Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тас пен жартастарды құралдар мен қару-жараққа айналдыру процесі
Process of fashioning stones or rocks into tools and weapons
Археологияда, әсіресе Тас дәуірінде, литикалық азайту – тастарды немесе жартастарды табиғи күйінен кейбір бөліктерін алып тастау арқылы құралдар мен қару-жараққа айналдыру процесі. Бұл кеңінен зерттелген, және көптеген археологиялық мәдениеттер олардың құралдарының нақты стилі мен қолданған азайту әдістерінің тізбегін талдау арқылы толық анықталады. Әдетте, бастапқы нүктесі – табиғи геологиялық процестер нәтижесінде бөлінген, тиісті өлшем мен пішінге ие құрал тасын таңдау. Кейбір жағдайларда қатты жыныстар немесе үлкен тас бөлшектері кесіліп, кішірек бөліктерге бөлінеді, ал басқаларында бастапқы нүкте – үлкен құрал жасау үшін бұрынғы операциядан алынған ұсақ бөлшек, дебитаждың бір бөлігі болуы мүмкін. Таңдалған бөлшек литикалық өзек деп аталады (кейде «объективті бөлшек» деп те аталады). Негізгі айырмашылық – бұл мұндағы басты тақырып – ұсақталған немесе түйілген тас пен одан жасалған бұйымдар арасындағы айырмашылық. Флаконды тасты азайту үшін қатты балғамен соққылаушы, мысалы, балғамен соққылаушы, жұмсақ балғамен соққылаушы (ағаштан, сүйектен немесе мүйізден жасалған) немесе литикалық қабаттарды ажырату үшін ағаш немесе мүйіз ұшы қолданылады. Қиыршықтарды бірінен соң бірі ажырату кезінде тастың бастапқы массасы азаяды, сондықтан бұл процесс үшін осы термин қолданылады. Литикалық азайту өткір қиыршықтар алу үшін, олардан түрлі құралдар жасалатыны немесе кейіннен оқ ұшы, пышақ немесе басқа затты өңдеу үшін бос жайды қатпарлау үшін орындалуы мүмкін. Ұзындығы енінен кем дегенде екі есе үлкен тұрақты өлшемді ұсақ жапырақтарды бледер деп атайды. Осылай өндірілген литикалық құралдар екі жақты (екі жағында да ұсақталған) немесе бір жақты (бір жағында ғана ұсақталған) болуы мүмкін. Криптокристалл немесе аморфты тас, мысалы, херт, кремень, обсидиан және халцедон, сондай-ақ басқа да ұсақ түйірлі тас материалдары, мысалы, риолит, фелсит және кварцит, тас құралдарды өндіру үшін бастапқы материал ретінде пайдаланылды. Бұл материалдардың табиғи бөліну жазықтығы болмағандықтан, жеткілікті күшпен соққы бергенде конхоидтық сынықтар пайда болады; осы тастар үшін бұл процесс түймелеу деп аталады. Материал арқылы күштің таралуы әсер ету нүктесінен пайда болатын Герц конусы түрінде болады және объективті бөлшектен материалды бөліп алуға, әдетте ішінара конус түрінде, литикалық қабыршақ деп аталатын нәрсеге әкеледі. Бұл процесс болжамды, және отын кескіштің жұмыс істейтін материалды қалыптастыру үшін күшті басқаруға және бағыттауға мүмкіндік береді. Бақыланатын тәжірибелер шыны өзектерді және тұрақты күшті қолдану арқылы жүргізілуі мүмкін, бұл өзек азайтуға әр түрлі факторлардың қалай әсер ететінін анықтау үшін. Литикалық азайту тізбегіндегі кезеңдер шатастырушы болуы мүмкін екендігі және деректерді бағалаудың жақсы жолы оны үздіксіз ретінде қарастыру екендігі көрсетілді. Кейде археологтар қабыршақтың сатыға орналасуына негізделген азайту реттілігіне қатысты негізсіз болжамдар жасайды. Мысалы, азайту тізбегінің соңына жақын алынған қабыршақта қоңыр қабықтың елеулі мөлшері болуы мүмкін. Алып тасталған қабыршақтар конхоидтық сынуға тән ерекшеліктерді көрсетеді, соның ішінде соққы платформалары, күш балдырлары және кейде эрайлюрлер (қабыршақтың күш балдырынан бөлінген кішкентай екіншілік қабыршақтар). Қабыршақтар көбінесе өте өткір, қалыңдықтары қауырсынның ұшы болған кезде бірнеше молекула ғана. Бұл қабыршақтарды тікелей құрал ретінде пайдалануға немесе басқа пайдалы құралдарға, мысалы, шұңқырлы қаптамалар мен сырғанақтар ретінде өзгертуге болады.
In archaeology, in particular of the Stone Age, lithic reduction is the process of fashioning stones or rocks from their natural state into tools or weapons by removing some parts. It has been intensely studied and many archaeological industries are identified almost entirely by the lithic analysis of the precise style of their tools and the chaîne opératoire of the reduction techniques they used. Normally the starting point is the selection of a piece of tool stone that has been detached by natural geological processes, and is an appropriate size and shape. In some cases solid rock or larger boulders may be quarried and broken into suitable smaller pieces, and in others the starting point may be a piece of the debitage, a flake removed from a previous operation to make a larger tool. The selected piece is called the lithic core (also known as the "objective piece"). A basic distinction is that between flaked or knapped stone, the main subject here, and ground stone objects made by grinding. Flaked stone reduction involves the use of a hard hammer percussor, such as a hammerstone, a soft hammer fabricator (made of wood, bone or antler), or a wood or antler punch to detach lithic flakes from the lithic core. As flakes are detached in sequence, the original mass of stone is reduced; hence the term for this process. Lithic reduction may be performed in order to obtain sharp flakes, of which a variety of tools can be made, or to rough out a blank for later refinement into a projectile point, knife, or other object. Flakes of regular size that are at least twice as long as they are broad are called blades. Lithic tools produced this way may be bifacial (exhibiting flaking on both sides) or unifacial (exhibiting flaking on one side only). Cryptocrystalline or amorphous stone such as chert, flint, obsidian, and chalcedony, as well as other fine grained stone material, such as rhyolite, felsite, and quartzite, were used as a source material for producing stone tools. As these materials lack natural planes of separation, conchoidal fractures occur when they are struck with sufficient force; for these stones this process is called knapping. The propagation of force through the material takes the form of a Hertzian cone that originates from the point of impact and results in the separation of material from the objective piece, usually in the form of a partial cone, commonly known as a lithic flake. This process is predictable, and allows the flintknapper to control and direct the application of force so as to shape the material being worked. Controlled experiments may be performed using glass cores and consistent applied force in order to determine how varying factors affect core reduction. It has been shown that stages in the lithic reduction sequence may be misleading and that a better way to assess the data is by looking at it as a continuum. The assumptions that archaeologists sometimes make regarding the reduction sequence based on the placement of a flake into a stage can be unfounded. For example, a significant amount of cortex can be present on a flake taken off near the very end of the reduction sequence. Removed flakes exhibit features characteristic of conchoidal fracturing, including striking platforms, bulbs of force, and occasionally eraillures (small secondary flakes detached from the flake's bulb of force). Flakes are often quite sharp, with distal edges only a few molecules thick when they have a feather termination. These flakes can be used directly as tools or modified into other utilitarian implements, such as spokeshaves and scrapers.
Төмендеу индексі
Археологтар лит редукциясының күрделі процестерін түсіну арқылы редукцияның үлгісі мен көлемі лит жиынтығының құрамына зор әсер ететінін мойындайды. Бұл өлшемдердің бірі – геометриялық азайту индексі. Бұл индекс екі элементтен тұрады: "t" және "T". "T" – максималды қалыңдыққа ие бос жарықтың "биіктігі", ал "t" – қарын бетіндегі ретушь іздерінің биіктігі. t және T арақатынасы – геометриялық азайту индексі. Теория бойынша, бұл қатынас 0 мен 1 аралығында болуы керек. Сан қанша үлкен болса, лит жарығынан жоғалған салмақ соғұрлым көп. Логарифмдік шкала қолданылу арқылы геометриялық индекс пен ретушь арқылы жоғалған бастапқы жарық салмағының пайызы арасындағы сызықтық байланыс расталады. Азайту индексін таңдауда әр әдістің артықшылықтары мен кемшіліктерін, сондай-ақ олардың жоспарланған зерттеу сұрағына қалай сәйкес келетінін түсіну маңызды, себебі әртүрлі индекстер әртүрлі деңгейде ақпарат береді. Мысалы, Кунның бір жақты азайтудың геометриялық индексі (GIUR), жарық қалыңдығына шаққандағы іздер биіктігінің қатынасын сипаттайды, бұл индекс лит жарығының морфологиясына күшті тәуелді, ол осы азайту индексінің қолданылуын шектейді.
By understanding the complex processes of lithic reduction, archaeologists recognize that the pattern and amount of reduction contribute tremendous effect to lithic assemblage compositions. One of the measurements is the geometric index of reduction. There are two elements in this index: 't' and 'T'. The 'T' is the 'height' of maximum blank thickness and the 't' is the height of retouched scar from the ventral surface. The ratio between t and T is the geometric index of reduction. In theory this ratio shall range between 0 and 1. The bigger the number is the larger amount of lost weight from lithic flake. By using a logarithmic scale, a linear relationship between the geometric index and the percentage of original flake weight lost through retouch is confirmed. In choosing a reduction index, it is important to understand the strengths and weaknesses of each method, and how they fit to the intended research question, as different indices provide different levels of information. For example, Kuhn's geometric index of unifacial reduction (GIUR), which describes the ratio of scar height relative to the flake thickness, is highly influenced by the morphology of the flake blank which limits the applicability of this reduction index.
Қолмен ұсталатын өзек
Жалпы, өзек немесе басқа мақсатты бөлік, мысалы, жартылай дайын құрал бір қолмен ұсталып, балғамен немесе соққы беретін нәрсемен соғылады. Соның нәтижесінде пайда болатын жарықшада екі жақты соққы болады, әрқайсысы екі шетінде; әйтпесе, әсіресе кварц жарықшаларында, екі шетінде де ұсату болады. Проектильді соққы сияқты, құрал тасы бір жарықша жасаудың орнына, сынып қалуы мүмкін. Бұл техниканың қандай да бір деңгейде бақылауға болатын түрлері бар. Биполярлы соққы хобби талғандардың арасында кең таралмаған, бірақ биполярлы соққының кейбір мәселелерді шешудің басым тәсілі болғанына дәлелдер бар. Биполярлы соққының артықшылығы – көптеген өткір жарықшалар мен үшбұрышты тас бөліктерін жасау, оларды бұрғылау үшін пайдалануға болады. Биполярлы соққы жасаушы жұмысқа кіріспес бұрын платформа іздеуді қажет етпейді, сондай-ақ биполярлы соққы бастапқы құрал тасының мөлшеріне жуық өткір жарықшаларды шығара алады. Бақылаудың жетіспеуі биполярлы соққыны көп жағдайда тиімсіз етеді, бірақ оның артықшылықтары, әсіресе жұмыс істеуге жарамды материал сирек болса, көбінесе пайдалы болады. Биполярлы соққы көбінесе кішкентай тастарды жаруға немесе тозығы жеткен литик өзектермен, сынған екі жақты құралдармен және соншалықты қайта өңделген құралдармен екінші мүмкіндікке қол жеткізу үшін қолданылады, олармен дәстүрлі литик азайту арқылы одан әрі пайдалы құралдар жасау мүмкін емес. Биполярлы соққының соңғы нәтижесі көбінесе үлкен қиындықтарға әкеледі, тек бірнеше бөліктер ядро немесе жарықша ретінде одан әрі жұмыс істеуге пайдалы болады, бірақ егер басқа әдістер толық соқпаққа жеткізсе, биполярлы соққы қажет болуы мүмкін. Биполярлы азайту техникасына Ян Виллем Ван дер Дрифт басқаша көзқарас ұсынады, ол сынықтарды бақылаудың аздығы туралы ұсынысқа қарсы келеді. Биполярлы азайтудың ерекшеліктері конхоидтық сынықтарда кездесетінінен өзгеше, сондықтан археологтар мен литик мамандары оны көбінесе дұрыс түсінбейді.
Generally, a core or other objective piece, such as a partially formed tool, is held in one hand, and struck with a hammer or percussor. The resulting flake presents a double bulb of percussion, one at each end; alternatively, especially in the case of a quartz flake, there would be crushing at each end. Like projectile percussion, the tool stone is likely to shatter, rather than producing a single flake. Unlike projectile percussion, the technique has some degree of control to it. Bipolar percussion is not popular with hobbyists, but there is evidence that bipolar percussion was the preferred way of dealing with certain problems. Bipolar percussion has the benefit of producing many sharp flakes, and triangular pieces of stone which can be useful as drills. Bipolar percussion also does not require the manufacturer to locate a platform before setting to work, and bipolar percussion can produce sharp flakes almost the size of the original piece of tool stone. The lack of control makes bipolar percussion undesirable in many situations, but the benefits mean that it often has a use, especially if workable material is rare. Bipolar percussion is often used to break open small cobbles, or to have a second chance with spent lithic cores, broken bifaces, and tools that have been reworked so much that it is impossible to make further useful tools using traditional lithic reduction. The end result of bipolar percussion is often a big mess, with only a few pieces that can be useful as cores or flakes for further working, but if other methods would result in a total dead end, bipolar percussion may be desirable. An alternative view of the bipolar reduction technique is offered by Jan Willem Van der Drift which contradicts the suggestion that there is little control over fracturing. The characteristics of bipolar reduction are different from that occurring in conchoidal fracture and are therefore often misinterpreted by archaeologists and lithic experts.
Қатты соққы
Қатты балғамен соққылау әдетте үлкен тас қабыршықтарын алып тастау үшін қолданылады. Алғашқы кремний кескіштер және олардың әдістерін қайта жасайтындар көбінесе кварцит сияқты өте қатты тастан жасалған тас тастарды пайдаланады. Бұл әдіс арқылы кремний кескіштер кішкентай құралдар жасауға болатын кең қабаттарды алып тастай алады. Осы өндіріс әдісі ең ерте тас құралдарын жасау үшін қолданылған деп саналады, олардың кейбіреулері 2 миллион жылдан астам бұрын жасалған. Қатты балғамен соққылаудың нәтижесінде ажыратылған қабыршықта соққылау ошағы және қысым шеңберлері сияқты конхоидтық сынықтың ерекше белгілері пайда болады.
Hard hammer techniques are generally used to remove large flakes of stone. Early flintknappers and hobbyists replicating their methods often use cobbles of very hard stone, such as quartzite. This technique can be used by flintknappers to remove broad flakes that can be made into smaller tools. This method of manufacture is believed to have been used to make some of the earliest stone tools ever found, some of which date from over 2 million years ago. It is the use of hard hammer percussion that most often results in the formation of the typical features of conchoidal fracture on the detached flake, such as the bulb of percussion and compression rings.
Жұмсақ балғамен соғу
Жұмсақ балғамен соққылау – әдетте ағаш, сүйек немесе мүйізден жасалған соққыш (билет) пайдалануды қамтиды. Бұл жұмсақ материалдарды тас балғаларға қарағанда пішіндеу оңай болғандықтан, олардан дәл құралдар жасауға болады. Жұмсақ балғалар өңделген тастың өткір жиектеріне соққанда сындырмай, деформациялайды, сондықтан бұрын өңделген құрал тасын жұмыстауға қолайлы. Әрине, жұмсақ балғалардың күші қатты балғаларға қарағанда кем. Жұмсақ балғамен алынған қабыршақтар, әдетте, қатты балғамен алынғандардан кіші және жұқа болады; сондықтан жұмсақ балғамен пішіру лит редукциясының кезегінде, қатты балғамен пішіруден кейін, әдетте, нәзік жұмыстар үшін қолданылады. Сонымен қатар, жұмсақ балғалар материалды үнемдеуге көмектесетін ұзын қабыршақтарды шығарады, себебі массаның бірлігіне шаққанда олар ұзын кескіш жиекті қамтамасыз етеді. Көп жағдайда, жұмсақ балғамен соққыда нысаналық бөлшекке қолданылатын қысым мөлшері, әдеттегі конхоидтық сынықтардың пайда болуы үшін жеткіліксіз. Керісінше, жұмсақ балғамен алынған қабыршақтар көбінесе иілу арқылы түзіледі, себебі қабыршақ сөзбе-сөз иіліп немесе нысаналық бөлшектен "қабырылып" алынады. Иілу сынығын қатты балғамен де жасауға болады. Осылай алынған қабыршақтарда соққының ізі болмайды, олардың орнына қабыршақтың соққы алаңы нысаналық бөлшектен бөлінген кішкентай жиекпен ерекшеленеді.
Soft hammer percussion involves the use of a billet, usually made of wood, bone or antler as the percussor. These softer materials are easier to shape than stone hammers, and therefore can be made into more precise tools. Soft hammers also deform around the sharp edges of worked stone, rather than shattering through them, making it desirable for working tool stone that already has been worked to some degree before. Soft hammers of course also do not have as much force behind them as hard hammers do. Flakes produced by soft hammers are generally smaller and thinner than those produced by hard hammer flaking; thus, soft hammer flaking is often used after hard hammer flaking in a lithic reduction sequence to do finer work. As well as this, soft hammers can produce longer flakes which aid in the conservation of materials because they produce a longer cutting edge per unit of mass lost. In most cases, the amount of pressure applied to the objective piece in soft hammer percussion is not enough for the formation of a typical conchoidal fracture. Rather, soft hammer flakes are most often produced by what is referred to as a bending fracture, so called because the flake is quite literally bent or "peeled" from the objective piece. A bending fracture can be produced with a hard hammer. Flakes removed in this manner lack a bulb of percussion, and are distinguished instead by the presence of a small lip where the flake's striking platform has separated from the objective piece.
Ұшақтың соққысы
Перкуссияны нысаналық бөлшекті тіреу тасына лақтыру арқылы да жасауға болады. Бұл кейде снарядтық перкуссия деп аталады. Жанама перкуссияда ұрғыш және балға қолданылады. Ұрғыш пен балға тас құралдың өте кішкентай аудандарына үлкен күш түсіруге мүмкіндік береді. Сондықтан кішкентай құралдарда егжей-тегжейлі жұмыс жасау үшін жанама перкуссия жиі қолданылады. Кейбір қазіргі хоббишілер жанама перкуссияны дерлік толығымен, қысыммен жаруды аз немесе мүлдем қолданбай, өз жұмыстарын аяқтау үшін пайдаланады. Жанама перкуссияны өте дәл орналастыруға болатындықтан, осылай алынған жарықтардағы платформа басқа жарықтарды алу әдістеріне қарағанда көбінесе әлдеқайда кішірек болады. Әрине, жанама перкуссияда перкуссиялық құралдар жиынтығын ұстау үшін екі қол қажет. Бірі балғаны ұстаса, екіншісі ұрғышты ұстайды. Сондықтан қазіргі хоббишілер нысаналық құрал тасын ұстап тұру үшін үшінші нысанды қолдануы керек. Көбінесе қысқыш немесе вице қолданылады. Мұндай құрылғылардың археологиялық жазбаларда әлі табылмаған, бірақ бұл олардың әдетте бұзылатын материалдардан жасалуының және олардың дизайнында үлкен айырмашылықтар болуының бір себебі.
Percussion can also be done by throwing the objective piece at an anvil stone. This is sometimes called projectile percussion. Indirect percussion involves the use of a punch and hammer. The punch and hammer make it possible to apply large force to very small areas of a stone tool. Indirect percussion is therefore often used to achieve detail work on smaller tools. Some modern hobbyists make use of indirect percussion almost exclusively, with little or no pressure flaking to finish their work. Since indirect percussion can be so precisely placed, the platform is often much smaller on flakes produced in this way than in other methods of flake removal. Of course, indirect percussion requires two hands to hold the percussing tool set. One holds the hammer, and one holds the punch. Therefore, modern hobbyists must use a third object in order to hold the targeted piece of tool stone while they strike it. Often, some sort of clamp or vise is used. No evidence for such devices has yet been found in the archaeological record, but this is partly because they would normally be made of perishable materials, and partly because they can have great variation in design.
Қысыммен қатпарлану
Қысыммен ұсақтау – өткір құралмен тасты басып, кішкентай тас жаңқаларын алып тастау арқылы тас құралының жиегін өңдеу әдісі. Бұл әдіс көбінесе сүйек немесе мүйізден жасалған соққыларды (немесе қазіргі хоббистер арасында мыс соққыларды немесе тіпті шегелерді) пайдаланады, бұл ең мұқият соққымен ұсақтағанда қолданылған күштің бағытын және мөлшерін бақылаудың жақсы мүмкіндігін береді. Бұл процесті жеңілдету үшін мыс ретушерлер ерте қола дәуірінде кеңінен қолданылған және осылайша Солтүстік-Батыс Еуропадағы тостаған мәдениетімен байланысты болуы мүмкін. Әдетте, өңделетін бөлшек флинткескіштің қолында ұсталады, ал флинткескіштің алақанын алынып тасталған жаңқалардың өткірлігінен қорғайтын берік мата немесе былғары қолданылады. Қысыммен ұсақтау құралының ұшы тас құралының жиегіне қойылып, қатты басылады, соның салдарынан қарсы жағынан кішкентай сызықтық немесе ай тәрізді жаңқа алынып тасталады. Процесс жаңқаларды сығу үшін жақсы платформалар жасау мақсатында жиектерді жиі дайындауды да қамтиды. Бұл әдетте базальт немесе кварцит сияқты ірі дәнды тастан жасалған абразивтермен жасалады. Қысыммен ұсақтау кезінде үлкен сақтық қажет, себебі құралдың бүкілдей сынғануына әкелетін күтпеген сынықтар пайда болуы мүмкін. Кейде, күш құралдың бойымен таралып, қарсы жағының толығымен алынып тасталуына себеп болатын outrepasse сынықтары кездеседі. Қысыммен ұсақтаудың қолданылуы ертеде өткір және егжей-тегжейлі құралдарды жасауға мүмкіндік берді. Сондай-ақ, қысыммен ұсақтау құрал жасаушыларға нысананы қару немесе құралдың сабына сенімдірек бекітуге және нысананың пайдалылығын арттыруға мүмкіндік беретін ойыстар жасауға мүмкіндік берді. 2010 жылы Оңтүстік Африкадағы Бломбос үңгірінде жасалған археологиялық жаңалық, ерте адамдардың тас құралдарын жасау үшін қысыммен ұсақтауды қолданғанын 73 000 жыл бұрынға, бұрынғы қабылданған мерзімнен 55 000 жыл бұрынға дейін жатқызады. Бұрын қабылданған "20 000 жылдан ертерек емес" деген мерзім бұрын қол жетімді болған ең ерте дәлелдерге негізделген, ол Франция мен Испаниядағы Жоғарғы палеолиттік солютреан мәдениетінің табыстарынан алынған.
Pressure flaking is a method of trimming the edge of a stone tool by removing small lithic flakes by pressing on the stone with a sharp instrument rather than striking it with a percussor. This method, which often uses punches made from bone or antler tines (or, among modern hobbyists, copper punches or even nails), provides a greater means of controlling the direction and quantity of the applied force than when using even the most careful percussive flaking. Copper retoucheurs to facilitate this process were widely employed in the Early Bronze Age – and may therefore be associated with Beaker Culture in northwestern Europe. Usually, the objective piece is held clasped in the flintknapper's hand, with a durable piece of fabric or leather protecting the flintknapper's palm from the sharpness of the flakes removed. The tip of the flaking tool is placed against the edge of the stone tool and pressed hard, removing a small linear or lunate flake from the opposite side. The process also involves frequent preparation of the edge to form better platforms for pressing off flakes. This is usually accomplished with abraiders made from a coarse grained stone such as basalt or quartzite. Great care must be taken during pressure flaking so that perverse fractures that break the entire tool do not occur. Occasionally, outrepasse breaks occur when the force propagates across and through the tool in such a way that the entire opposite margin is removed. The use of pressure flaking facilitated the early production of sharper and more finely detailed tools. Pressure flaking also gave toolmakers the ability to create notches where the objective piece could be bound more securely to the shaft of the weapon or tool and increasing the object's utility. An archaeological discovery in 2010 in Blombos Cave, South Africa, places the use of pressure flaking by early humans to make stone tools back to 73,000 BCE, 55,000 years earlier than previously accepted. The previously accepted date, "no more than 20,000 years ago", was based upon the earliest evidence previously available, which derived from findings of the Upper Paleolithic Solutrean culture in France and Spain.
Бланкілер мен преформалар
Бланк – тас құралға өңдеуге жарамды өлшем мен пішіндегі тас. Бланктар – тас өңдеу процесінің бастапқы кезеңі, және тарихқа дейінгі дәуірлерде кейін басқа жерде жетілдіру үшін көбінесе тасымалданып немесе саудаланып жүрген. Бланктар табиғи процестердің нәтижесінде қалған тастар немесе құмдақтар болуы мүмкін, сондай-ақ карьерден алынған бөліктер немесе басқа бір өнім жасау кезінде пайда болған сынықтар да болуы мүмкін. Олардың шығу тегіне қарамастан, көптеген анықтамалар бойынша оларды пішіндеу үшін әлі ешқандай қадам жасалмаған, немесе олар дайын үлгіге айналған. Келесі кезеңде дайын үлгі жасалады, яғни тастың шамамен пішінделген бөлігі құралдың соңғы түрін көрсетеді, бірақ толыққанды болмайды. Дайын үлгілер де тасымалданып немесе саудаланып жүрген. Әдетте, дайын үлгі – тас өзегінің пішінделген қалдығы. Көздеген құралдан ірі және қалың болғандықтан, оған дайын артефакттағы соңғы кесу және өңдеу жетіспейді. Кейде сабақтар мен ойықтар сияқты негізгі элементтер басталады. Көп жағдайларда бұл термин толық емес сүйекті ұшты нүктесін білдіреді.
A blank is a stone of suitable size and shape to be worked into a stone tool. Blanks are the starting point of a lithic reduction process, and during prehistoric times were often transported or traded for later refinement at another location. Blanks might be stones or cobbles, just as natural processes have left them, or might be quarried pieces, or flakes that are debitage from making another piece. Whatever their origin, on most definitions no further steps have yet been taken to shape them, or they become a preform. The next stage creates a preform, or roughly shaped piece of stone, that probably reveals the final form of the tool, but is not complete. Preforms might also be transported or traded. Typically, a preform is the shaped remnant of a lithic core. Larger and thicker than the intended tool, it lacks the final trimming and refinement that is present in the completed artifact. Sometimes basic features such as stems and notches have been initiated. In most cases, the term refers to an incomplete projectile point.