Кіріспе

Психологиялық қисық
Субъективті валидация, кейде жеке валидация эффектісі деп аталады, адамдар жеке мағынасы немесе маңызы бар болса, бір мәлімдеме немесе басқа ақпаратты дұрыс деп санайтын танымдық қисық. Субъективті валидацияға ұшыраған адамдар екі байланыссыз оқиғаны (яғни, зейкоздық) байланысты деп қабылдайды, өйткені олардың жеке сенімдері олардың байланысты болуын талап етеді. Форер эффектісімен тығыз байланысты, субъективті валидация салқын оқудың маңызды бөлігі болып табылады. Бұл паранормальді құбылыстар туралы көптеген хабарлардың негізгі себебі деп есептеледі. Боб Кэрроллдың сөзіне сәйкес, психолог Рей Хайман салқын оқу бойынша ең білікті сарапшы саналады. Субъективті валидация термині алғаш рет 1980 жылы Дэвид Ф. Маркс пен Ричард Камманның "Психиканың психологиясы" кітабында пайда болды. Субъективті валидация адамдардың идеяны немесе мәлімдемені жеке және жағымды жағдайда ұсынса, оған сене бастау немесе қабылдау бейімділігін сипаттайды. Субъективті валидацияның мысалын жұлдыз жорамалдарынан табуға болады, олар көбінесе кез келген адамға қолданылатын, түсініксіз, оңай жалпыланатын жеке мәлімдемелерді жасайды, бұл "Барнум мәлімдемелері" деп аталады, мысалы: "Сізде пайдаланбаған көптеген қабілеттеріңіз бар, оларды өзіңіздің пайдаңызға айналдырмадыңыз". Бұл адам болашақтағы табысын жұлдыз жорамалымен байланыстырып, оған деген сенімі расталғандай сезінуіне әкелуі мүмкін. Қысқасы, субъективті валидация – бұл өзіңіздің өзіңізге деген құрметіңізге жеке пайда әкелетін ақпаратқа қатысты растау қисықтығы. Көптеген растаулар міндетті түрде алушылар туралы шындыққа сәйкес келе бермейді, себебі адамдар өздері туралы қалай болса солай қабылдағысы келеді; адамдар өздерін маңызды деп санайтын құндылықтар тұрғысынан қарастырады, тіпті олар сол құндылықтарды көрсетпесе де. Олар олай екендеріне сенеді және олар туралы қаншалықты көп еститін және оқитын болса, соншалықты оларға сенеді. Бұл әсер денсаулыққа қатысты да көрінеді. Мысалы, егер біреу бекон жеуді ұнатса және беконның пайдалы екендігі туралы мақала тапса, ол оған көбірек сенеді, өйткені бұл беконды көп жеуді "қалыпқа келтіреді".

Мысалдар

Бір сынақты француз психологы Майкл Гокелин жүргізді. Ол Ici Paris журналын оқыған әрбір адамға, гороскоптың оларға қаншалықты дәл келетіні туралы кері байланыс берсе, тегін гороскоп ұсынды. Ол әртүрлі астрологиялық белгілері бар адамдарға мыңдаған бірдей гороскоптарды жіберді. Оқығандардың 94 пайызы оның гороскоптарының "өте дәл және түсінікпен толған" екенін мәлімдеді. Бірақ адамдар бұл гороскоптың 63 адамды өлтіргені үшін сотталған доктор Петиотқа арналғанын білмеді. Бұл субъективті растаудың тағы бір мысалы, онда адамдар жалпы талдаудың өзіне тән екенін сезінетін бөліктеріне назар аударады.