Тас құралдар: Соққы тас және оның қолданылуы

Кіріспе

Тас құралдың көнелігі
Тас құрал

Археологияда, балға тас – бұл тас жарықтарын (литографиялық жарықтарды) құралдық тас кесегінен қағып алу үшін қолданылатын қатты тас. Балға тас – Еуропа, Үндістан және Солтүстік Американы қоса алғанда, әлемнің көптеген аймақтарында ерте пайда болған, өте кең таралған тас құрал. Бұл технология металл өңдеу дәуірінен бұрынғы тарихи мәдениеттер үшін маңызды рөл атқарды.

Материалдар

Балғаш тас құмтас, әктас немесе кварцит сияқты материалдан жасалады, көбінесе жұмыртқа тәрізді болып келеді (адам қолына ыңғайлы болу үшін) және бір немесе екі ұшында ескірген соққы іздері пайда болады. Археологиялық қазбалар кезінде балғаш тастар көбінесе басқа тас құралдарының қалдықтарымен, сынықтармен және/немесе балғашпен соғылған кен сияқты заттармен бірге табылады. Қазіргі уақытта балғаш тастарды көбінесе тас құралдарын қалай жасау керектігін жақсырақ түсінуге тырысатын флинткесушілер және басқалар пайдаланады.

Қолданылуы

Балғатастардан қабыршақтар мен қол балталары, сондай-ақ кремний және шерт сияқты материалдардан арнайы құралдар жасалынған. Олар мұндай тастардың шеттеріне қолданылып, соққы күштері нәтижесінде жіңішке сынықтардың пайда болуына және мысалы, қабыршақтардың түсірілуіне себеп болды. Олар басқа да қатты тастардың, мысалы, жаде, жадеит және мүйіз тастың көлемін кішірету үшін, жылтыратылған тас құралдар жасауға кеңінен қолданылған. Мұның жақсы мысалы – Англия көлдері аймағында табылған, неолит дәуірінің басында жылтыратылған балталар жасау үшін пайдаланылған, Лэнгдейл балта өнеркәсібі деп аталатын мүйіз тас. Балғатастар хальколит дәуірінде, мыс дәуірінің ең алғашқы кезеңінде, касситерит сияқты минералды кендерді ұнтақтау үшін жиі қолданылған, одан кейін оларды балқытуға дайындалған. Темір дәуірінде темір кендері де ұсақталған ұнтақ күйіне дейін соққыға түсірілген. Мұндай ұсақтау пештердегі тотығу процесін жеделдету және ынталандыру үшін қажет болды, онда көмір негізгі тотықтырғыш зат болды. Олардың басқа да қолданылу мысалдарына пигмент алу үшін гематит сияқты минералдарды ұнтаққа айналдыру және жеуге жарамды ядроларды алу үшін қатты жаңғақтарды, мысалы, фундукты ұнтақтау жатады.

Балға тас түрлері

Адамдар тас құралдар жасаған барлық кезеңде (тарихқа дейінгі дәуірде ғана емес), әртүрлі техникалар мен әртүрлі балға тас түрлері пайдаланылған. Төмендегілер негізгі түрлері болып табылады; Кейбір күрделі әдістер (мысалы, конхоидтық сынықтарды пайдалану) арнайы құралдарды талап етеді.

Ұйқыдағы (пассивті) балға

Жерге орнатылған немесе мықты бекітілген үлкен тас. Жұмыс істеліп жатқан тас осы амуарға соғылады, нәтижесінде ірі жаңқалар түзіледі, олар кейін құралдарға өңделеді. Бұл техника кеңінен танымал емес, бірақ төменгі палеолит кезеңінде қолданылғанына дәлелдер бар. Амуар тастың қиындығы – пайдаланушы үлкен тастармен жұмыс істейді, оларды дәл басқару қиын болуы мүмкін. Ұйқыдағы балғаны амуар ретінде пайдалану орта және жоғарғы палеолит кезеңдеріне тән. Бұл әдіс тіректі тасқа негізделгенімен, техникалық тұжырымдамасы мүлдем өзгеше: тас жаңқаларын немесе тілімдерін амуарға қойып, бір жағынан (артқы жағынан) немесе ұшынан (бұтақтанған бөлігінен) соққы беру арқылы күрт ретушь жасалады, соның нәтижесінде ретушьталған тікбұрышты сынықтар (осы күрт ретушь деп аталады) алынады. Сондай-ақ, қысыммен жаңқалау арқылы тас құралдарды амуарда ретушьтеуге болады, осылайша біркелкі және бір жақты ретушьталған жиекке қол жеткізіледі.

Қатты белсенді балға

Қолында ұсталатын, шеттері өңделген қарапайым тас. Қатты балға адамзат тарихында ең көп қолданылған, себебі балғаның басқа түрлері қалыптастырудың негізгі құралдары ретінде қолданылса да, тас балғалар озық техникаларға жол ашқан құралдар. Қатты соққы ең алғаш пайда болған және кем дегенде екі миллион жыл бойы белгілі болған (жұмсақ балға қолданылғанға дейін); ол тас өңдеу технологиясы жетілгенге дейін құрал жасаудың барлық кезеңінде қолданылды. Содан кейін қатты балға бұйым жасаудың бастапқы сатыларына көшті: алғашқы жоңдау, негізгі өңдеу (кейін жұмсақ немесе қысыммен балғамен түзетуге болатын дайын формалар жасау), жұмсақ балғамен жете алмайтын соққы жазықтарына шабуыл, белгілі бір ядроларда соққы алаңдарын дайындау және т.б. Оның ұзақ мерзімді сақталуына тікелей дәлелдер болғанымен, археологияда өте сирек балғалар табылды. Ең көнелері Жан және Николь Шавайондардың Гомборе 1B, Мелка Кунтуре және тіпті Олдувайда (I және II қабаттары) сипаттағандары. Белсенді қатты балғалар бір немесе екі жұмыс істейтін жиегі, көптеген соққы іздері және көбінесе кішкентай сынықтар (қабыршақтану), сондай-ақ кейбір жарықтармен ерекшеленеді. Оларды көптеген соққы іздерімен (микрожұлдыздар, соққы конустары, жарықтар, кездейсоқ сынықтар және т.б.) тануға болады. Бәлкім, бұрынғы және жүйесіз қазбаларда олар көзге түспеген шығар, бірақ жақсы тас балғалар осы шеберлер үшін олардың қолдануға жарамсыз болғанға дейін бағалы болған. Семенов Поливановта (Ресейде) балғамен соққыға толы кен орны туралы айтады, бірақ басқа да орындар сияқты, олардың көпшілігі неолиттен бастап сақталған. Қатты балғалардың мөлшері олардың қызметіне байланысты: ірі балғалар жоңдау үшін, орташа балғалар негізгі жұмыс үшін, ал кішкентай балғалар соққы алаңдарын дайындауға немесе түзетуге арналған қосымша құралдар. Пішіні жағынан дөңгелек, сопақ, төртбұрышты және т.б. болады. Шындығында, пішін шебердің стиліне көп тәуелді (кем дегенде, кремнийді кескіндеумен тәжірибе жасап, әртүрлі ұстанымдар мен талғамдарды қалыптастырған тарихқа дейінгі заманғы зерттеушілер үшін). Тас балғалар көбінесе кең және қысқа сынықтар жасауға арналғанымен, шеберлікпен қолданғанда тас кесуді өте дәл бақылауға болады. Шын мәнінде, қатты балғамен пышақ жасау деректері, негізінен Орта Еуропа палеолитінде (көбінесе Леваллуа пышақтары), сондай-ақ Жоғарғы және Эпипалеолитте кездеседі. Сынықтарды алу басқа әдістермен тиімдірек болғанымен, оны қатты балғамен де жасауға болатынын көрсететін жеткілікті дәлелдер бар. Колумбияға дейінгі Мексика мен ежелгі Эфиопияда 30 сантиметрден асатын обсидиан пышақтарының, ал қазіргі Калифорнияда 70 сантиметрден асатын үлгілердің сирек кездесетін жағдайлары бар. Қазіргі заманғы тәжірибелі шеберлер бұл әдістерді қайта жасай алмады.

A simple stone with a worked edge held directly in the hand as a hammer. The hard hammer is and has been the most used throughout human history, because although other types of hammer are used as main tools for carving, stone hammers are the tools that prepared the way for the more advanced techniques. Hard percussion is the first to appear and the only one known for at least two million years (until the soft hammer is incorporated); it was used to manufacture tools throughout the entire operational sequence until lithic technology improved. Then, the hard hammer was relegated to the first stages of making an artifact: the initial roughing, the primary workmanship (the creation of preforms, which would later be refined with a soft or pressure hammer), the attack of percussion planes inaccessible to the soft hammer, the preparation of percussion platforms in certain nuclei, etc. Despite indirect evidence of its long persistence, archeology has revealed very few hammers. Among the oldest are those cited by Jean and Nicole Chavaillon in both Gomboré 1B, Melka Kunturé and even Olduvai (layers I and II): Active hard hammers are distinguished by their oblong shape with one or two active edges with numerous shock marks and often small flakes (chipping), as well as some cracks. These are recognized by the numerous traces of blows they have (microstars, percussion cones, fissures, random flakes, etc ). It is possible that in the old and unsystematic excavations they went unnoticed, but it has also been said that the good stone hammers were so appreciated that the craftsman only abandoned them when they were useless. Semenov speaks of a deposit rich in hammering (in Polivanov, Russia), but, like the rest of the sites, they are almost all from the Neolithic period onwards. The size of hard hammers depends on their function: there are very large ones for roughing, medium ones are used for the main work, small ones are auxiliary tools to prepare percussion platforms, or retouch flakes. As for the shape, there are circular, oval, rectangular, etc In fact, the shape depends a lot on the style of the craftsman (at least for prehistorians who experiment with flint carving who acquire styles, different positions, and tastes). Despite the fact that stone hammers are more typical of the manufacture of wide and short flakes, used with mastery they can achieve very precise control of rock chipping. In fact, cases of blades manufacture with a hard hammer have been witnessed, mainly in the Middle European Paleolithic (almost always Levallois blades), but also in the Upper and Epipaleolithic. While the extraction of blades is more effective with other techniques, there are enough indications to affirm that it can also be done with a hard hammer. There are even exceptional cases of obsidian blade of more than 30 centimeters manufactured in pre Columbian Mexico and ancient Ethiopia and greater examples in excess of 70 centimeters found in present day California. Modern experimental carvers have not been able to recreate these methods.

Жұмсақ балға

Жұмсақ балға – бұғы мүйізінің немесе қатты ағаштың бөлігі, ол тасқа соққы беру және қабықшаларды бөліп алу үшін қолданылады. Жұмсақ балғалардың ұзындығы көбінесе 30-40 см шамасында болады және оларды қолда ұстауға ыңғайлы. Олардың жасалу материалы әртүрлі, себебі адамдар тарихының барысында бүкіл әлемде көптеген бұғы түрлерін аулаған, бірақ тәжірибелі шеберлер бұғы немесе карибу мүйізін бағалайды (дегенмен бұғы мүйізі ең көп таралған және қолжетімді). Ірі қара мүйізі бұғы мүйізінен нашаррақ, себебі ол сүйек қабатынан бөлек сыртқы кератин қабатына ие, алайда оны ретушер ретінде қолдануға болады. Ағаш болса, тек өте қатты түрлері ғана жарайды, мысалы, шаған, қызылша және, мүмкін, емен. Қай жағдайда болса да, жұмсақ балға қолданылуымен салыстырмалы түрде жылдам тозады. Әрбір соққы балғадан бір бөлігін кемітеді. Ағаш балғалар ең тез тозып кетеді. Бұғы мүйізінен жасалған балғалар сәл ұзаққа шыдайды, бірақ соңында шаршап сынды. Көзбен қарағанда, тас (немесе өңделген тас) балғаға кіріккен кішкентай сынықтар мен тас ұсақтарын қалдырады. Археологиялық қазбаларда жұмсақ балғалар қатты балғалардан гөрі сирек кездеседі, себебі олар органикалық және сондықтан тез бұзылады. Франсуа Бордес және Дениз де Сонневилль Бордес Лаужери-Оң үңгіріндегі (Дордонь) Солютрей қабатының ең соңғы бөлігінен бір балғаны шығарды. Бұл бөлік бірнеше сыныққа бөлінген және толық емес болған, бірақ функционалдық ұшы сақталған, онда соққылардың іздері көрінеді және микроскопиялық кіріктірілген кремнезный бөлшектері байқалады. Петрологиялық талдау сонымен қатар, бұл археологиялық қабаттан алынған өңделген таспен бірдей тас екендігін анықтады. Осы қасиетіне қарамастан, жұмсақ балғалардың серпімділігі мен кернеу деформациясына төзімділігінен туындайтын бірқатар артықшылықтары бар. Жай балғаның өнімділігі тасқа қарағанда төмен, сондықтан қарапайым адам ағаш немесе мүйіздің бір бөлігімен кремнийді немесе кварцитті өңдеу мүмкін емес деп ойлайды. Алайда оның серпімділік шегі әлдеқайда жоғары, сондықтан ол көбірек кернеуге шыдайды және балғаның емес, тас сынады. Бірақ сүйекте мұндай болмайды. Сүйек балғалары көбінесе өңдеуге жарамсыз, шын мәнінде сүйек – тас емес, өңдеуге арналған шикізат. Перкуссия кезінде, секундықтың мыңнан бір бөлігіне созылатын, жұмсақ балға, изотропты емес сызықтық серпімді болғандықтан, кернеу күйін өзгертеді және серпімді потенциалдық энергия түрінде ішкі энергиясын арттырады. Тас өзінің серпімділік шегіне жетіп, сынған сәтте, потенциалдық энергия босатылады және балға бастапқы пішініне қайта оралады. Сонымен қатар, оның серпімділігі арқасында, балға мен тастың арасындағы байланыс беті үлкен, себебі балға соққылау жазықтығына бейімделеді. Соққылау аймағы үлкен, сондықтан сынған жер қатты балғамен соғылғаннан гөрі таралған, сондықтан конхоид та аз көрінеді. Бұл процесс өте тез жүреді, адам көзімен көрінбейді, бірақ оның салдары миллионнан астам жыл бойы пайдаланылып келеді. Іс жүзінде бұл элементтер шеберге өңдеуді жақсырақ бақылауға мүмкіндік береді, нәтижелерді тікелей бағыттау оңай, және лактау дәл және нақты; қысқаша айтқанда, өңдеу тиімдірек және оның нәтижелері тиімдірек: жұмсақ балғамен өңделген бұйымдар қатты балғамен ғана жасалған бұйымдарға қарағанда әлдеқайда жақсы аяқталады. Жұмсақ балға төменгі палеолитте пайда болды, атап айтқанда Ахеулде (бұл кейбір екі жақтыларда жақсы көрінеді), 700 000 жыл бұрын Африкада және жарты миллион жыл бұрын Еуразияда. Алайда, жұмсақ балға қатты балғаның орнын алмастырмайды, керісінше, оны толықтырады. Әдетте, бұйымды қатты балғамен қабылдап немесе дайындап, жұмсақ балғамен аяқтайды. Өңделген бұйымдарда балғаның екі түрінен де іздер бар. Көбінесе дайын және пайдаланылған құралдар қайта өңделеді, қайта қайратылады, мүмкін қатты балғамен, сондықтан қатты және жұмсақ балғаның бірнеше кезекті фазасы болады. Басқа жағдайларда, өзектер жағдайында, қабықшалар немесе табақтар жұмсақ немесе қысымды балғамен (төменде қараңыз) алынса да, қатты балға соққы платформасын дайындау және операцияны бұза алатын шығыңқыларды жою үшін қажет болды. Саламанка университетінің доистория профессоры, профессор Луис Бенито дель Рейдің өңдеу тәжірибелері белгілі бір дәрежеде қолайлы дәлдікпен (қалай болғанда да толық сенімділік жоқ) қатты балғамен тікелей соққымен өңдеу іздерін ажыратуға көмектеседі және жұмсақ балғамен салыстырады. Қатты балғамен тікелей соққылауЖұмсақ балғамен тікелей соққылауҚалың бөліктерді, дөңгелек жиектері және сәл өткір жиектері бар бөліктерді (кейде, табиғи тас қабығының іздерімен) жасайдыЖұқа және дұрыс бөліктерді, әлдеқайда өткір жиектері бар бөліктерді жасайдыПрофильде қарағанда, жиектер иілулі, себебі қабықшалардың теріс бейнелері анық және терең белгіленгенПрофильде қарағанда, жиек салыстырмалы түрде түзу немесе сәл иілулі, бірақ анық емесИілуліліктерді көбінесе контрконхоидтардың анық белгілері түзету құралымен немесе қатты балғамен түзетуге болады; осылайша, профильдік жиек зигзаг тәрізді боладыКонтрконхоидтар шашыраңқы және беткей, бұл жиекті көбінесе өте ұқыпты түзетуге кедерілмейді, шын мәнінде жиекті күшейтедіҚатты балғамен тікелей өңдеу арқылы алынған қабықшалардың қалдырған іздері үлкен және азҚұбыршалардың тікелей жұмсақ балғасы қабықшадан гөрі ұзын, жайылмалы, беткей және кейде миллиметрден кішкентай қалыңдықтаҚабықшалар осы процедурамен алынғанда, олар ұзындығынан гөрі ені кең, ал проксимальды бөлігінен гөрі дистальды бөлігі тар, қалың өкшесі (әдетте жалпақ немесе диэдральды) және анық соққы конусы және конхоидтары бар. Қабықшаларды бір-бірінен бөлетін тамырларды көру оңай. Жұмсақ перкуссиядан алынған қабықшаларды бөлетін тамырларды ажырату қиын, себебі олардың жиектері өте жұқа және нашар жабысады. Қабықшалардың жиектері соншалықты жұқа, олар мөлдір. Олардың өкшесі сызықтық немесе сүйір және кейде конхоидтың үстінде қоршау болады, соққы конусының орнына. Егер қабықшалар құралды өңдеудің қосалқы өнімі болса, мысалы, қол балтасы, немесе екі жақты ядродан алынған қабықшалар болса, оларды ажыратудың қауқыпсыз жолы жоқ, сондықтан олардың қалдық екеніне сенімділік жоқ (егер іздерді зерттеу жүргізілмесе). Өңдеу немесе құралды қайта өңдеу қабықшалары, көбінесе, өте ерекше қосалқы өнімдер (оңай анықталады). Жұмсақ балғаға дайындалған ядролардан алынғандар, керісінше, өңдеу қалдықтарымен шатастырылмайтын қабықшалар. Осы техникамен екі жақты (немесе екі жақты бөлшектер) жасағанда, оның қимасы көпбұрышты, призмалық, өте дөңгелек және асимметриялы болады. Жұмсақ балғамен өңделген екі жақты артефакттың қимасы линза тәрізді, өте өткір бұрыштармен. Қатты балғамен тікелей соққыдан алынған іздерді ұйықтаған немесе пассивті қатты балғамен алынғандардан ажырату мүмкін емес (тәжірибелер ұйықтаған балғамен екі жақты жасауға болатынын көрсетеді)Жұмсақ балғаның іздері көбінесе қатты балғаның бұрынғы іздерімен қабаттасады, себебі бір бөлшекті қатты балғамен контур немесе преформа алуға дейін бастап, жұмсақ балғамен аяқтау әдетке айналған. Бөлшек ауыр, дөңгелек, алғашқы көрініспен сипатталады, алайда мұндай жағдай уақыттық немесе эволюциялық индикатор ретінде қарастырылмауы керек, себебі оған әсер ететін көптеген жағдайлар бар. Нәтижесі – әдемі, салыстырмалы түрде дұрыс, симметриялы, өте жақсы аяқталған және нәзік көрінетін артефакт. Бұл элементтерді де уақыттық ерекшеліктер ретінде қарастыруға болмайды. Тікелей жұмсақ балға Еуразияның Жоғарғы палеолиті бойында қолданылды...

A soft hammer is a fragment of deer antler or hardwood that is used to hit the rock and extract flakes. Soft hammers are usually about 30 or 40 cm long and the ideal size to hold in the hand. The material from which they are made is very varied, since throughout their history humans have hunted many species of deer throughout the globe, but experimental carvers particularly appreciate those of reindeer or caribou (although those of deer are the most common and affordable). The bovine horn is not as suitable as the cervid antler, as it has an external keratin coating separate from the bone core, however they can be used as retouchers. In the case of wood, only especially hard species serve, such as boxwood, holly, and perhaps oak. In any case, the soft hammer wears out with its use relatively quickly. Each blow eats a little from the hammer. Wood hammers wear down especially fast. The antler hammers last a little longer, but in the end they break due to fatigue. Observation with the naked eye reveals that the flint (or whatever the carved rock) leaves small splinters and stone chips embedded in the hammer. In archaeological excavations, soft hammers are even rarer than hard ones, as they are organic and therefore perishable. François Bordes and Denise de Sonneville Bordes exhumed one from the most recent Solutrean strata in the Laugerie Haute cave (Dordogne). The piece was broken into several fragments and incomplete, but retained the functional end, where the marks of the blows could be seen and microscopic embedded flint bits were visible. The petrological analysis additionally determined that it was the same type of flint as the carved pieces extracted from the same archaeological layer. Despite this brittleness, soft hammers have a series of advantages derived from their elasticity and resistance to stress deformation. The soft hammer has a lower yield than the rock, that would make a layman think that it is impossible to carve flint or quartzite with a piece of wood or antler. However, its elastic limit is much higher, which makes it bear more tension and it is the rock that breaks, instead of the hammer. This does not happen, however, with the bone. Bone strikers are often unsuitable for carving, in fact bone is more of a carved raw material than rocks. During the percussion itself, which lasts thousandths of a second, the soft hammer, being a non isotropic linear elastic, varies its tension state and increases its internal energy in the form of elastic potential energy. The moment the rock reaches its elastic limit and breaks, the potential energy is released and the hammer returns to its original shape. Also due to its elasticity, the contact surface between hammer and rock is greater, since the hammer adapts to the percussion plane. The percussive area is larger, so the fracture is more diffuse than if one were to use a hard hammer, so the conchoid is also less pronounced. It is a process so fast that it is invisible to the human eye, but its consequences have been exploited for more than a million years. In practice, these elements give the craftsman greater control over carving, in easier to direct results, and in more precise and defined varnishing; in short, the carving is more efficient and its results more effective: Artifacts carved with a soft hammer have a much finer finish than those where only the hard hammer has been used. The soft hammer appeared during the Lower Paleolithic, specifically in the Acheulean (it is very visible in certain bifaces), 700,000 years ago in Africa and half a million years ago in Eurasia. However, the soft hammer does not replace the hard hammer, on the contrary, it complements it. Typically, the roughing or preparation of the piece is done with a hard hammer, and the finish with a soft hammer. Carved objects have scars from both types of hammer. Often the finished and used tools were recycled, re sharpened, possibly with hard hammer, so there would be several alternate phases of hard and soft hammer. Other times, in the case of the cores, although the extraction of flakes or sheets was done with a soft or pressure hammer (see below), the hard hammer was necessary to prepare the percussion platform and eliminate protrusions that could disrupt the operation. The carving experiments of Professor Luis Benito del Rey, tenured professor of Prehistory at the University of Salamanca, serve to distinguish, with a certain degree of acceptable precision (since there is never complete certainty), carving scars by direct percussion with a hard hammer. and those of the soft hammer compared to each other. Direct percussion with a hard hammerDirect percussion with a soft hammerGenerates thick pieces, with irregular edges and slightly sharp edges (sometimes, with traces of natural rock crust)Generates thinner and more regular pieces, with much sharper edgesSeen in profile, the edges are sinuous because the negatives of the flakes are marked and quite deepThe edge, seen in profile, is relatively rectilinear or a little wavy, but without marked irregularitiesSometimes, the sinuosities produced by the more marked counter conchoids can be rectified by a detailing tool or hard hammer; in this way, the profile edge is zigzaggingThe counter conchoids are diffuse and shallow, which does not prevent the edge from being often refined with a much more careful detail that, in fact, reinforces the edgeThe marks left by the flakes extracted by means of direct carving with a hard hammer are larger and less numerousThe flakes of the direct soft hammer are longer than they are wide, invasive, shallow, and sometimes less than a millimeter thickThe flakes obtained by this procedure are wider than they are long, and they are narrower in the proximal than in the distal part, with a thick heel (generally flat or dihedral) and a very marked percussion cone and conchoid. The veins that separate the flakes from each other are easy to see. It is difficult to distinguish the veins that separate the flakes from the soft percussion because their edges are extremely thin and overlap imprecisely. The flakes have edges so fine that they are translucent. Their heel is linear or pointed and sometimes they have a cornice over the conchoid, instead of a percussion cone. Whether the flakes are a by product of the carving of a utensil, for example a hand axe, or if they are flakes extracted from a bifacial nucleus, there is no way to distinguish them, so there is no certainty as to whether they are waste (unless trace studies were made). The flakes of the carving or the retouching of utensils are, almost always, very characteristic by products (easily identifiable). Those extracted from nuclei prepared for the soft hammer, on the other hand, are specific flakes that would never be confused with carving debris. When making bifaces (or bifacial pieces) by this technique, its section is polygonal, prismatic, quite irregular and asymmetrical. The section of a bifacial artifact carved with a soft hammer tends to be lenticular, with very sharp angles. The marks derived from direct percussion with an active hard hammer are impossible to discern from those obtained with a sleeping or passive hard hammer (experiments show that it is possible to manufacture a biface with a sleeping hammer)The marks of a soft hammer usually overlap with other previous ones typical of the hard hammer, since it was common to start a piece with a hard hammer until obtaining an outline or preform, and finish it with a soft hammer. The piece has a heavy, rough, primitive appearance, although such circumstance cannot be taken as a chronological or evolutionary indicator, since there are numerous circumstances that may have influenced it. The result is an elegant, fairly regular, symmetrical, very well finished and more delicate looking artifact. These elements cannot be considered chronological features either. The direct soft hammer was used throughout the Upper Paleolithic of Eurasia to obtain blades and flakes, by means of a specific preparation. Prehistoric carvers were able to obtain blades of over half a meter in length. Although the experiments have been able to recreate the methods used, they are still poorly known and the results are often subject to size accidents and fortuitous behavior of the material.

Дәлдік және жанама соққы

Аралық бөлшекті соғу және қысыммен оюдың ортақ техникалық ерекшеліктері бар, соның ішінде олардың қалдырған іздерін ажыратудың қиындығы жатыр. Алайда, екеуінің де қалған ядролары мүлдем өзгеше. Қысыммен жұмыс істегенде, құрал енді қатаң мағынада балға болып табылмайды, себебі қолданылатын компрессорлар соқпайды; олар тау жыныстарының серпімділік шегінен асатынша қатты қысып, конхоидтық сыну үлгісі бойынша сындырады. Осы себепті компрессорларды балғамен байланыстырып қою қиын.

Ортаңғы бөлшегі бар (көрсетуші) балға

Аралық бөлшекті кесу – литикалық жапырақтарды алудың арнайы тәсілі. Бұл ламинарлық сығу әдісінің бір қадамы, яғни ол өзінен-өзі ешқандай құндылыққа ие емес, себебі ол өзекті алдын ала дайындауды және оны үнемі күтіп-ұстауды қажет етеді (осылай жасалса, жұмыс тас қашаушының балғасы мен кескішімен жасаған жұмысына өте ұқсас). Егер өзекті дайын деп есептесек, көрсеткішті немесе аралық бөлшекті пайдаланудың екі жолы бар: Біріншісі – өзекті тізелер арасында ұстап, соққы алаңы жоғары, ал сығу беті сыртқа қаратылған күйде. Көрсеткіштің ұшы біз жапырақты сығуды қалаған жерге қойылады, содан кейін балға қызметін атқаратын таяқшамен күшті соққы беріледі. Бұл әдіс жақсы нәтиже береді: ұзын, орташа өлшемді және жоғары стандартталған, бірақ айқын иілімі бар жапырақтар немесе тілімдер шығады. Екіншісі – өзекті аяқ астында ұстау. Бұл нәтижеде әлдеқайда түзу, бірақ кіші жапырақтар алынады. Егер олардың мөлшерін арттыруға тырысса, кесу жазалары жиірек кездеседі. Жоғары палеолит дәуірінде аралық бөлшекпен жанама соққы пайда болған деп саналады және ол тікелей соққымен қатар қолданылған. Дегенмен, ерекше жағдайларды қоспағанда, осы тәсілдердің іздерін ажырату мүмкін емес. Шындығында, қазбаларда сүйек көрсеткіштерді анықтау қиын, өйткені оларда ерекше белгілер жоқ, яғни басқа мақсаттағы соққы құралдарынан ерекшеленбейді. Мысал ретінде Гравиеттік мәдениетіне жататын Фагеолет үңгірі (Дордонь), Вильвальер мен Армо (Йонна) – екеуі де неолит дәуірінен, сондай-ақ Спиенн (Бельгия) – сол кезеңнен келген үлгілерді келтіруге болады.

Компрессор

Көрсеткішпен тікелей соққылау техникасынан айырмашылығы, компрессорлармен қысыммен кесу тек қана қабыршақталған өнімдерді (әсіресе тас жақпараларын) алу үшін ғана емес, сонымен қатар құралдарды ретушьтеу үшін де қолданылады. Шындығында, жақпара алуға арналған қысыммен кесудің көптеген әдістері бар, олардың барлығы зерттеушілерге мәлім емес. Бұл әдістердің барлығы белгілі бір деңгейде мамандануды қажет етеді, бұл кесу тәжірибелерімен көрсетілген. Күрделілігіне және соққыш туралы айтылмағандықтан, бұл бөлім қысқа. Қысыммен ретушьтеудің бір әдісі бар, ол морфологиялық ерекшеліктеріне байланысты «қосымша параллель ретушьтеу» деп аталады, ол 70-ші жылдары американдық археолог және тәжірибеші Дональд Э. Крэбтри тарапынан қайта ашылды және осы археолог Батлер, Тиксиер және басқалардың қатысуымен кеңейтілді. Олар тағы да көптеген әдістерді жасады, бірақ ретушьтеудің осы түрі жақсы танымал (іс жүзінде, көптеген әуесқойлар кейбір аймақтардың жергілікті американдық мұрасын еске алу үшін өте дәл көшірмелер жасап сатады) және зерттеушілердің, тәжірибелік тарихшылардың қызығушылығы қысыммен жақпара алуға ауысты. Бұл техниканы орындау үшін, бұйымды сол қолдың алақанында мікіміксіз ұстау керек (литографиялық артефактты берік ұстау – үйренуге ең қиын техникалардың бірі). Компрессор оң қолмен ұсталады немесе сол қолды бас бармақ пен қалған саусақтар арасында ұстап, барынша күшпен басу арқылы артқа итеріледі. Компрессор мүйізден немесе піл сүйегінен жасалуы мүмкін (кейде ұшына кремень орнатылады).

Қарсы жағдай – Вальядолид су қоймасының Лос-Серкадосы (Мусиентес муниципалитеті). Сол жерде Мыс дәуірінен қалған заттар табылды, негізінен археологиялық қалдықтарға толы құдықтар. Олардың бірі жергілікті кременьті кесумен айналысатын шеберге тән құралдарды тапты: кесу қалдықтары, дайындық кезеңіндегі бұйымдар, қабыршақтар, қолданылмай қалған құралдар, ең бастысы – тас балғалар және «сүйек ретушерлері» деп аталатын бұйымдар (мұндай бұйымдар сирек сақталады, сондықтан олардың маңызы зор). Көрініп тұрғанындай, осы жерде жапырақты бөлшектерге, мысалы, жебе ұштары мен орнақ тістеріне маманданған, яғни бұл үй шаруашылығына арналған аймақтық өнім болған.

Қазіргі заманғы металл балғаштар

Тас ою, белгілі болғандай, адамның көркемдік өрнек берудің бір түрі болып табылады және мүсіншілік және сәулет өнерінде қолданылады. Қазіргі уақытта кремне және басқа конхоидты сынық тастар құрылыс материалдары ретінде қолданылады, әрі тікбұрышты тастар түрінде, әрі эстетикалық жабын ретінде. Дегенмен, бұл құбылыс осы мақаланың тақырыбы емес. Керісінше, кремне немесе басқа тастарды тарихқа дейінгі әдіспен кесу ауыл шаруашылығы құралдарында (орақ, бағалағыш), отты тастарда (жалындырғыштар, кремне мылтықтар) және тіпті Үндістан және басқа елдерде жартылай бағалы тастар жасаушыларда қолданылып келеді. Айырбасы - көбінесе қазіргі металл қорытпаларынан жасалған балғалар қолданылады.

Англия

Англияның Саффолк аймағының солтүстігінде, Брэндон қаласының төңірегінде кремне тасты кесудің бай дәстүрі қалыптасқан. Онда Граймс қабірлері деп аталатын, ежелгі, шамасы неолит дәуіріне жататын, кремне тасты кендер сақталған. Қаланың 14 ғасырдағы тарихи бастауынан бері кремне тас құрылыс материалы ретінде пайдаланылған (соның ішінде стратегиялық маңызы бар өзен үстіндегі көпір де осыдан салынған). Оқ-дәрінің пайда болуынан кейін, Брэндонның көптеген шеберлері қару үшін оттық тас жасауға кірісті. Әскери технологияның дамуы бұл қызметті 20 ғасырдың ортасында тоқтатса да, әртүрлі металл балғаларды қолданатын шебер кесушілер әлі де бар.

Испания

Осыдан бірнеше он жылдар бұрын Испанияның Канталехо (Сеговия) сияқты қалаларында егін орақтарын жасау үшін шақ тастар қашалып өңделген. Шақ тас қашау техникасы өте қарапайым және стандартталған болған, мақсаты – шамамен үш сантиметрлік, кең және қысқа, бірақ берік сынықтар алу еді. Мұны істеу үшін түрлі-түрлі балғалар қолданылған. Соңғы кезеңде, яғни сынықты жасау үшін, ұзын, жіңішке сапталған ағаш балға қолданылған, оның басында екі жұқа, көзге түсетін ұшы бар кішкентай металл басы болған. Осындай балғаның металл салмағы ұзын және икемді сабымен салыстырғанда өте аз, бұл соққы жылдамдығын арттырудан бөлек, ағаш сабының потенциалдық энергиясын кішкентай металл ұштың қаттылығымен үйлестіреді. Осылайша, тікелей қатты соққымен қатар, жұмсақ, серпімді әсерге қол жеткізіледі.

Үндістан

Гуджарат аймағында (Үндістан) әлі күнге дейін қалың халцедоннан әшекей буын жасап жатқан шеберлер бар. Бұл іс Камбай (немесе Хамбат) қаласында шоғырланған және ерекше ерекшеліктерімен көзге түседі; Онда өткір металл бекіткіш балға мен белсенді су бұқа мүйіз балғасы арасындағы кері соққы техникасы қолданылады. Шеберлер буындарды металл балғаға тіреп, мүйіз балғамен соғып, кішкентай-кішкентай сынықтарды біртіндеп түсіріп алады. Бұл өте тиімді әдіс болып табылады. Бұл техника бүгінге дейін сақталғанымен, оның өте ерте заманда пайда болғаны болжануда, мүмкін, алғашқы мыс құралдармен, халколит дәуірінде пайда болған.