrians of poisoning Hartwig while he was a guest at their legation. Hartwig was buried in Belgrade at the request of the Serbian government. Many notable Serbian officials, including Pašić, attended his funeral.