Кіріспе

Қытай философы және әскери қызметкері / саясаткері (1311–1375)

Лю Цзи (1 шілде 1311 – 16 мамыр 1375), әдепті аты Боуэнь, көбінесе Лю Боуэнь деп танылады, – Қытайдың әскери стратегияшысы, философы және саясаткері. Ол Циньтянь округінде (қазіргі Венчэн округі, Лишуй, Чжэцзян) дүниеге келген. Ол Юань әулетін құлату және Қытайды біріктіру үшін күрескен Хунъу императоры Чжу Юаньжанның маңызды кеңесшісі болды. Лю сонымен қатар өзінің болжамдарымен де белгілі және "Қытайдың құдайлық Нострадамусы" деп аталады.

Юань әулетінің ертедегі қызметі

Лю императорлық емтиханға қатысып, Юань әулетінің соңғы жылдарында джинси ("таныстырылған ғалым", сәтті кандидаттың ең жоғары дәрежесі) атағын алды. Ол мансабының басындағы көп уақытын Юань әулетін құлдыраудан құтқаруға арнады. 25 жыл бойы Юань әулетіне қызмет етіп, адалдығы мен турашылдығымен танылды және көрнекті ғалым және стратегия ретінде белгілі болды. 1348 жылы ол әскери лауазымға тағайындалып, әулетке қарсы оңтүстік көтерілісін басуға жіберілді. Көтерілісші өзін құтқару үшін Люге пара беруге тырысты. Лю бас тартқан соң, көтерілісші Пекинге барып, ондағы жандарға пара беріп, олардың құрметіне ие болды. Бөлінісші режимге пара беріп, оның ықыласына қол жеткізгеннен кейін, оған мемлекеттік қызмет пен жалақы тағайындалды. Осы оқиғадан кейін Людің Юань үкіметімен қарым-қатынасы нашарлады. Ол 1349 және 1352 жылдары екі рет отставкаға кетуге тырысты. 1358 жылы шенін төмендетіп, соңында туған жеріне зейнетке шықты. 1360 жылы Лю Цзюй Юаньчжанмен танысты, ол бұрынғы радикалды Ақ Лотос көтерілісінің басшысы, сол кезде Юаньға қарсы кең көтерілістің жетекшісі болды.

Чжу Юаньчжанға қызмет көрсету

Лю Цзюаньчжанның әкімшілігінде ғана емес, сонымен қатар көптеген шайқастарда құрлықта және судағы басқарушы офицер ретінде қызмет етті, ертедегі Мин теңіз күштерін басқарды. Чжу Юаньчжан Лю Цзянға Юань әскерінен Чжэцзян провинциясын толығымен басып алу науқанын тапсырды. Лю сонымен қатар Қытайдың қарсы бүлікшіл топтарына, сондай-ақ вокуға қарсы әскери операцияларға жауапты болды. Көтерілістің кейінгі кезеңінде Чжу Юаньчжан Лиуды өзінің әскерін жеке басқару үшін сирек пайдаланды, себебі ол Сю Да, Ден Ю және Чжан Ючун сияқты басқа да қабілетті генералдарды алды. Осы кезеңде Лиуге көбінесе стратегиялық кеңес алу үшін жүгінді.

Өлім

Орынсыз қызметтен босатылудың соққысы мен ұяты Людің денсаулығын құлатты, ол көп ұзамай қайтыс болды. Қазіргі ғалымдар Людің өлімінің нақты себебін белгісіз деп санайды. Хун-Удың сегізінші жылының қаңтар айының соңында (1375 ж.) Лю суық тиді. Чжу Юаньчжан бұл туралы білген соң, Ху Вэйюнды Лю үшін императорлық дәрігер табуға жіберді. Бірақ Лю дәрігердің дәрісін ішкеннен кейін, ішінде кедір-бүдір тастар сығылып жатқандай сезім туды, бұл оның ауыруын одан әрі күшейтті. Лю Жю Юаньчжанға Ху Вэйюнның дәрісін ішкеннен кейін ауыруының артқанын абайсызда айтты. Чжу Юаньчжан мұны естіген соң Люға тек көңіл көтеруге тырысты, бұл Люді көңілсіздікке түсірді. Наурыздың соңында Лю мүлдем еркін қимылдай алмады. Сондықтан ол үйіне қайтуға шешім қабылдады. Үйге келген соң ол барлық дәрі-дәрмектен бас тартып, мүмкіндігінше қалыпты тамақтануға тырысты. Ақырында, сәуір айында Лю қайтыс болды. Кейбір ғалымдар Люді Хун-У императорының өзі улаған деп санайды, себебі Лю өкіметтік міндеттерін орындамағандықтан емес, император оның білімі мен беделіне қызғанып, тіпті қорқып көргендіктен. Лю қайтыс болғаннан кейін бес жыл өткен соң, Люды жамандаған Ху Вэйюннің өзі Хун-У императорына қарсы қастандық жасады деген күдік туды. Императордың параноялық түрде қастандықтарды жоюға жасаған тырашталған әрекеттерінің нәтижесінде 30 000–40 000 адам өлімге кесілді.

Пайғамбарлық

Лиудің Чжу Юаньчжанға арналған ең танымал болжамы, лирикалық стильде жазылған, Шаобинг әні (燒餅歌) деп аталады. Өлең жұмбақтап жазылған, оны түсіну қиын. Кейбір адамдар Шаобинг әні Қытайда болатын болашақ оқиғаларды, соның ішінде 1449 жылғы Туму дағдарысын және 1911 жылғы Синьхай революциясын, нәтижесінде Қытай Республикасы құрылғанын болжады дейді.