17 ғасырдағы шайқастар: «Снапхане» партизандық қозғалысы
Snapphane
17 ғасырдағы Дания тарапынан соғысқан «снапхане» партизандық қозғалысы туралы мақала. Швецияға қарсы шайқастар, «партия соғысы» тарихы. Скандинавия тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
телесериалдар
the TV series
Снапфен – 17 ғасырдағы Данияны қолдаған партизандық ұйымның мүшесі, көмекші күштер немесе жартылай әскери топтар. Олар Екінші Солтүстік және Скания соғыстарында швециялықтарға қарсы күресті, негізінен осы соғыстарда Оңтүстік Швецияға айналған бұрынғы Данияның шығыс провинцияларында. Бұл термин швед билігі заңсыз жауынгерлер деп есептеген адамдарды қаралау үшін қолданылған.
A snapphane was a member of a 17th century pro Danish guerrilla organization, auxiliaries or paramilitary troops that fought against the Swedes in the Second Northern and Scanian Wars, primarily in the eastern former Danish provinces that had become southern Sweden in these wars. The term was a derogatory reference for those the Swedish authorities considered illegal combatants.
Стратегиялық негіз
Скан соғысы кезінде Сканнияның көп бөлігі бейтарап аймақ болды. Даниялықтар Ландскрон/Ландскрона және Хельсинборг екі анклавында, ал шведтер Мальмёде, кейін Кристианстадта жасырынған, бірақ қалған аумақ мемлекетсіз қалды. Бекіністі анклавтардан шағын кавалерия отряды жіберіліп, жабдықтану, азық-түлік іздеу және жаумен шағын шайқастарға түсу үшін аттанды. Мұндай соғыс "партиялық соғыс" немесе "ұсақ соғыс" деп аталатын, және осы түрі ерте заманалық Еуропаға тән болды, қашан оттық қарулар маңызды рөл атқара бастады және соғыс жүргізу дәстүрлі тәсілмен салыстырғанда қымбатқа және қиынға айналды. Ірі майдан шайқастары көбінесе нақты нәтиже бермейтін, бірақ зор қаржы шығындарын тудыратын. Оның орнына, әдетте, Сканиядағы Кристианстад немесе Норвегиядағы Кристиансанд сияқты бекінілген қалаларда орналасқан түрлі гарнизондар арасында тозу соғысы жүргізілді. Бұл соғыстың қасіретті салдары – екі тараптың да өртеу тактикасын қолдануы салдарынан, қамалдар маңындағы жерлердің толығымен қирауы болды, осылайша жаудың қолына тимеу үшін барлығы жанып кетті. Мұндай жағдайларда ең оңай жоспар – шапшаң, кішкентай әскерлерді, әдетте кавалерияны, сондай-ақ жаяу әскерді пайдалану. Еуропа континентінде Габсбургтар хорваттарды ең шебер әскерлердің бірі деп санады, ал даниялықтар хорваттардың шағын отрядарын "фрискиттермен" – ұсақ соғысқа маманданған даниялықтармен бірлесіп жұмыс істеу үшін жалдады. Скан соғысы кезінде, Сканнияның батыс бөлігінде тұратын көптеген сканиялықтар 1676 жылы провинцияны қайта басып алғаннан кейін Данияның тұрақты армиясына оңай қосыла алды. Бірақ солтүстікте (Швецияға жақын) бұл қиынға соқты. Дегенмен, армияға қосылған немесе әскерге шақырылған сканиялықтар көбінесе фрискиттер бөлімшелеріне жіберілді, мысалы, Копенгаген студенті Йорген Весселтофт фрискиттердің және корольдік гвардияның қатарында болды. Дегенмен де, партизандық қозғалыс Дания тарапын қолдаудың ең көп таралған жолы болды. Бұл қозғалыс 1711 жылы Данияның Сканнияны қайта басып алу әрекеті кезінде қайта жанданды.
A large part of Scania was no man's land during the Scanian war. The Danes had taken refuge in the two enclaves of Landscrone/Landskrona and Helsingborg and the Swedes in Malmö and later in Kristianstad, but the rest of the territory was stateless and small parties of cavalry would be sent out from the fortified enclaves to stock up, forage and seek out skirmishes with the enemy. This kind of war was called "party warfare" or "petty war" and was typical of early modern Europe when firearms began to make a serious impact and warfare became increasingly expensive and difficult to carry out in the traditional sense. Large field battles usually did not give a definite result but cost huge sums of money. Instead, there was usually a war of attrition between different garrisons that sat in fortified cities such as Kristianstad in Skåne or Kristiansand in Norway. A gloomy consequence of this kind of warfare was that the land around the fortresses was completely destroyed because of scorched earth tactics where both sides burned everything, so that the enemy did not get it. The easiest plan in such situations was to use agile small troops, usually cavalry, but also infantry. On the continent the Habsburg, Croats were among the most skillful troops and the Danes hired small contingents of Croats to co operate with the Danish specialists in petty war the friskytter. During the Scanian War, many Scanians who lived in the western part of Scania could quite easily join the regular Danish army, after the 1676 Danish re conquest of the province. But in the North (closer to Sweden), this was more difficult. However, Scanians who joined the army or were drafted were often sent to the friskytte units, like the Copenhagen student Jörgen Wesseltoft who was partly friskytte, partly one of the king's guards. In any case, the partisan movement was the most common way to support the Danish side. The movement did also return during the 1711 Danish attempt to regain Scania.
Сөздің шығу тегі
Шведтер Данияға қарсы көтерілісшілерді сипаттау үшін қолданған «snapphane» термині бастапқыда орманды мекендеген қарақшылардың тобын атау үшін қолданылған сөз болды. Дания патшасы Скандиядан жер аударылған шаруаларды партизандық соғыс арқылы шведтермен күресу үшін ұйымдастырғанда, олар да «snapphane» деп аталды. Бұл қозғалыс Сканния соғысы кезінде Данияның басып кіруін қолдағандықтан, швед билігі «snapphanar»-мен қатыгездікпен күресті. Егер олар қолға түссе, бұл жауынгерлер көбінесе жазаланып, олардың денелері тізіліп, жергілікті тұрғындар көріп, қорқып, бағынуға мәжбүр болатын жерлерде көрсетілді. Өлім жазасының кең таралған тәсілі – бұзылу дөңгелегі болды. «Snapphane» көтерілісі бастапқыда сәтті болды, бірақ соғыс Данияға қарсы бұрылып, «snapphane» қозғалысының күші әлсіреп кетті. «Snapphane» қозғалысы ақырында швед армиясының аяусыз науқанымен жеңілді, бұл барлық Скандиялық шаруаларды Швеция патшасына адал болуға мәжбүр етті. Бұл «snapphane» қозғалысы мен халықтың көп бөлігі арасында айырмашылық тудырды. Даниялық төлемшілер шведтік тәжге адал Скандиялық шаруаларды өлтіруді бұйырды, содан кейін «snapphane» тобы жергілікті халыққа қарсы бұрылып, Дания патшасына деген халықтың қолдауын әлсіретті. Белсенді шведтендіру саясаты өте тиімді болды, сондықтан 1709 жылы Полтава шайқасынан кейін Данияның басқыншы әскері келгенде, жергілікті халық оларға қарсы күресу үшін жасақ құрды. Оған қатысушылардың саны шектеулі болды. Соңғы күдікті «snapphane» Нильс Туасен 1700 жылы 1677 жылы швед әскерін өлтіргені үшін жазаланды. Ол 22 жыл Данияда сүргінде болған, бірақ ақырында оралған, содан кейін тұтқындалып, өлімге кесілді. «Snapphanar» швед халық мәдениетіне әсер етті. Қазіргі уақытта швед әскери-теңіз күштерінің патрульдік қайығы P161 «HMS Snapphanen» деп аталады. Ол бірнеше кемеден тұратын классқа жатады, олардың көпшілігі жарымәскери мамандықтармен аталған, мысалы «Kaparen» (капер), «Spejaren» (скаут) және т.б.
The term snapphane, which was used as a pejorative term by the Swedes to describe the pro Danish rebels, was originally a word for gangs of bandits that lived in the woods. When Scanian exiled peasants were organized by the Danish king into bands that fought the Swedes with guerrilla warfare, they were also referred to as snapphane. Because the movement supported the Danish invasion during the Scanian War, Swedish authorities fought the snapphanar brutally, and if captured, these fighters were usually executed and their corpses impaled and shown where the locals could see them and be intimidated into obedience. A common method of execution was the breaking wheel. The snapphane insurgency was initially successful, but as the tide of the war turned against Denmark, the strength of the snapphane movement became more depleted. The snapphane movement was eventually defeated by a ruthless campaign waged by the Swedish Army, compelling all Scanian peasants to swear allegiance to the King of Sweden. This effectively created a wedge between the snapphane movement and most of the population. Instructed by their Danish paymasters to kill Scanian peasants loyal to the Swedish crown, the snapphane bands soon turned on the local population and thus undermined all popular support for the Danish king. A determined Swedification policy was reportedly so effective that when a Danish invasion army landed in 1709 in the wake of the Battle of Poltava, the local population was raised in a militia to fight against them. Participation in this was limited. The last suspected snapphane, Nils Tuasen‚ was executed in 1700 for slaying a Swedish soldier in 1677. He had allegedly spent 22 years in exile in Denmark but ultimately returned, upon which he was arrested and put to death. Snapphanar made an impact on Swedish popular culture. In modern times, the Swedish Navy patrol boat P161 is named HMS Snapphanen. It is part of a class of vessels several of which are named after paramilitary professions, like Kaparen (privateer), Spejaren (scout), etc.
Танымал мәдениетте
2006 жылы швед теледидары үшін «Снапфанар» тарихи мини-сериалы түсірілді. 1941 жылы Эдвард Перссон қатысқан фильм де осы атпен шықты.
A historical miniseries entitled [[Snapphanar (miniseries) was made for Swedish television in 2006. A film featuring Edvard Persson from 1941 bears the same name.