Тухаваики: Оңтүстік Аралының көрнекті вожді және Waitangi шартының қол қоюшысы
Tūhawaiki
Тұхаваики (1805-1844) – Жаңа Зеландияның оңтүстік аймағындағы Ngāi Tahu іруінің бас сұлтаны. Те Раупарахаға қарсы соғыста жеңіске жетіп, аймақты қорғады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Жаңа Зеландия маори басшысы (шамамен 1805–1844)
New Zealand Māori chief (c. 1805–1844)
Тұхавайки (шамамен 1805 – 10 қазан 1844) — көбінесе Хоне Тұхавайки, Джон Тұхавайки немесе Джек Тұхавайки деп аталады, сондай-ақ «Қанды Джек» лақап атымен де танымал — Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралының оңтүстік бөлігіндегі Нгаи Таху маори іруінің маңызды басшысы болды және негізінен Руапуке аралында тұрды. Ол австралиялық сарбаздардан сатып алынған қызыл пальтоларын кигендіктен, Фово бұғазындағы кит аулаушылармен болған алғашқы қарым-қатынастарынан осы лақап атын алды. 19 ғасырдың басында Оңтүстік Отагодағы Инч Клуттада дүниеге келген ол 1833 жылы басшылығымен соғыс жасаған тобы Грасмер көлінде Нгати Тоа басшысы Те Раупараханы жеңген кезде көзге түсті. Нгати Тоа басшысы тек қана сәттілік арқасында өмірінен қол үзді. Төрт жылдан кейін Тұхавайки мен Тайароа басшылығымен соғыс жасаған топ Нгати Тоа әскерлеріне бірнеше шабуылдар жасап, ауыр зиян келтірді. Шамамен сол кезде Тұхавайки өзінің інісі Те Уакатаупуканың қайтысынан кейін Нгаи Таху басшысы болды. Ол батыл және зиялы әскери басшы, сондай-ақ пакеха қоныстанғандармен әскери емес мәмілелерде де шешен және көрегендік танытты. 1840 жылдың 10 маусымында Тұхавайки Руапукедегі кемеде Вайтанги шартының көшірмесіне қол қойды. Тұхавайки көптеген жерлерді сатуға қатысты, әсіресе 1844 жылдың шілде айында Фредерик Таккет, Саймондс және Кларкқа Отаго учаскесін 2400 фунт стерлингке сатты. 1844 жылдың көктемінде Тұхавайки Тимарудан оңтүстікке қарай келе жатып, қайығы қазір Тұхавайки нүктесі деп аталатын жердегі жартастарға шағылысып, суға батып кетті. Жаңа Зеландияда оның құрметіне аталған басқа да жерлерге Джек шығанағы және Катлинс аймағындағы жақын орналасқан Тұхавайки аралы, сондай-ақ Фиордлендтің Дарран тауларындағы бір шың кіреді. Тұхавайкиге тиесілі немесе оған қатысты көптеген артефакттар Жаңа Зеландия музейлерінде сақтаулы. Соутленд мұражайы мен өнер галереясында Тұхавайкиге тиесілі деген байнет және 12 фунттық зеңбірек бар, Отаго мұражайында Тұхавайкиге тиесілі деп саналатын айналмалы кремнийлі мылтық бар, ал Отаго университетінің Хокен коллекцияларында Тұхавайкидің ағылшын және моко нұсқаларында қол қойған құжаты сақталуда.
Tūhawaiki (c. 1805 – 10 October 1844) — often known as Hone Tūhawaiki, John Tūhawaiki or Jack Tūhawaiki, or by his nickname of "Bloody Jack" — became a paramount chief of the Ngāi Tahu Māori iwi in the southern part of the South Island of New Zealand, and was based predominantly on Ruapuke Island. He gained his nickname from early interactions with Foveaux Strait whalers on account of his red coats bought off soldiers in Australia that he and his whailing crew wore. Born at Inch Clutha in South Otago in the early years of the 19th century, he gained prominence in about 1833 when a war party led by him defeated the Ngāti Toa chief Te Rauparaha at Lake Grassmere. The Ngāti Toa leader escaped with his life only through luck. Four years later, a war party led by Tūhawaiki and Taiaroa inflicted severe damage on Ngāti Toa troops in a number of raids. Around the same time, Tūhawaiki became Ngāi Tahu chief upon the death of his uncle, Te Whakataupuka. He gained a reputation as a bold and intelligent military leader, as well as shrewd and insightful in his non military dealings with pākehā settlers. On 10 June 1840, Tūhawaiki signed a copy of the Treaty of Waitangi aboard at Ruapuke. Tūhawaiki became involved in numerous sales of land to settlers and entrepreneurs, notably that of the Otago Block to Frederick Tuckett, Symonds, and Clarke for £2,400 in July 1844. During the spring of 1844, Tūhawaiki drowned south of Timaru when his boat hit rocks at a location now known as Tūhawaiki Point. Other New Zealand places named in his honour include Jack's Bay and the nearby Tūhawaiki Island in the Catlins, as well as a peak in Fiordland's Darran Mountains. A number of artefacts belonging or relating to Tūhawaiki still exist in New Zealand museums. The Southland Museum and Art Gallery has a bayonet and a 12 pounder cannon reputedly owned by Tūhawaiki, the Otago Museum has a revolving flintlock rifle thought to be Tūhawaiki's, and the Hocken Collections, University of Otago has a document signed by Tūhawaiki in both English and moko form.