Кіріспе
Мәтінде иронияны немесе сарказмді көрсету үшін қолданылатын белгілер. Ирониялық пунктуация – мәтінде иронияны немесе сарказмді көрсету үшін ұсынылған немесе қолданылатын кез келген белгі. Ағылшын және басқа тілдердегі жазба мәтіндерде иронияны көрсетудің стандартты тәсілі жоқ, сондықтан осы олқылықты толтыру үшін бірнеше пунктуациялық белгілер ұсынылған. Ең көнесі – 1580 жылдары ағылшын баспагері Генри Денхам риторикалық сұрақтарды белгілеу үшін ұсынған кері сұрақ белгісі түріндегі перконтациялық нүкте (?), ол иронияның бір түрі болуы мүмкін. Сондай-ақ, арнайы ирония белгілері ұсынылған, мысалы, 19 ғасырда Марселин Жобард қолданған ашық жоғары қарай бағытталған үшбұрыш (△|), және француз ақыны Алькантер де Брам ұсынған кері сұрақ белгісіне ұқсас белгі. Ирониялық пунктуацияның негізгі мақсаты – сөйлемнің екінші деңгейде түсінілу керектігін көрсету. Иронияны немесе сарказмді білдіру үшін жақша ішіндегі леп белгісі немесе сұрақ белгісі, сондай-ақ цитата белгілері де кейде қолданылады.
punctuation marks used to indicate irony or sarcasm
Irony punctuation is any form of notation proposed or used to denote irony or sarcasm in text. Written text, in English and other languages, lacks a standard way to mark irony, and several forms of punctuation have been proposed to fill the gap. The oldest is the percontation point in the form of a reversed question mark , proposed by English printer Henry Denham in the 1580s for marking rhetorical questions, which can be a form of irony. Specific irony marks have also been proposed, such as in the form of an open upward arrow (△|), used by Marcellin Jobard in the 19th century, and in a form resembling a reversed question mark , proposed by French poet Alcanter de Brahm during the 19th century. Irony punctuation is primarily used to indicate that a sentence should be understood at a second level. A bracketed exclamation point or question mark as well as scare quotes are also occasionally used to express irony or sarcasm.
Ирония белгісі
1668 жылы Джон Уилкинс «Нағыз кейіпкер мен философиялық тілге арналған очерк» атты еңбегінде риторикалық сұрақтарды белгілеу үшін кері айқай белгісін пайдалануды ұсынды. 1841 жылдың 11 қазанында бельгиялық газет баспашысы Марселин Жобард кішкентай сабақты үлкен жебе басы түрінде (қарағайдың идеограммасына ұқсас) «ирония белгісін» енгізді. Келесі жылы ол өз идеясын кеңейтіп, символді әртүрлі бағытта (жанында, кері және т.б.) қолдануға болатынын айтты, бұл «ашу, наразылық немесе ойталу белгісі» ретінде қолданылуы мүмкін. Француз ақыны Алькантер де Брам (әскери атағы Марсель Бернхардт) 1899 жылғы «L'ostensoir des ironies» кітабында тағы бір ирония белгісін ұсынды, ол сөйлемді екінші деңгейде (ирония, сарказм және т.б.) түсіну керектігін көрсетеді. Ол кішкентай, жоғары көтерілген, артқа қараған сұрақ белгісіне ұқсас, бірақ толықтай сәйкес келмейтін глиф арқылы бейнеленген. Осы еңбекте автор тағы бес жаңа белгіні ұсынды: «күмән белгісі», «сенім белгісі», «шапалақтау белгісі», «авторитет белгісі» және «махаббат белгісі». 2007 жылдың наурыз айында Нидерландтың CPNB (Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek) қоры ирония белгісінің тағы бір дизайнын ұсынды, иронитeken: .
In March 2007, the Dutch foundation CPNB (Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek) presented another design of an irony mark, the ironieteken: .
Кері курсивті (Сартал)
Том Дриберг ирониялық мәлімдемелерді дәстүрлі курсивтен өзгеше, кері бұрылған курсивпен – сарталик деп аталатын әріп түрінде басуды ұсынды.
Қорқынышты цитаталар
Қорқынышпен қолданылатын тырнақшалар – тырнақшалардың ерекше түрі. Олар сөз немесе сөз тіркесінің мағынасын, жазушының жеке пікірінше, дәл сол мағынада қолданылмағанын көрсету үшін қолданылады. Тырнақшалардың негізгі типографиялық мақсатынан өзгеше, олардың ішіндегі сөздер міндетті түрде басқа бір дереккөзден алынған тікелей цитата болмайды. Оқылғанда, мағынаны жеткізу үшін түрлі тәсілдер қолданылады, мысалы, "деп аталатын" немесе осыған ұқсас сөздерді қосу, сарказм немесе есқарақылық интонация қолдану, қолмен "тырнақша" жасау (әуе цитаталары) немесе жоғарыда аталғандардың кез келген комбинациясы.
Темірте шлак
Кейбір эфиопия тілдерінде сарказм мен нақты емес сөздер сөйлем соңында "темірте слак" немесе "тимирте слак" (амхари: ትእምርተ፡ሥላቅ) деп аталатын сарказм белгісімен белгіленеді, ол кері тік сызыққа ұқсайтын символ (U+00A1) (¡).
HTML-тегтер псевдо-тегтері
Кейбір интернет пайдаланушылары арасында онлайн әңгімелерде HTML үлгісіндегі ойдан туған жабылу тегін қолдану жиі кездеседі: </sarcasm>. Уақыт өте келе, бұл тег бұрыштық жақшаларын (/sarcasm) жоғалтып, кейіннен /sarc немесе /s деп қысқартылды (оны HTML-дегі жойылған мәтінді белгілейтін </s> жабылу тегімен шатастыруға болмайды). Reddit сайтының пайдаланушылары сарказмді көрсету үшін көбінесе /s қысқартуын қолданады. Бұл қолданыс кейіннен тонды білдіргіштерге (tone indicators) ұласты. Тағы бір мысал – иронияны білдіру мақсатында "ирония" сөзімен ойын жасау үшін мәтінді темір элементінің символымен (<Fe> және </Fe>) жақшаға алу.
Қалқалар
Кейбір бейресми жағдайларда риторикалық сұрақтар жақшадағы сұрақ белгісін қолдануы мүмкін, мысалы, "О, шынымен[?]". Ал егер сөз ирониямен немесе сарказммен айтылса, онда жақшадағы леп белгісі қолданылады, мысалы, "О, шынымен[!]". Телетекст сияқты субтитрлерде сарказмді көрсету үшін жақшалардың ішінде немесе дөңгелек жақшада леп белгісі қолданылуы мүмкін.
Тильдалар
Сарказмді білдірудің тағы бір тәсілі – пунктуациялық белгінің жанына тильда (~) қою. Бұл кез келген пернетақтада оңай қолдануға, сондай-ақ түрлендіруге мүмкіндік береді. Түрлендірулерге құрғақ сарказм (~. ), шуақты сарказм (~! ), және сарказмды сұрақтар (~?) жатады. Card Chronicle спорт блогы осы әдістемені қолданып, сөйлем соңындағы нүктенің артынан (~) белгісін қосады. Бұл әдіс Udacity Machine Learning Nanodegree қауымдастығы тарапынан да қабылданып алынды.
Капитализация үлгілері
Интернетте үлкен және кіші әріптерді кезектестіре жазу арқылы қысымдық немесе сарказмды күйді білдіру жиі кездеседі, көбінесе бұл мемдерде тауыққа ұқсап қимылдайтын Спанч Боб суретімен бірге қолданылады.
Эмоджилер мен эмотикондар
Барлық әріптерді үлкен етіп жазу, "Rolling eyes", ":>", және ":P /" сияқты эмодзилер, сондай-ақ "жеңіс қолы" дингбат / эмодзи таңбасын әуе цитаталарын имитациялау үшін жиі қолданылады, әсіресе жылдам хабар алмасуда, ал Twitter стиліндегі хэштег, #sarcasm, де көбірек қолданылады. Кері бұрылған бет эмодзисі сарказмды білдіру үшін жиі пайдаланылады. Дегенмен, ол түрлі жасырын немесе бүркемеленген сезімдерді де білдіре алады. Оларға ашушаңдық, наразылық, үрей, қысым, және басқа да түсініксіз сезімдер жатуы мүмкін. Көптеген ойын қауымдастықтарында "Kappa" сөзі сарказмды, сондай-ақ әзілдеу ниетін көрсету үшін жиі қолданылады. Бұл сөз Twitch тікелей эфирлық платформасында эмодзи ретінде қолданылуының арқасында осындай мақсатта танымал болды.
Өзіндік индикаторлар
CollegeHumor әзіл-қалжыңмен саркастикалық пікірлерді қоршауға арналған, жыртылған немесе зигзаг тәрізді жақшаларды еске түсіретін "саркастизиялар" деп аталатын жаңа белгілерді ұсынды. 2010 жылы арнайы компьютерлік шрифт бағдарламасын талап ететін "SarcMark" символы ұсынылды.