Кіріспе
Тоба қом – Солтүстік Аргентинаның гуаикуран тілі. Бұл тіл Оңтүстік Америкада Тоба халқы тарапынан қолданылады. Тілге Тоба, Қом немесе Ком, Чако Сур және Тоба Сур сияқты әртүрлі атаулар берілген. Аргентинада бұл тіл Формоса және Чако провинцияларының шығыс аймақтарында ең көп таралған, мұнда шамамен 19 810 (2000 WCD) тіл білушінің көп бөлігі тұрады. Бұл тіл Тоба Пилага және Парагвай Тоба Маской тілдерінен ерекшеленеді. Боливияда 146 Тоба тілінде сөйлейтін адам бар, онда ол Қом деп аталады, ал Парагвайда Қоб немесе Тоба Қом деп аталады. 2010 жылы Аргентинаның Чако провинциясы Қом тілін испан, Мокойт және Вичи тілдерімен қатар төрт провинциялық ресми тілдің бірі деп жариялады.
Toba Qom is a Guaicuruan language spoken in South America by the Toba people. The language is known by a variety of names including Toba, Qom or Kom, Chaco Sur, and Toba Sur. In Argentina, it is most widely dispersed in the eastern regions of the provinces of Formosa and Chaco, where the majority of the approximately 19,810 (2000 WCD) speakers reside. The language is distinct from Toba Pilagá and Paraguayan Toba Maskoy. There are also 146 Toba speakers in Bolivia where it is known as Qom and in Paraguay where it is also known as Qob or Toba Qom. In 2010, the province of Chaco in Argentina declared Qom as one of four provincial official languages alongside Spanish and the indigenous Moqoit and Wichí.
Тарих
Чако аймағының көптеген жергілікті тұрғындары тоғызыншы ғасырға дейін көшпелі өмір салтын сақтап келді. Олардың экономикасы аң аулау және жинауға негізделген. Олар үлкен отбасылардың бірігуінен құралған, "банда" (испан тілінен – "банда") деп аталатын топтарға біріккен. Олар өздерінің диалект вариацияларына, туыстық байланыстарына және некелеріне сәйкес "тайпа" (испан тілінен – "тайпа") деп аталатын ірі топтарды құрды. ХХ ғасырда олар күштеп жұмыс істеуге тартылып, осының салдарынан түрлі аймақтарға қоныс аударды. Содан бастап олар отырықшы өмір салтына көшті.
Тілдік отбасы
Чакодағы әртүрлі жергілікті тілдердің арасында жеті тілдік отбасы және екі тәуелсіз тіл кездеседі. Тоба тілі пилага (Формоса провинциясы), мокови (Чаконың оңтүстігі және Санта-Федің солтүстігі) және тағы да басқа тілдермен бірге гуайкуру тілдік отбасына жатады. Қазіргі таңда лингвистер арасында осы тілдерді жеке тілдер деп қарастыруға бола ма, әлде ұқсастығы мен түсініктілігіне байланысты әртүрлі диалекттер деп санауға бола ма деген пікір таласы бар. Дегенмен, Чакодағы жергілікті тілдердің көпшілігі біртекті емес. Олардың дыбысталуы мен сөздік құрамында айырмашылықтар бар. Сөйлеушілер осы айырмашылықтарды байқайды, ал кейде бұл қарым-қатынасқа әсер етеді, тіпті бір қауымдастық ішінде де. Бұл, ішінара, басқа тілдердің ықпалынан туындайды. Чакодағы жергілікті қауымдастықтардың көпшілігі екі тілді: олар өздерінің ана тілінде және елдің ресми тілінде (испан, португал немесе парагвай гуарани) сөйлейді. Осы себепті, олардың жергілікті тілдері ұрпақтан-ұрпаққа берілмеуіне байланысты жойылып кету қаупінде деп есептеледі. Көптеген жергілікті халықтар қалалық аймақтарға қоныс аударып, жұмыс және әлеуметтік қатысулары үшін тұратын елдің басым тілін қолдануға мәжбүр. Олар өздерін «Qom» деп санайды және олардың тілі «qom l'aqtaqa» (Qom тілі) деп аталады. Қом халқының көп бөлігі Аргентинаның Чако және Формоса провинцияларында тұрады. Сондай-ақ, Санта, Росарио және Гран-Буэнос-Айресте де олардың қауымдастықтары бар. Клайннің 1978 жылғы зерттеуіне сәйкес, Тоба тілінде үш түрлі диалект болады: Пампа-дель-Индиодағы (Чако) «no'olxaxanaq», Мачагайдағы (Чако) «lañaxashec» және Формосадағы «tacshec».
Алдын ала сөз тіркестері
Кейбір сөздер тіркестен бұрын келеді, мысалы, guasigén, ол 'жоғары' немесе 'үстінде' дегенді білдіреді. Мысалы: Үйдің үстінде – Guasigén nohie. Ал lori (сыртта) және laloro (іште) сияқты басқалары тіркестен кейін келеді. Мысалы: Үйдің ішінде және сыртында – Nohie laloro, nohie lorí.