Кіріспе
Мұғал империясындағы провинция үшін қолданылатын термин. Суба – Мұғал империясындағы провинция (мемлекет) атауы. Бұл термин Үндістан субконтинентінің басқа да мемлекеттері тарапынан да қолданылған. Сөздің түбірі араб және парсы тілдеріне дейін жетеді. Субаның әкімі/билеушісі субахдар деп аталған (кейде «Субех» деп те айтылған), кейіннен Үндістан және Пәкістан армияларының офицеріне қатысты субедар аталымы пайда болды. Субалар 1572-1580 жылдардағы әкімшілік реформалар барысында патша (император) Акбар құрған. Бастапқыда олардың саны 12 болса, оның жаулауларының нәтижесінде билігінің соңына қарай субалардың саны 15-ке жетті. Субалар саркарларға, яғни аудандарға бөлінген. Саркарлар өз кезегінде парганаларға немесе махалдарға бөлінген. Оның ізбасарлары, әсіресе Әуренгзеб, жаулаулары арқылы субалардың санын одан әрі арттырды. Империя 18 ғасырдың басында ыдырай бастағанда көптеген субалар тәуелсіздікке ие болды немесе Маратхалар мен британдықтар тарапынан басып алынды. Қазіргі кезде суба сөзі провинцияны білдіретін урду тілінде, негізінен Пәкістанда қолданылады.
A Subah was the term for a province (state) in the Mughal Empire. The term was also used by other polities of the Indian subcontinent. The word is derived from Arabic and Persian. The governor/ruler of a Subah was known as a subahdar (sometimes also referred to as a "Subeh"), which later became subedar to refer to an officer in the Indian Army and Pakistan Army. The subahs were established by badshah (emperor) Akbar during his administrative reforms of the years 1572–1580; initially, they numbered 12, but his conquests expanded the number of subahs to 15 by the end of his reign. Subahs were divided into Sarkars, or districts. Sarkars were further divided into Parganas or Mahals. His successors, most notably Aurangzeb, expanded the number of subahs further through their conquests. As the empire began to dissolve in the early 18th century, many subahs became effectively independent or were conquered by the Marathas or the British. In the modern context, subah is a word used for province in the Urdu language mainly in Pakistan.
Тарих
Бастапқыда, Акбардың әкімшілік реформаларынан кейін Моғол империясы 12 субаға бөлінді: Кабул, Лахор, Мултан, Дели, Агра, Авад, Иллахабад, Бихар, Бангал, Малва, Аджмер және Гуджарат. Декканды жаулап алғаннан кейін ол тағы үш суба құрды: Берар, Хандеш (алғашқыда 1601 жылы Дандеш деп аталды) және Ахмаднагар (1636 жылы Дәулатабад деп аталды, кейін Аурангабад деп аталды). Жахангир өз билігі кезінде субалардың санын 17-ге дейін көбейтті; Орисса 1607 жылы Бангалдан бөлініп шықты. Шах Жаханның тұсында субалардың саны 22-ге дейін өсті. Өзінің билік құрған 8-ші жылы Шахжахан Телаңғананың саркарын Берардан бөлді және оны жеке субаға айналдырды. 1657 жылы ол Зафарабад Бидар субасымен біріктірілді. 1629 жылы Аграның аты Акбарабадқа, ал 1648 жылы Делидің аты Шахжаханбадқа өзгертілді. Кашмир Кабулдан, Тхатта (Синд) Мултаннан, ал Бидар Ахмаднагардан бөлінді. Біраз уақыт бойы Қандаһар Моғол империясының жеке субасы болды, бірақ 1648 жылы Парсыға өткізілді. Аурангзеб Бижапурды (1686), Сираны (1687) және Голконданы (1687) жаңа субалар ретінде қосты. Оның тұсында 22 суба болды. Аурангзеб 1692 жылы Аркотты Моғол субасы етіп бекітті. Пунджаб аймағынан шыққан Сикх империясы (1799–1849) өзі басқарған провинцияларын белгілеу үшін «Суба» терминін де қолданды, олардың саны бесеу болды.
Қазіргі қолданылуы
Қазіргі заманғы урду тілінде қолданылуында бұл термин провинцияны білдіреді, ал "рисасат" сөзі ("ағылшын тілінде "князьдық мемлекет") (федерациялық) штатты білдіреді. Бұл терминологиялар Британдық Үндістанның әкімшілік құрылымына негізделген, ол өзінің бір бөлігін Моғол әкімшілік құрылымынан алған. Қазіргі уақытта "субах" термині көбінесе Пәкістанда қолданылады, ондағы төрт провинция урду тілінде "Субах" деп аталады.